Ο τούρκος μεσολαβητής

Η συνάντηση του Σεργκέι Λαβρόφ με τον Χακάν Φιντάν χθες το απόγευμα στη Μόσχα προφανώς υποδηλώνει ότι ο δίαυλος Μόσχας – Αγκυρας παραμένει ανοικτός. Είναι το βασικότερο μήνυμα προς τη Δύση, πέραν των όσων διημείφθησαν ή δρομολογήθηκαν από τους τους δύο υπουργούς Εξωτερικών. Η προσπάθεια «αναβίωσης» της συμφωνίας για τα σιτηρά στη Μαύρη Θάλασσα, η περαιτέρω ενίσχυση των ρωσοτουρκικών οικονομικών σχέσεων και μια νέα συμφωνία για μεταφορά ρωσικού αερίου στην Τουρκία, είναι ζητήματα που παρακολουθούν σε Ευρωπαϊκή Ενωση και ΗΠΑ. Παράλληλα, με την οργάνωση της νέας συνάντησης Πούτιν – Ερντογάν στο θέρετρο του Σότσι.

Η Δύση προκρίνει μια συμφωνία για τα σιτηρά και χρησιμοποιεί την Αγκυρα ως μεσολαβήτρια, αλλά είναι αμφίβολο εάν εγκρίνει έναν νέο γύρο στο σφιχταγκάλιασμα του Κρεμλίνου με το Ακσαράι. Το παιχνίδι του Ερντογάν με τον Πούτιν απέναντι στους δυτικούς σχεδιασμούς, που ξεκίνησε από τα μέσα της προηγούμενης δεκαετίας με τη συμφωνία για τους ρωσικούς S-400 και τις ρωσικές επενδύσεις στην Τουρκία, εξακολουθεί να συντηρεί την επιφυλακτικότητα της Ουάσιγκτον και των Βρυξελλών. Αλλά είναι εξίσου βέβαιο ότι ο τούρκος πρόεδρος θα παραμείνει στη δική του ατζέντα, προσδοκώντας όλο και περισσότερα ανταλλάγματα από τη Δύση. Και έχει αποδείξει ότι αυτή την τακτική τη γνωρίζει καλά.

Με εξαίρεση την πρώτη φάση της ρωσικής εισβολής, όταν πρωτίστως ο Μακρόν επιχείρησε μια παρέμβαση ειρηνοποιού, οι δυτικοί ηγέτες έχουν κρατήσει τον Πούτιν στην απομόνωση. Ο Ερντογάν είναι στην πραγματικότητα ο μοναδικός αρχηγός νατοϊκής χώρας που συνομιλεί με τον ρώσο πρόεδρο – σε ένα δίπορτο που κάθε άλλο παρά του έχει στοιχίσει. Η Μόσχα δηλώνει τώρα έτοιμη ακόμη και για τη δημιουργία κόμβου διανομής φυσικού αερίου στην Τουρκία. Και η Αγκυρα μπορεί να επικαλείται για αντίβαρο τον ρόλο της σε μια συμφωνία για τα σιτηρά που είναι μείζον θέμα για την «παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια» και την «ειρήνη στη Μαύρη Θάλασσα», όπως διαμήνυσε χθες και ο Φιντάν.

Είναι σαφές ότι όλες οι τουρκικές κινήσεις απασχολούν και την Αθήνα, στον βαθμό που επηρεάζουν σχεδιασμούς και μπορούν να ανατρέψουν ισορροπίες. Δεν έχει απαραιτήτως στραμμένο το βλέμμα στο νατοϊκό πλάνο, αλλά στις δικές της επιδιώξεις. Και γνωρίζει ότι δεν υπάρχει περιθώριο για αλλαγή πλεύσης. Οι δίαυλοι της Αθήνας με τη Μόσχα θα παραμείνουν αναγκαστικά «παγωμένοι», ευελπιστώντας ότι η Αγκυρα δεν θα ξαναβγεί εκτός ορίων. Η καθαρή ελληνική θέση υπέρ της Ουκρανίας, άλλωστε, συνδέεται εξαρχής περισσότερο με τον ρόλο που επιδιώκει να παίξει η Τουρκία από την πρώτη ημέρα της ρωσικής εισβολής. Καταγράφοντας άλλες παραμέτρους, όπως το Κυπριακό και τις αναταράξεις που συνεχίζει να προκαλεί το ρωσικό σχέδιο πλάνο για αλλαγές συνόρων, η Αθήνα δεν πρόκειται να κινηθεί στα βήματα Ερντογάν. Θα αποφύγει κάθε ελιγμό που θα εξίσωνε στις ουκρανικές πεδιάδες θύτες και θύματα, ακόμη και αν υπάρχουν εντός συνόρων θύλακες που θα το επιθυμούσαν.

Μετά και την επανεκλογή του, ο Ερντογάν θα επιδιώξει να κινηθεί ως αξιόπιστος διαμεσολαβητής με τις ευλογίες τόσο της Ουάσιγκτον όσο και της Μόσχας. Και με τη βεβαιότητα ότι οι  νατοϊκοί σύμμαχοι δεν μπορούν να αντιταχθούν σε μια τακτική «επιτήδειου ουδέτερου». Η Ρωσία έχει ταξινομηθεί ως στρατηγικός εταίρος (όχι σύμμαχος) από την Τουρκία και οι διμερείς εμπορικές σχέσεις των 33 δισεκατομμυρίων δολαρίων έχουν διαμορφώσει δεδομένα. Ο Ερντογάν θα συνεχίσει να προσφέρει την αγκαλιά του στον Πούτιν, που την έχει ανάγκη, χωρίς να ακυρώνει τον νατοϊκό σχεδιασμό. Η Φινλανδία εντάχθηκε στο ΝΑΤΟ και η πόρτα για τη Σουηδία είναι ανοικτή. Η τουρκορωσική σχέση, ωστόσο, διαμορφώνεται πρωτίστως  από τις σχέσεις Ερντογάν και  Πούτιν, ίσως επειδή τους ενώνουν περισσότερα απ’ όσα τους χωρίζουν…