Οι αθέατες όψεις του πλανήτη

Από τα στιγμιότυπα του πολέμου στην Ουκρανία και τα σημάδια της κλιματικής κρίσης έως τον χαμένο πόλεμο των ναρκωτικών στη Νικαράγουα και τη διάσωση της άγριας ζωής στον πλανήτη. Είναι όλες εικόνες από τον γνωστό άγνωστο κόσμο μας, οι αθέατες όψεις του οποίου «ξεγλιστρούν» από την καθημερινή επικαιρότητα και δημοσιότητα. Και είναι αυτές, τακτοποιημένες σε θεματικές νεότητες, που αναδεικνύει το 35ο Φεστιβάλ Visa Ρour l’Ιmage στο Περπινιάν της Γαλλίας. Στο επίκεντρο, δηλαδή, για τις τάσεις του παγκόσμιου φωτορεπορτάζ. Η πόλη των 120.000 κατοίκων, 30 χιλιόμετρα από τα ισπανικά σύνορα, φιλοξενεί το μεγαλύτερο φεστιβάλ φωτοειδησεογραφίας στον κόσμο. Στο τέλος του καλοκαιριού δεκάδες επαγγελματίες του είδους – δημοσιογράφοι, αρχισυντάκτες, photo editors και φωτογράφοι – δίνουν το «παρών» στις προβολές και τις εκθέσεις του παρακολουθώντας τις τάσεις στο παθιασμένο τους «σπορ». Ο άνθρωπος που κινεί τα νήματα είναι ο ίδιος από το 1989: ο καλλιτεχνικός διευθυντής Ζαν Φρανσουά Λερουά, o οποίος για τη φετινή έκδοση κάνει ειδική αναφορά στην τεχνητή νοημοσύνη. «Εικόνες που μοιάζουν αληθινές αλλά είναι ψεύτικες εμφανίζονται παντού στα social media υποδεικνύοντας ότι πολλοί εκεί έξω περιμένουν για να δώσουν τη χαριστική βολη στην επαγγελματική φωτογραφία. Με όλον τον σεβασμό, ίσως και αφέλεια, αλλά και αποφασιστικότητα, δεν πιστεύουμε ότι μπορεί να προκύψει κάτι τέτοιο. Η φωτογραφία δεν περίμενε την ανακάλυψη των “παραγωγών” ΑΙ για να αντιμετωπίσει απειλές, αναταράξεις, εκμετάλλευση και το ψεύδος. Υπήρξαν ήδη η ψηφιακή φωτογραφία και τα εργαλεία του ρετούς – χώρια η εξαφάνιση των φωτογραφικών πρακτορείων με τα αρχεία τους και η έλευση της φωτογραφικής “τράπεζας” που λειτουργεί με μηνιαία συνδρομή. Κι όμως, το φωτορεπορτάζ είναι ακόμη εδώ. Γιατί; Επειδή υπάρχει πάντα η φιλοδοξία να δούμε τον κόσμο, τον πραγματικό κόσμο».

Εχει δίκιο για την ιστορική συνέχεια. Ο Εζέν Ατζέ γύρω στα 1900 φωτογράφισε όψεις των δρόμων του Παρισιού χωρίς ανθρώπινη παρουσία. Και τους φωτογράφισε σαν τόπους εγκλημάτων. Ο τόπος εγκλήματος είναι κενός ανθρώπινης παρουσίασης, θα μας θυμίσει ο Βάλτερ Μπένγιαμιν στο δοκίμιό του για τη φωτογραφία και τη διάδοσή της στις αρχές του περασμένου αιώνα. Σήμερα, στις φωτογραφίες των συμμετεχόντων στη διοργάνωση του Περπινιάν οι σκουπιδότοποι δείχνουν τα σημερινά εγκλήματα που η ανθρώπινη παρουσία διαπράττει στο περιβάλλον. Οι τρόποι με τους οποίους αποτυπώνονται στη μόλυνση, στην υπεραλιεία, στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής αποτελούν την εντυπωσιακή αλληλουχία του φωτορεπορτάζ που προσελκύει το βλέμμα των επισκεπτών του Visa Pour l’Image.