Μετά τις εκλογές

Οι χώρες χρειάζονται κυβέρνηση αλλά χρειάζονται και αντιπολίτευση. Οταν οι κυβερνήσεις επιτυγχάνουν, παραμένουν, ενίοτε και ενισχυμένες – όπως έγινε στις 21 Μαΐου. Οταν αποτυγχάνουν, αντικαθίστανται – όπως έγινε το 2019. Στις 25 Ιουνίου 2023 καταλάβαμε τι συμβαίνει όταν αποτυγχάνει η αντιπολίτευση: η έλλειψη οργανωμένου και ρεαλιστικού λόγου και κυρίως εναλλακτικής πολιτικής πρότασης θρυμματίζει την αντιπολιτευόμενη ψήφο, σπρώχνοντας απογοητευμένους πολίτες σε ακραίες ιδεολογικές επιλογές και περιθωριακές προσωποπαγείς εκφράσεις. Καθώς η Μεταπολίτευση κλείνει τον κύκλο της, η νέα Βουλή έχει τον μεγαλύτερο αριθμό ακροδεξιών κομμάτων που είχαμε ποτέ. Κάπου μεταξύ της αποτυχίας του ενός κόμματος και της αδυναμίας του άλλου να αρθρώσουν σοβαρό πολιτικό λόγο, καταφέραμε να αναθέσουμε τον εξαιρετικά σοβαρό για τη δημοκρατία μας ρόλο της αντιπολίτευσης σε φωνές εξ ορισμού αντιδημοκρατικές.

Απέναντι σε αυτές, η ευθύνη της νέας κυβέρνησης γίνεται ακόμη μεγαλύτερη, καθώς θα πρέπει η ίδια να διασφαλίσει τις θεσμικές δικλίδες ασφαλείας των θεσμών. Η ευρεία πλειοψηφική τάση του ελληνικού λαού προσδοκά τη συνέχιση μιας πολιτικής μεταρρυθμίσεων, που καλούνται να αλλάξουν τη δομή και την υποδομή του σύγχρονου κράτους, αφενός για να καλυφθεί η υστέρηση που δημιούργησε η μακρά περίοδος της κρίσης και αφετέρου για να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις του 21ου αιώνα. Τα θέματα αυτά, η αυγή της τεχνητής δικαιοσύνης, η ώριμη πλέον ανάγκη αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής, η συνεχιζόμενη ένταση των προσφυγικών και μεταναστευτικών ροών (ενίοτε με τα τραγικά αποτελέσματα που είδαμε έξω από την Πύλο), η ανακατανομή πηγών και μέσων μεταφοράς ενέργειας, όλα αυτά δεν αποτέλεσαν αντικείμενο συζήτησης κατά τη διάρκεια της μακράς προεκλογικής περιόδου. Παρά ταύτα, αυτά είναι τα προβλήματα που χωρίς αμφιβολία θα κληθεί να διαχειριστεί η νέα κυβερνητική πλειοψηφία, μέσα στο ευρύτερο διεθνές και ευρωπαϊκό πλαίσιο, μια και κανένα από αυτά δεν είναι θέμα αποκλειστικά εσωτερικό.

Εχουμε ήδη ακούσει κάποιες από τις προτεραιότητες της νέας κυβέρνησης, μεταξύ των οποίων η οργάνωση των υπηρεσιών υγείας. Οσο αναγκαίες όμως κι αν είναι οι πολιτικές αυτές, διαχειρίζονται δαπάνες, δεν παράγουν πλούτο. Είναι, νομίζω, απολύτως αναγκαίο να προταχθούν (και) άλλες δομικές μεταρρυθμίσεις, αναγκαίες για την ενίσχυση της παραγωγικής βάσης της χώρας. Ο ανασχεδιασμός και η ψηφιοποίηση της Δικαιοσύνης συνιστούν απόλυτη προτεραιότητα. Ηδη στα τελευταία δύο χρόνια, με πλήρη ψηφιοποίηση του κράτους, χάσαμε δύο μονάδες στην κλίμακα της επιχειρηματικότητας: ποιος θα φέρει τα χρήματά του να επενδύσει σε μια χώρα που η πρωτόδικη απόφαση θέλει κοντά πέντε χρόνια και η ασφάλεια δικαίου αναμένεται. Το ίδιο σημαντική είναι και η πλήρης ψηφιοποίηση του φορολογικού μηχανισμού, με πλήρη επέκταση των ψηφιακών συναλλαγών.

Το (ακόμη) τεράστιο μέγεθος της μαύρης οικονομίας δεν συνιστά απλώς πρόβλημα φορολογικής δικαιοσύνης και ισότητας βαρών: είναι πάνω απ’ όλα ανάγκη καταγραφής των πραγματικών αριθμών της οικονομίας, σε μια εποχή αυξανόμενου πληθωρισμού έτσι ώστε οι κοινωνικές πολιτικές για την ασφάλιση του γηράσκοντος πληθυσμού και την ενίσχυση νέων ανθρώπων που μπορούν και θέλουν να γίνουν γονείς να στηρίζονται σε ασφαλείς υπολογισμούς. Αν και με έντονη εσωτερική χροιά, και αυτά τα προβλήματα δεν αποτελούν ελληνική ιδιαιτερότητα, εκτός ίσως από την ένταση με την οποία απαντώνται στα καθ’ ημάς. Με την εξαίρεση (ίσως) των ελληνοτουρκικών, η κανονικότητα αποκαθίσταται: γινόμαστε Ευρώπη.

Η Μαρία Γαβουνέλη είναι καθηγήτρια στη Νομική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, γενική διευθύντρια του ΕΛΙΑΜΕΠ