Η καμπύλη που ένωσε ζωγραφική και γλυπτική

Η Σοφία Κανελλοπούλου, η γλύπτρια Σοφία Βάρη, όπως μας είναι γνωστή, καθώς υιοθέτησε ως επίθετό της την περιοχή Βάρη, στην οποία γεννήθηκε, ήρθε στη ζωή το 1940, από πατέρα Ελληνα και μητέρα Ουγγαρέζα. Είχε αριστοκρατική καταγωγή και μάλιστα στην οικογενειακή της έπαυλη στη Βάρη υπογράφηκε η ιστορική συμφωνία της Βάρκιζας. Με την κήρυξη του πολέμου η μόλις δύο μηνών Σοφία φεύγει με την οικογένειά της από την Ελλάδα και επιστρέφει μετά από ένδεκα χρόνια. Ολόκληρη την παιδική της ηλικία και τη βασική της εκπαίδευση, την έζησε στο Ηνωμένο Βασίλειο, την Ελβετία και την Ελλάδα, όπως και την υπόλοιπη, ενήλικη ζωή της, ανάμεσα σε Κολομβία, Ιταλία, Γαλλία, Μόντε Κάρλο, ΗΠΑ και Ελλάδα (Εύβοια). Υπήρξε, στην κυριολεξία, πολίτης του κόσμου, αν και η ίδια δήλωνε Ελληνίδα, κάτι που θεωρούσε ότι τη χαρακτήρισε εντέλει και ως καλλιτέχνιδα. Μιλώντας κάποτε για την τάση της προς τη γλυπτική, την απέδιδε και σε αυτό το ταυτοτικό της στοιχείο: «… όταν γεννιέσαι Ελληνίδα είσαι μέσα σου περισσότερο γλύπτης απ’ οτιδήποτε άλλο», έλεγε. Ηταν σύντροφος του διεθνούς φήμης κολομβιανού καλλιτέχνη Φερνάντο Μποτέρο.

Σπούδασε ζωγραφική στην Ecole des Beaux-Arts στο Παρίσι και από την αρχή της καλλιτεχνικής της πορείας εμφανίζεται στο έργο της η ανθρώπινη φιγούρα, καθώς και η έννοια της καμπύλης, η οποία περιέχει και καθορίζει τη ζωγραφική φόρμα. Ολα αυτά τα χρόνια της ενασχόλησής της με την τέχνη της ζωγραφικής, ωριμάζει μέσα της η διάθεση για τη γλυπτική. Σιγά – σιγά συνειδητοποιεί, ότι «… αυτό που την ενδιέφερε ήταν η σύνθεση, οι όγκοι», ενώ παράλληλα αντιλαμβανόταν την αξία της ύλης, όπως και της σύνδεσης νου και χεριών για το πλάσιμο του έργου τέχνης, αλλά και για τη συγκρότηση της προσωπικότητας του ίδιου του καλλιτέχνη, όπως η ίδια ομολογούσε. Η μετατόπιση αυτή, από τη ζωγραφική στη γλυπτική, άρχισε να συντελείται από το 1977 στο εργαστήριό της στο Παρίσι και πολύ γρήγορα η γλυπτική γίνεται η κύρια ή αποκλειστική της ενασχόληση, χωρίς όμως να χάνεται η έγνοια της για το χρώμα.

Εγνοια που αρχικά εκφράζεται με τον συνδυασμό χρώματος και τρισδιάστατης-υλικής φόρμας στο κολλάζ, κάτι που θεωρούσε ανάμεσα στη ζωγραφική και στη γλυπτική και αργότερα με τον επιχρωματισμό τμημάτων των γλυπτών της. Η ταυτόχρονη έγνοια της για το χρώμα και τη γλυπτική φόρμα συνιστά τη δημιουργική συσχέτιση των δύο αυτών τεχνών, μιας και «… έτσι μπόρεσα να συνδυάσω μ’ ένα τρόπο και να συνεχίσω και τη ζωγραφική και τη γλυπτική», όπως η ίδια θεωρούσε.

Η γλυπτική της φαίνεται να είναι η φυσιολογική συνέχεια της αρχικής ενασχόλησής της με την τέχνη της ζωγραφικής και ως προς τη θεματολογία και ως προς τη φόρμα. Αρχικά ανθρωπόμορφη και με την πάροδο του χρόνου ολοένα και πιο αφαιρετική έως και αφηρημένη. Η ουσιαστική, όμως, σύνδεση ζωγραφικής και γλυπτικής φαίνεται να γίνεται με την έννοια της καμπύλης, η οποία περιέχει και καθορίζει τη γλυπτική της φόρμα και η οποία μεταφέρεται πολύ ήσυχα και απλά στη γλυπτική, χαρακτηρίζοντάς την το ίδιο όπως και τη ζωγραφική της. Καμπύλες γραμμές ή επιφάνειες, άλλοτε μόνες τους, άλλοτε διακοπτόμενες από επίπεδα σχήματα, κινούμενες αενάως, διατρέχουν τον τρισδιάστατο χώρο, δημιουργώντας ταυτόχρονα και τη γλυπτική σύνθεση. Δημιουργεί μεγάλου μεγέθους συμπαγείς και συγχρόνως πάλλουσες συνθέσεις, από μπρούντζο και μάρμαρο κυρίως, οι οποίες με άνεση εντάσσονται και συνδιαλέγονται με τον δημόσιο-ανοιχτό χώρο, εδράζονται στέρεα στη γη, στο έδαφος, φέροντας συγχρόνως, πέραν της αισθητικής αξίας αυτών καθ’ εαυτών των έργων και την αξία και το ιστορικό φορτίο των συγκεκριμένων υλικών στην τέχνη.

Η δουλειά της εντάσσεται στη μοντέρνα και σύγχρονη περίοδο της τέχνης. Δέχτηκε επιρροές από καλλιτέχνες, εποχές και πολιτισμούς και μέσα απ’ αυτόν τον διάλογο, η ίδια ως καλλιτέχνης κατάφερε να διατυπώσει το δικό της ιδιαίτερο και διακριτό εικαστικό ιδίωμα.

Το έργο της έχει παρουσιαστεί και αναγνωριστεί σε διεθνές επίπεδο – όπως και στη χώρα μας – και έχει ταξιδέψει σ’ ολόκληρο τον κόσμο, ακολουθώντας την ίδια και τη ζωή της.

Η Σοφία Κανελλοπούλου, η γλύπτρια Σοφία Βάρη, πέθανε στις 5 Μαΐου 2023 σε ηλικία 83 ετών, σε νοσοκομείο του Μονακό, μετά από πολύμηνη μάχη με τον καρκίνο. Κατά μια περίεργη σύμπτωση και η σορός της ταξίδεψε, από το Μόντε Κάρλο στο Παρίσι και από εκεί η τέφρα της στην Τοσκάνη, στην Ιταλία.

Η γλύπτρια Σοφία Βάρη που γεννήθηκε στην Ελλάδα και περιηγήθηκε σε ολόκληρο τον κόσμο, ως φυσικό πρόσωπο αλλά και ως καλλιτέχνιδα, ανήκει πλέον στην ιστορία του κόσμου και της τέχνης.

Ο Μάρκος Γεωργιλάκης είναι γλύπτης, αναπληρωτής καθηγητής ΤΕΤ/ΑΣΚΤ.