In dubio pro securitate?

Η αθώωση των Ινδαρέ χαιρετίστηκε ως νίκη του κράτους δικαίου. Δεν συμμερίζομαι αυτόν τον ενθουσιασμό. Από την πρώτη στιγμή που έγιναν γνωστά τα γεγονότα, ήταν προφανές ότι η θέση της Αστυνομίας δεν ήταν πειστική. Υπήρχαν πολλές μαρτυρίες, οπτικοακουστικό υλικό, υπήρχε το προφίλ της οικογένειας, το «ποινικό» μητρώο της Αστυνομίας και το ίδιο το φιάσκο της επιχείρησης. Αλλωστε, στη φιλελεύθερη δημοκρατία είναι αναμενόμενο, αλλά και επιβεβλημένο, ο πολίτης να είναι δύσπιστος απέναντι στην κρατική εξουσία κι όχι στους συμπολίτες του. Το επιβάλλουν ο συσχετισμός δυνάμεων, η χαώδης διαφορά ανάμεσα στα μέσα του κράτους σε σχέση με αυτά του πολίτη και η ίδια η φύση της εξουσίας. Ομως, ένα πολύ μεγάλο μέρος της κοινωνίας – ίσως και πλειοψηφικό, προφανώς δεν μπορώ να το μετρήσω ακριβώς – δέχθηκε ως απολύτως αληθείς τους ισχυρισμούς της Αστυνομίας και της κυβέρνησης και τάχθηκε με μένος κατά των Ινδαρέ, οι οποίοι ήταν πιθανώς ένοχοι, αλλά σίγουρα ξυλοκοπημένοι.

Κανένα τεκμήριο αθωότητας, καμιά αμφισβήτηση των αναπόδεικτων (ως το τέλος) ισχυρισμών της Αστυνομίας, τυφλή εμπιστοσύνη στην κυβέρνηση, καμιά απαίτηση για ανεξάρτητη έρευνα, αν και η Αστυνομία και η κυβέρνηση είχαν προφανείς λόγους να συγκαλύψουν τις δικές τους ευθύνες, οπότε ένας λογικός άνθρωπος θα κρατούσε μικρό καλάθι για τους ισχυρισμούς τους.

Στη δεύτερη φάση αυτής της υπόθεσης, οι καταγγελίες των Ινδαρέ, συνοδευόμενες από αποδεικτικό υλικό, μαρτυρίες, ιατροδικαστικές εκθέσεις, τέθηκαν με συνοπτικές διαδικασίες στο αρχείο κι ο Πρωθυπουργός έφτασε να πάρει έμμεσα αλλά σαφώς θέση υπέρ της ενοχής των Ινδαρέ, ισχυριζόμενος μάλιστα ανακριβώς ενώπιον της Βουλής ότι «τα δικαστήρια» αποφάνθηκαν υπέρ της Αστυνομίας, ενώ κανένα δικαστήριο δεν είχε γίνει.

Η επιτροπή για την αστυνομική βία (επιτροπή Αλιβιζάτου), η οποία πανηγυρικά είχε συσταθεί, έπαψε να υπάρχει μετά την υπόθεση αυτή, κατά δήλωση του προέδρου της. Κι όμως, το ίδιο μεγάλο μέρος της κοινωνίας δεν ζήτησε περαιτέρω έρευνα, δεν ενοχλήθηκε από το ατόπημα του Πρωθυπουργού, ικανοποιήθηκε με μια εισαγγελική διάταξη και συνέχισε με το ίδιο μένος να επιτίθεται κατά των θυμάτων και να δέχεται τυφλά τη θέση της εξουσίας.

Και ήρθε, ύστερα από πολύ καιρό, η πρόσφατη αθώωση των κατηγορουμένων. Στην ποινική δίκη αποδεικτέα είναι η ενοχή και μόνο. Αν δεν αποδειχθεί πλήρως η ενοχή, ο κατηγορούμενος είναι αθώος. Δεν είναι λίγο ή πολύ αθώος, είναι πλήρως και ανεπιφύλακτα αθώος. Και στη δίκη αυτή, όλοι οι ισχυρισμοί της Αστυνομίας και της κυβέρνησης, όλες οι κατηγορίες κατά των θυμάτων, όλες οι χυδαίες επιθέσεις εναντίον τους, όλα τα δήθεν στοιχεία για αξιόποινες πράξεις εκ μέρους τους που προκάλεσαν την αστυνομική βία δεν αποδείχθηκαν. Τελεία και παύλα.

Τίποτα απ’ όσα ισχυρίστηκε η Αστυνομία δεν αποδείχθηκε. Ομως, το ίδιο μεγάλο μέρος της κοινωνίας αμφισβήτησε ακόμη κι αυτή τη δικαστική απόφαση, αποδεχόμενο ανόητα και συχνά κακοήθη υπονοούμενα περί αθώωσης «λόγω αμφιβολιών», τα οποία δυστυχώς διακίνησαν και ημιεγγράμματοι νομικοί και δήθεν σοβαροί διανοούμενοι.

Στη φιλελεύθερη δημοκρατία, εν αμφιβολία τασσόμαστε υπέρ της ελευθερίας. «In dubio pro libertate». Αν το κράτος δεν αποδείξει πλήρως την ενοχή, τασσόμαστε υπέρ της αθωότητας. Αν δεν δικαιολογήσει ως απολύτως αναγκαία την άσκηση κρατικής βίας, την θεωρούμε αυθαίρετη και παράνομη. Αν η εξουσία δεν αποδείξει τους ισχυρισμούς της, θεωρούμε ότι έχει δίκιο ο διαφωνών πολίτης. Είναι αναγκαίο να συμβαίνει έτσι, γιατί κράτος και πολίτης δεν είναι μεγέθη ισοδύναμα. Και γιατί η μη τήρηση του νόμου είναι πολύ πιο βλαπτική για τη δημοκρατία όταν δεν τον τηρεί η εξουσία απ’ όσο αν τον παραβιάσει ένας πολίτης.

Αλλά στην υπόθεση Ινδαρέ είδαμε το ακριβώς αντίθετο. Σε όλα της τα στάδια, ένα μεγάλο (ίσως πλειοψηφικό, επαναλαμβάνω) μέρος της κοινωνίας τάχθηκε αμέσως, άκριτα και ανεπιφύλακτα υπέρ της εξουσίας και κατά του πολίτη. Αποφάνθηκε «in dubio pro securitate». Κράτος δικαίου, όμως, με πολίτες που εμπιστεύονται άκριτα την εξουσία και θυσιάζουν πρόθυμα ελευθερία και δικαιοσύνη για ασφάλεια δεν μπορεί να υπάρξει. Και στην υπόθεση Ινδαρέ το κράτος δικαίου σημείωσε μια μικρή νίκη στην αίθουσα του

Πλημμελειοδικείου, αλλά φαίνεται ότι έχασε στην κοινωνία. Αν το κράτος δικαίου δεν είναι αίτημα της κοινωνίας, θα πεθάνει. Γι’ αυτό δεν συμμερίζομαι τον ενθουσιασμό για την απόφαση, απλώς χαίρομαι που τουλάχιστον δεν ταλαιπωρούνται άλλο οι συγκεκριμένοι αθώοι συμπολίτες μας που υπήρξαν θύματα αυθαίρετης και άγριας αστυνομικής βίας.

Ο Αντύπας Καρίπογλου είναι δικηγόρος