H Oυκρανία υπερασπίζεται το διεθνές δίκαιο

Ο Αλάρ Κάρις είναι ένας 64χρονος γενετιστής που εξελέγη πρόεδρος της Εσθονίας τον περασμένο Οκτώβριο. Ο Εγκιλς Λέβιτς είναι ένας 66χρονος πρώην δικαστικός που εξελέγη πρόεδρος της Λετονίας τον Ιούλιο του 2019. Οι εξουσίες τους είναι περιορισμένες. Είναι εκείνοι όμως που, μαζί με τους προέδρους της Λιθουανίας και της Πολωνίας, πήραν στα μέσα Απριλίου το νυχτερινό τρένο από μια μικρή πολωνική πόλη που το όνομά της έχει μόνο σύμφωνα και, ύστερα από αρκετές παρακάμψεις για να αποφύγουν τους ρωσικούς βομβαρδισμούς, έφτασαν στο Κίεβο για να εκφράσουν την αλληλεγγύη τους στον λαό και την κυβέρνηση της Ουκρανίας. Αρχικά επρόκειτο να είναι μαζί τους και ο πρόεδρος της Γερμανίας, ο Φρανκ-Βάλτερ Σταϊνμάγιερ, αλλά δεν τον ήθελε ο Ζελένσκι.

Με αφορμή εκείνο το ταξίδι, αλλά και τις συναντήσεις τους με την Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κατερίνα Σακελλαροπούλου που πραγματοποίησε αυτή την εβδομάδα επίσημη επίσκεψη στο Ταλίν και τη Ρίγα, ζήτησα μέσω Zoom συνέντευξη από τους προέδρους Κάρις και Λέβιτς. Για να τους ρωτήσω αν περίμεναν αυτή τη φρίκη. Για να καταλάβω αν υπάρχουν πράγματι δύο στρατόπεδα στην Ευρώπη, αυτό της «λογικής» κι εκείνο της «δικαιοσύνης». Για να μάθω αν οι χώρες της «εξωτερικής μεθορίου της ΕΕ», όπως η Ελλάδα, η Εσθονία και η Λετονία, έχουν εν τέλει κάποια κοινά σημεία.

Μπορεί να υπερηφανεύεται ότι είναι πρόεδρος μιας χώρας που, μαζί με τις άλλες Βαλτικές, είχε προειδοποιήσει τη Δύση για την επιθετικότητα της Ρωσίας. Εχει συγκρίνει την κατάσταση που προκάλεσε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία με το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και την πτώση του Τείχους του Βερολίνου. Υστερα από 101 ημέρες πολέμου, ρωτώ τον Εγκιλς Λέβιτς ποια είναι η βασική του σκέψη. «Η ρωσική εισβολή σηματοδοτεί το τέλος της μεταπολεμικής τάξης στην Ευρώπη, που βασιζόταν στην ειρήνη, το διεθνές δίκαιο και τον σεβασμό της εδαφικής ακεραιότητας. Αν την αποδεχθούμε, τότε κάθε χώρα θα είναι ελεύθερη να εισβάλει σε μια άλλη χώρα. Δεν έχουμε λοιπόν άλλη επιλογή από το να στηρίξουμε οικονομικά, πολιτικά και στρατιωτικά την Ουκρανία ώστε να κερδίσει τον πόλεμο».

Η Βιρτζίνια Γουλφ έλεγε ότι «η φρίκη μας ενώνει», αλλά η Σούζαν Σόνταγκ διαφωνούσε, «όταν βλέπουμε τον πόνο ενός άλλου», έλεγε, «δεν μπορούμε να περιμένουμε να δημιουργηθεί ένα “εμείς”». Πώς νιώσατε όταν επισκεφθήκατε πρόσφατα το Κίεβο μαζί με τους άλλους προέδρους; «Πήγαμε στην Μποροντιάνκα, είδαμε τις ρωσικές ακρότητες, μιλήσαμε με τον πρόεδρο και τον πρωθυπουργό. Και διακρίναμε καθαρά την αποφασιστικότητα των Ουκρανών όχι μόνο να υπερασπιστούν την πατρίδα τους, αλλά και την ίδια την ταυτότητά τους, αφού η Ρωσία αρνείται το δικαίωμα της ύπαρξής τους. Από το 1945, ξέρετε, κανείς δεν έχει αρνηθεί το δικαίωμα μιας χώρας να υπάρχει».

Η ΟΥΚΡΑΝΙΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΝΙΚΗΣΕΙ. Στις Βαλτικές δεν μασάνε τα λόγια τους. Ο αντιπρόεδρος της λετονικής κυβέρνησης, ο Αρτις Πάμπρικς, έγραψε πρόσφατα στο Twitter για «κάποιους λεγόμενους δυτικούς ηγέτες που έχουν μια σαφή ανάγκη να αυτοεξευτελίζονται σε συνδυασμό με την απόλυτη απομάκρυνσή τους από την πολιτική πραγματικότητα». Ο ίδιος ο πρόεδρος Λέβιτς έχει χαρακτηρίσει την ΕΕ «πολιτικό νάνο». Φοβάστε τη διχόνοια και τις διασπάσεις; «Πιστεύω ότι ο στόχος είναι να διατηρήσουμε την ευρωπαϊκή ενότητα, αλλά ως ευρωπαίοι ηγέτες έχουμε κάποιες αρχές, δεν μπορούμε να τις αρνηθούμε ούτε να τις αποκηρύξουμε. Και η βασική αρχή είναι ο σεβασμός του διεθνούς δικαίου. Η Ουκρανία μάχεται γι’ αυτό. Η Ουκρανία μάχεται για τις αξίες μας. Πρέπει να νικήσει».

Ρωτώ τον λετονό πρόεδρο αν περίμενε κάτι περισσότερο από τους Γερμανούς, τους οποίους γνωρίζει καλά γιατί υπηρέτησε ως πρεσβευτής εκεί τη δεκαετία του ’90. «Καταλαβαίνω τη διστακτικότητά τους. Η περίοδος του εθνικοσοσιαλισμού, από το 1933 ως το 1945, ήταν κρίσιμη, τους έχει σημαδέψει. Ομως τώρα έχουμε να κάνουμε με μια επιθετική Ρωσία, που εξευτελίζει άλλες χώρες, που δεν είναι δημοκρατική, που μισεί τη δημοκρατία, που έχει ακόμη την ιμπεριαλιστική, σοβινιστική ιδεολογία του 19ου αιώνα. Και είναι απολύτως ανήθικο να ζητάμε από την Ουκρανία να παραχωρήσει στη Ρωσία εδάφη της ώστε να τερματιστεί ο πόλεμος. Οποιος πιστεύει κάτι τέτοιο ας παραχωρήσει μέρος της δικής του χώρας!».

ΕΙΔΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ. Η Λετονία δεν συμπαραστέκεται μόνο στην Ουκρανία. Εχει ανοίξει την αγκαλιά της και στους ρώσους διαφωνούντες: στη Ρίγα έχει μετακομίσει μετά τις διώξεις της στη Ρωσία και η εφημερίδα «Novaia Gazeta», που ο διευθυντής της Ντμίτρι Μουράτοφ τιμήθηκε πέρυσι με το Νομπέλ Ειρήνης. Ρωτώ τον λετονό πρόεδρο, που εξελέγη το 1995 δικαστής στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και επανεξελέγη άλλες δύο φορές, αν είναι ρεαλιστικός ο στόχος να δικαστούν οι υπαίτιοι για τα εγκλήματα πολέμου στην Ουκρανία. «Ναι, κάτι τέτοιο είναι προς το συμφέρον της διεθνούς κοινότητας. Υπάρχουν ήδη δύο διεθνή δικαστήρια που εδρεύουν στη Χάγη και ασχολούνται με τα ρωσικά εγκλήματα πολέμου. Δεν είναι όμως στη δικαιοδοσία τους να εξετάσουν την κήρυξη του πολέμου. Υπάρχει ένα κενό εδώ. Θα πρέπει λοιπόν να συσταθεί ένα Ειδικό Δικαστήριο που θα έχει αντικείμενο τη ρωσική επιθετικότητα εναντίον της Ουκρανίας, και όχι μόνο τα εγκλήματα πολέμου. Και αυτό δεν χρειάζεται να γίνει από το Συμβούλιο Ασφαλείας, όπου φυσικά η Ρωσία έχει το δικαίωμα βέτο, μπορεί να γίνει και με την ψήφιση μιας διεθνούς συνθήκης από έναν κύκλο χωρών ή το Συμβούλιο της Ευρώπης. Ετσι έγινε με τη Γιουγκοσλαβία, τη Ρουάντα, την Καμπότζη».

ΔΩΡΟ ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ. Διάβασα ότι η Λετονία είναι μια χώρα ποιητών, το αναφέρω στον πρόεδρό της και χαμογελάει. Η λογοτεχνία της χώρας είναι σχετικά νέα με βάση τα ευρωπαϊκά κριτήρια, το πρώτο βιβλίο στα λετονικά δημοσιεύτηκε το 1585 στο Βίλνιους. Μετά την αποκατάσταση της ανεξαρτησίας, όμως, το 1991, υπάρχει στη χώρα μια έκρηξη των γραμμάτων, και κυρίως της ποίησης. Τα τελευταία χρόνια, μάλιστα, οι Λετονοί έχουν μια συνήθεια: χαρίζουν ένα βιβλίο σε κάθε ηγέτη που επισκέπτεται τη χώρα και ζητούν από αυτόν να δωρίσει με τη σειρά του ένα βιβλίο, που τοποθετείται σε έναν ειδικό χώρο της Εθνικής Βιβλιοθήκης. Η ελληνίδα Πρόεδρος τους χάρισε το Ποιητικό Αλφάβητο του Καβάφη, μια έκδοση που περιλαμβάνει 24 ποιήματα του αλεξανδρινού ποιητή μεταφρασμένα σε 12 διαφορετικές γλώσσες. Κι εκείνοι με τη σειρά τους της χάρισαν μια ποιητική συλλογή της Ασπασίας (1865-1943), της διασημότερης κλασικής ποιήτριας της χώρας, που μπορούσε να διαβάσει Σοφοκλή στο πρωτότυπο κι έγραψε το μεγαλύτερο μέρος του έργου της κατά τις επισκέψεις της στον σύζυγό της ενώ ήταν πολιτικός εξόριστος στη Ρωσία (1897-1903). Το πραγματικό της όνομα ήταν Ελζα Ροζενμπέργκα. Στο τέλος των σπουδών της όμως ένας καθηγητής της τη «βάφτισε» Ασπασία γιατί του θύμιζε την Ασπασία της αρχαίας Ελλάδας.