Το εκκρεμές του πληθωρισμού

Αίφνης μετά την κατάρρευση της Lehman και το ξέσπασμα της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης, το 2008, το εκκρεμές του πληθωρισμού στράφηκε προς την κατεύθυνση του αντιπληθωρισμού – όπως διατυπώθηκε στα πρακτικά των συνεδριάσεων της αρμόδιας για τη χάραξη της νομισματικής πολιτικής επιτροπής FOMC της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ, τον Οκτώβριο και τον Δεκέμβριο εκείνου του έτους. Αυτό που στην πραγματικότητα φοβούνταν οι κεντρικοί τραπεζίτες ήταν οι μνήμες της Μεγάλης Οικονομικής Κρίσης (Great Depression) και το φάντασμα του αποπληθωρισμού (deflation) που επλανάτο πάνω από το διεθνές οικονομικό σύστημα κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου, μετά το κραχ του χρηματιστηρίου της Wall Street. Ο φόβος τους, δηλαδή, ήταν μήπως δημιουργηθεί φαύλος κύκλος ανατροφοδότησης της ύφεσης εξαιτίας, πρώτον, της υπό πίεση ρευστοποίησης στοιχείων ενεργητικού σε μια υπερδανεισμένη οικονομία, δεύτερον, της συνακόλουθης υποχώρησης του γενικού επιπέδου των τιμών προς τη ζώνη του αποπληθωρισμού, και τρίτον, της συνεπαγόμενης διόγκωσης του πραγματικού βάρος του χρέους (debt). Η εν λόγω θεώρηση θεμελιώθηκε από τον αμερικανό οικονομολόγο Irving Fisher σε άρθρο του που δημοσιεύθηκε το 1933 με τίτλο «The Debt-Deflation Theory of Great Depressions».

Κατά συνέπεια, ενώ η πτώση των τιμών μπορεί να ακούγεται καλή για έναν καταναλωτή σαν να επρόκειτο για εκπτώσεις, μια συνεχιζόμενη και εκτεταμένη υποχώρηση των τιμών σε ολόκληρη την οικονομία που δεν οφείλεται σε βελτιώσεις στην παραγωγική διαδικασία αποτελεί πρόβλημα· διότι μπορεί να οδηγήσει σε ένα σπιράλ πτωτικών τιμών, επιβράδυνσης της οικονομίας καθώς τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις θα μειώνουν τις δαπάνες και τις επενδύσεις τους, αλλά και δυσχέρειας εξόφλησης τυχόν χρεών. Επιπλέον, καθώς τα έσοδα στο ταμείο του κράτους μειώνονται, οι αρνητικές συνέπειες του αποπληθωρισμού γίνονται τελικά αισθητές σε όλους.

Ωστόσο, εδώ και μερικούς μήνες, μετά από μία δεκαετία ήπιου πληθωρισμού, το εκκρεμές επέστρεψε με φόρα προς την κατεύθυνση βραχυπρόθεσμα εντεινόμενων πληθωριστικών πιέσεων, με παράλληλα αυξανόμενη πιθανότητα να παγιωθεί – και πέραν του βραχέως ορίζοντα – υψηλότερος του αναμενόμενου πληθωρισμός. Η επιδίωξη της σταθερότητας των τιμών από τις  κεντρικές τράπεζες έχει μεσοπρόθεσμη προοπτική, καθώς η νομισματική πολιτική δεν μπορεί να διατηρήσει τον πληθωρισμό μόνιμα σε ένα συγκεκριμένο επίπεδο, ούτε να τον επαναφέρει στο επιθυμητό επίπεδο άμεσα, παρά με χρονικές καθυστερήσεις. Συμπερασματικά, ο στόχος της σταθερότητας των τιμών αφορά το γενικό επίπεδο των τιμών της οικονομίας και υποδηλώνει την αποφυγή παρατεταμένου πληθωρισμού και αποπληθωρισμού. Η σταθερότητα των τιμών συμβάλλει με πολλούς τρόπους στην επίτευξη υψηλού επιπέδου οικονομικής δραστηριότητας και απασχόλησης. Η διατήρηση της σταθερότητας των τιμών αποτρέπει τη σημαντική και αυθαίρετη αναδιανομή του πλούτου και του εισοδήματος, η οποία προκύπτει τόσο σε ένα πληθωριστικό όσο και σε ένα αποπληθωριστικό περιβάλλον. Συνεπώς, ένα περιβάλλον σταθερών τιμών συμβάλλει στη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής και σταθερότητας. Εξάλλου, πολλές περιπτώσεις στη διάρκεια του 20ού αιώνα έχουν δείξει ότι οι υψηλοί ρυθμοί πληθωρισμού ή αποπληθωρισμού τείνουν να προκαλούν κοινωνική και πολιτική αστάθεια.

Ο Κωνσταντίνος Γκράβας είναι διδάκτωρ του Τμήματος Ιστορίας και Φιλοσοφίας της Επιστήμης του Πανεπιστημίου Αθηνών. Το νέο βιβλίο του «Κεντρικές Τράπεζες» (με τον Σπύρο Βλιάμο) κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος.