Τα άλλα «Δεκεμβριανά»

Στη δεκαετία του 1950, στις ΗΠΑ, υπήρχε «ένας κόσμος χωριστά». Οι μαύροι, ειδικά στις Πολιτείες του Νότου, ήταν υποχρεωμένοι να ζουν σε ένα σαφώς διαχωρισμένο περιθώριο που ξεκινούσε από τα σημαντικά και έφτανε στα παραμικρά. Μπορούσαν να πάνε μόνο σε ειδικά γι’ αυτούς σχολεία που παρείχαν κατώτερη εκπαίδευση, σε κινηματογράφους αποκλειστικά «για μαύρους», περιορίζονταν σε συγκεκριμένους χώρους σε καταστήματα και εστιατόρια, δεν δικαιούνταν να καθίσουν σε όλες τις θέσεις ενός λεωφορείου, ούτε καν να πιουν νερό από όλες τις δημόσιες βρύσες. Και παρόλο που, τυπικά, είχαν δικαίωμα ψήφου από τέλος του Εμφυλίου το 1865, σχεδόν εκατό χρόνια μετά, εκεί στο Νότο, διάφοροι νομοθετικοί περιορισμοί τους απαγόρευαν να ψηφίσουν.

Την 1η Δεκεμβρίου 1955, στο Μοντγκόμερι της Αλαμπάμα, η Ρόζα Παρκς, μία 42χρονη αφροαμερικανή μοδίστρα που δούλευε σε πολυκατάστημα, επέστρεφε, με το λεωφορείο, στο σπίτι της ύστερα από μία κουραστική μέρα στη δουλειά. Καθόταν βέβαια στις πίσω, τις «μαύρες» θέσεις αλλά το λεωφορείο ήταν γεμάτο και ένας λευκός επιβάτης στεκόταν όρθιος. Ο οδηγός ζήτησε από τη Ρόζα να σηκωθεί για να καθίσει ο λευκός, εκείνη όμως αρνήθηκε. «Λένε ότι δεν έδωσα τη θέση μου επειδή ήμουν κουρασμένη αλλά δεν είναι αλήθεια» θα γράψει αργότερα στη βιογραφία της. «Δεν ήμουν κουρασμένη σωματικά. Είχα απλά κουραστεί να υποχωρώ». Η αστυνομία τη συνέλαβε επιτόπου και στις 5 Δεκεμβρίου οδηγήθηκε στο δικαστήριο όπου κρίθηκε ένοχη για παραβίαση του νόμου περί διαχωρισμού. Η μαύρη κοινότητα αποφάσισε να μποϊκοτάρει, την ημέρα της δίκης, τις συγκοινωνίες της πόλης. Η ιστορία όμως αποφασίζει από μόνη της πότε θα δώσει κλωτσιά στο ντόμινο. Εκείνο το μποϊκοτάζ κράτησε πάνω από ένα χρόνο, ανέτρεψε τις πολιτικές ισορροπίες στις ΗΠΑ, έγινε διεθνές θέμα, ανέδειξε τον, 26χρονο τότε, Μάρτιν Λούθερ Κινγκ και υποχρέωσε το Ανώτατο Δικαστήριο να κρίνει, στις 13 Νοεμβρίου 1956, αντισυνταγματικό τον διαχωρισμό στα λεωφορεία. Η Παρκς, που εν τω μεταξύ είχε χάσει τη δουλειά της, καθιερώθηκε ως η «μητέρα του κινήματος για τα πολιτικά δικαιώματα». Και όταν πέθανε, το 2005, ήταν η πρώτη γυναίκα που η σορός της εκτέθηκε σε λαϊκό προσκύνημα στο Καπιτώλιο.

Είναι η περίπτωση της Ρόζα Παρκς αντίστοιχη με του Τζορτζ Φλόιντ; Τηρουμένων των αναλογιών, έτσι μοιάζει αν και το αποτέλεσμα του «Είχα κουραστεί να υποχωρώ» της ήταν πολύ πιο ουσιαστικό από το να αλλάξει η συσκευασία του ρυζιού Μπάρμπα Μπεν – για τη ζωή των μαύρων, όχι για τη συνείδηση των υπόλοιπων. Πρόκειται περί ακτιβίστριας όπως την αναφέρει η διαδικτυακή εγκυκλοπαίδεια; Δεν ξέρω τι θεωρείται σήμερα ακτιβισμός. Για παράδειγμα, αποθεώθηκε ως ακτιβίστρια ένα μοντέλο επειδή δήλωσε ότι δεν θα συμμετάσχει, λόγω της Παλαιστίνης, σε καλλιστεία στο Ισραήλ στα οποία, ούτως ή άλλως, δεν θα συμμετείχε. Η Ρόζα Παρκς, αν και συνειδητοποιημένη, ήταν μία μοδίστρα που, απλά, είχε κουραστεί να υποχωρεί. Και απέδειξε ότι οι σπουδαίες πράξεις δεν κρίνονται από το ποιος και πώς τις κάνει αλλά από το γιατί τις κάνει.