Ερμηνείες και σενάρια

Στην πολιτική συχνά διαπιστώνεται μια εξημμένη διάθεση δυσπιστίας ή καχυποψίας και άρνηση να γίνει δεκτή η απλή εκδοχή των πραγμάτων. Αναζητούνται ερμηνείες ή σύνθετες απαντήσεις στο ερώτημα τι κρύβεται πίσω από αποφάσεις ή συμφωνίες, λύνοντας γρίφους, συνθέτοντας παζλ, για κάτι ανεξιχνίαστο, διαφορετικό από την πραγματικότητα. Ολα αυτά ενεργοποιούνται πολλαπλασιαστικά όταν αφορούν σε μεγάλα ή μη αναμενόμενα γεγονότα. Πρόσφατα η ελληνογαλλική αμυντική συμφωνία της 28ης Σεπτεμβρίου συνδυάστηκε με δύο εκδοχές. Θεωρήθηκε ότι προέκυψε ως αποτέλεσμα της σύμπραξης AUKUS, η οποία είχε συνέπεια την ακύρωση της αγοράς των γαλλικών υποβρυχίων από την Αυστραλία και ότι η απογοήτευση της Γαλλίας θα μπορούσε να αντισταθμιστεί με την αγορά πολεμικού υλικού από την Ελλάδα και προς τούτο επισπεύσθηκε. Η ελληνογαλλική συμφωνία προκάλεσε όντως την τουρκική αντίδραση, αλλά αυτή δεν εκδηλώθηκε – όπως ειπώθηκε – με την επιστολή του Φεριντούν Σινιρλίογλου προς τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ την 30ή Σεπτεμβρίου, που εξάλλου επικεντρώνεται στην απαίτηση αποστρατιωτικοποίησης. Εάν η επιστολή Σινιρλίογλου μελετηθεί επισταμένως θα διαπιστωθεί ότι είναι φιλοτεχνημένη και διατυπωμένη με ακρίβεια εννοιών και όρων και ελεγμένη μέχρι κεραίας. Μάλιστα τα νομικά επιχειρήματα γύρω από την ισχύ της αποστρατιωτικοποίησης – για να δικαιολογηθεί η επίκληση της παραβίασής της – εμπλουτίζονται στην επιστολή με ανάλογη εκτεταμένη νομική τεκμηρίωση, η οποία προβάλλεται πληρέστερα σε αντίθεση με προηγούμενες. Η επιστολή Σινιρλίογλου ήταν προγραμματισμένη προς απάντηση αντίστοιχης ελληνικής. Εκ των πραγμάτων θεωρείται αδύνατο μια τέτοια επιστολή που απαιτεί χρόνο στη σύνταξή της να ετοιμαζόταν τόσο σύντομα και να λειτουργήσει σαν αντίδραση στην ελληνογαλλική συμφωνία.  Η συμφωνία έχει τύχει διαπραγμάτευσης πολλούς μήνες πριν. Η αγορά των φρεγατών και των Ραφάλ ήταν στις συνεννοήσεις της ελληνικής κυβέρνησης ακόμη και όταν αυτή ματαιώθηκε μέσα στο 2020. Δεν πείθει ότι η συμφωνία αυτή προέκυψε από την ματαίωση της αγοράς των γαλλικών υποβρυχίων από την Αυστραλία εξ αφορμής της συμφωνίας AUKUS. Μάλιστα για να κατασκευαστεί το σενάριο θεωρήθηκε ότι με την «πολυμήχανη» αμερικανική παρέμβαση, για αντιστάθμισμα στη γαλλική αντίδραση, επισπεύσθηκε η αγορά των Ραφάλ και φρεγατών από την Ελλάδα. Τέτοιο σενάριο εμφανίζει την Ελλάδα πιεζόμενη στα παίγνια μεγάλων δυνάμεων.

Αξιο παρατήρησης και διευκρίνισης είναι πώς εξέλαβε η Τουρκία το νέο πλαίσιο αμυντικής στρατηγικής της Ελλάδας. Ο Ερντογάν ισχυρίζεται ότι με τις δύο αυτές συμφωνίες η Ελλάδα εκδηλώνει επιθετική τακτική, λέγοντας – βεβαίως αορίστως – ότι αυτή η εξέλιξη συνιστά απειλή σε συνδυασμό και με την παρουσία στρατού στα νησιά πλησίον των τουρκικών ακτών. Αυτοί οι ισχυρισμοί είναι ανυπόστατοι, που έχουν στόχο αφενός να αποσταθεροποιηθεί η αμυντική και αποτρεπτική ικανότητα της χώρας και αφετέρου να εξουδετερωθούν οι νόμιμες διεκδικήσεις που παράγουν τα νησιά αυτά σε όλες τις θαλάσσιες ζώνες σε Αιγαίο και Μεσόγειο.

Ο Ερντογάν δεν είναι πλέον ο μεταρρυθμιστής και μετριοπαθής πολιτικός της δεκαετίας του 2000. Τότε που η προσδοκία της ένταξης στην ΕΕ τον προσανατόλισε – οδηγώντας τον ακόμη και σε σύγκρουση με το βαθύ κεμαλικό κράτος – στις επιλογές του τόσο της επίλυσης των διαφορών με την Ελλάδα όσο και της αποδοχής λύσης του Κυπριακού. Πλέον ο Ερντογάν, τώρα που διανύει τα δυσκολότερα χιλιόμετρα της πολιτικής διαδρομής του και εν μέσω τεράστιων οικονομικών προβλημάτων, ασμένως υιοθετεί τις ακραίες εισηγήσεις του αδιάλλακτου Χουλουσί Ακάρ, με αιχμή του δόρατος την αποστρατιωτικοποίηση στην ελληνοτουρκική διένεξη. Ο Ερντογάν θεωρεί τον διάλογο αναγκαίο όσο συναρτάται με την εικόνα του στη Δύση, τον επικαλείται, αλλά τον υπονομεύει με ανεπίτρεπτες μονομερείς ενέργειες ή προβάλλοντας σκοπίμως θέματα στην ατζέντα που λογικά οδηγούν σε ναυάγιο, προαναγγέλλοντας παράλληλα νέες διεκδικήσεις.

Ο Πέτρος Λιάκουρας είναι καθηγητής Διεθνούς Δικαίου, διευθυντής του Μεταπτυχιακού Προγράμματος «Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές» στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς