Στο «παρά πέντε», στο «και πέντε»…

Πώς θα ήταν οι μέρες και οι νύχτες μας τον Οκτώβριο του 2021 εάν δεν είχε εφευρεθεί και διατεθεί ευρύτατα το εμβόλιο εναντίον του Covid-19;

Θα ζούσαμε εφιαλτικές καταστάσεις. Τα συστήματα υγείας διεθνώς θα είχαν κρασάρει. Εξω από τις εντατικές – ίσως και από τους κανονικούς θαλάμους των νοσοκομείων – θα γινόταν διαλογή με ολοένα και αυστηρότερα κριτήρια, τα οποία θα πυροδοτούσαν θυελλώδεις συζητήσεις, καβγάδες, γρονθοκλωτσοπατινάδες. «Γιατί οι νέοι να προηγούνται;» θα αγανακτούσαν οι ηλικιωμένοι. «Γιατί τις μωρομάνες να τις περιθάλπουν πρώτες; Και αν η άλλη έμεινε έγκυος επίτηδες για να την αντιμετωπίζουν προνομιακά;» θα ρώταγε κάποιος σκατόψυχος στο ραδιόφωνο… Κομπογιαννίτες θα μοσχοπουλούσαν μαντζούνια. Ρασοφόροι, φυλακτά. Πλήθη θα συνωθούνταν για να προσκυνήσουν θαυματουργά δήθεν εικονίσματα. Οι πιο φαύλοι πολιτικάντηδες, οι πιο αδίστακτοι θεομπαίχτες θα έβλεπαν τη δημοτικότητά τους να εκτοξεύεται. Μια ελπίδα θα μας έμενε: να χτιστεί επιτέλους το τείχος ανοσίας. Να αποδράμει η πανδημία έστω κι αφήνοντας πίσω της αναρίθμητους τάφους…

«Τίποτα από αυτά τα ζοφερότατα δεν θα συνέβαινε!» θα διαφωνήσει κάποιος. «Θα ζούσαμε απλώς σε διαρκές λοκντάουν. Θα συνηθίζαμε κλεισμένοι σπίτι. Τα “τηλε-” – τηλεκπαίδευση, τηλεργασία, τηλεαγορές – θα τελειοποιούνταν τεχνολογικά. Τα μποτιλιαρίσματα θα γίνονταν μακρινή ανάμνηση. Θα κουβεντιάζαμε πώς θα αξιοποιήσουμε τα κτίρια των γραφείων που θα είχαν μείνει οριστικά κενά από εργαζομένους. Στην ασύχναστη Πανεπιστημίου, τα πλατάνια του δημάρχου θα φούντωναν και θα μας χαιρετούσαν…».

Κούνια που τον κούναγε τον γιαλαντζί αισιόδοξο! Ο άνθρωπος είναι ζώο κοινωνικό. Με πέντε αισθήσεις. Διψάει για σωματική επαφή, συγχρωτισμό, διά ζώσης φλερτ. Οταν του τα στερείς επί μακρόν, τον ακρωτηριάζεις ψυχικά. Τον οδηγείς σε μαρασμό. Οι καραντίνες (το είδαμε κατά την τελευταία, στις αρχές τρέχοντος έτους) όσο παρατείνονται, τόσο στην πράξη χαλαρώνουν. Ο κόσμος που θα είχε ξεχυθεί το καλοκαίρι στους δρόμους, στις πλατείες, στις παραλίες, δεν θα δεχόταν να ξαναμαντρωθεί το φθινόπωρο. Θα απειθαρχούσε και θα κολλούσε τον ιό αθρόα, μαζικότατα. Και θα αντιμετωπίζαμε τις καταστάσεις που πιο πάνω περιέγραψα.

Η Ιστορία συγκροτείται από τις μικρές ιστορίες του καθενός μας. Στην προσωπική μας αφήγηση, στη φανταστική ταινία όπου πρωταγωνιστούμε, έχουμε ανάγκη από γεγονότα. Περιπέτειες. Ερωτες, γάμους, γεννητούρια και ίντριγκες, πείσματα, καβγάδες και εξεγέρσεις – «δεν αντέχω άλλο!» – και αποδράσεις. Πώς να γοητευτούμε και να απολαύσουμε, πώς να διαψευστούμε και να συντριβούμε; Ψηφιακά; Κλεισμένοι στους τέσσερις τοίχους μας; Αδύνατον.

Ο άνθρωπος επιπροσθέτως χαρακτηρίζεται από άγνοια κινδύνου. Ενώ διανοητικά αντιλαμβάνεται την απειλή, συναισθηματικά εθελοτυφλεί μπροστά της. Βρίθει το παρελθόν από παραδείγματα πληθυσμών που βάδισαν ξέγνοιαστα προς τον γκρεμό, προς τον χαμό. Που υποτίμησαν – ή και κορόιδεψαν – ό,τι αποδείχθηκε μοιραίο. Τον Αύγουστο του 1922, οι Τσέτες του Κεμάλ προήλαυναν ακάθεκτοι και οι Σμυρνιοί ετοιμάζονταν για τον τρύγο. Προσκλήσεις στέλνονταν για τα λαμπρά εγκαίνια του Ιωνικού Πανεπιστημίου, στις 10 Οκτωβρίου, με πρύτανη τον Κωνσταντίνο Καραθεοδωρή.

Τυχεροί είμαστε όποτε, σπάνια, ξυπνάμε στο «παρά πέντε», ανασκουμπωνόμαστε με την ψυχή στο στόμα και σώζουμε ό,τι ακόμα σώζεται. Κατά κανόνα δεν αποδεικνυόμαστε προμηθείς αλλά επιμηθείς. Πρώτα πέφτει ο ουρανός στα κεφάλια μας κι έπειτα – απορφανισμένοι, καψαλισμένοι, ανέστιοι – περιφερόμαστε στα συντρίμμια. Χωνεύουμε, συμφιλιωνόμαστε με τη συμφορά και χτίζουμε στη μαύρη γη το μέλλον μας.

Η πρόσφατη πανδημία συνιστά μία από τις θαυμαστές εξαιρέσεις του κανόνα. Η ανθρωπότητα αντέδρασε σχετικά έγκαιρα και έθεσε τον κορωνοϊό υπό μερικό τουλάχιστον έλεγχο. Οι λαοί συμμορφώνονται στα κελεύσματα της επιστήμης, εμβολιάζονται στη μεγάλη τους πλειονότητα. Ο παραλογισμός περιορίζεται σε κραυγαλέους μεν, πλην ευάριθμους θυλάκους. Τα τρολ έχουν προνομιακή αρένα τους το Διαδίκτυο, στην αληθινή ζωή βαθμηδόν λιγοστεύουν.

Μακάρι το ανάλογο να συμβεί και με την κλιματική αλλαγή. Γιατί, εάν όχι, εάν επικρατήσει ο κοντόφθαλμος εαυτός μας, το «παρ’ ημέραν ζην», οι καθησυχαστικές ανοησίες, σε μετρημένες δεκαετίες πιθανότατα να μην έχουμε καν συντρίμμια για να ανοικοδομήσουμε. Καν έδαφος για να σταθούμε επάνω του και να ατενίσουμε τον ουρανό.