Παγιωμένη κλιμάκωση

Τούρκοι αξιωματούχοι, προεξάρχοντος του υπουργού Αμυνας, Ακάρ, εξακολουθούν να έχουν ψηλά στις προτιμήσεις τους την Ελλάδα. Παρά το γεγονός ότι η επικοινωνία σε επίπεδο ηγετών έχει μερικώς αποκατασταθεί και ο Ερντογάν είναι -για τα δεδομένα του – προσεκτικός και μάλλον ήπιος όταν αναφέρεται στη χώρα μας. Γιατί όμως έχουμε μία κατάσταση ελεγχόμενης, αν όχι πλέον εδραιούμενης, κλιμάκωσης από μεριάς της Αγκυρας; Για τρεις κυρίως λόγους. Πρώτον, ο αναθεωρητισμός, όπως και συνδυασμός κεμαλικού και ισλαμικού εθνικισμού, όπως εκφράζεται από την τωρινή κυβέρνηση, βρίσκονται σε έξαρση. Δεύτερον, ο εξοπλισμός της Ελλάδας και ο εκσυγχρονισμός υφιστάμενων συστημάτων και αεροπλάνων έχουν θορυβήσει την Τουρκία. Τρίτον, η επιλογή αναδίπλωσης έναντι της Αιγύπτου, του Ισραήλ και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων απαιτεί επίδειξη δύναμης σε άλλα πεδία (Κύπρος και Ελλάδα) ώστε να μη θεωρηθεί ότι η Αγκυρα βρίσκεται συνολικά σε φάση αδυναμίας. Συνάμα, οι εξελίξεις στο Αφγανιστάν και η προσδοκία ότι ενδέχεται να αποκατασταθούν – έστω και σε κάποιο βαθμό – οι σχέσεις με τις ΗΠΑ χωρίς ιδιαίτερο κόπο τονώνουν την αυτοπεποίθηση της τουρκικής ηγεσίας. Η τελευταία θεωρεί ότι η εκ νέου αναγνώριση της αξίας της στα μάτια των Αμερικανών θα της δώσει τη δυνατότητα για μία μεγάλη διαπραγμάτευση, στην οποία θα ζητήσει ανταλλάγματα και ανοχή.

Ως προς τον ηγεμονικό αναθεωρητισμό της, το μήνυμα της Τουρκίας μέσω δηλώσεων και ενεργειών είναι ότι τίποτα στην περιοχή δεν μπορεί να γίνει χωρίς την έγκριση και συναίνεσή της και πως αυτή είναι η δύναμη η οποία εγγυάται τη σταθερότητα και την ειρήνη της περιοχής. Είναι σαφές ότι αντιλαμβάνεται τη θέση της ως μίας διαπεριφερειακής δύναμης, με την οποία οι γείτονές της είτε θα πρέπει να συνθηκολογήσουν ή να πάρουν το ρίσκο της αντιπαράθεσης που θα μπορούσε να γίνει ακόμη και ένοπλη. Ο Ερντογάν, επικαλείται, προκειμένου να εκφοβίσει κάποια από τα κράτη της περιοχής, ότι η Τουρκία έχει δείξει την αποφασιστικότητά της, βάζοντας τις μπότες της ή και μέσω μισθοφόρων σε πολλές πολεμικές εστίες ώστε να ικανοποιήσει τις φιλοδοξίες της. Αρα, υπονοεί ότι δεν θα διστάσει να το κάνει όπου κρίνει απαραίτητο. Εδώ, ωστόσο, έρχεται το εξοπλιστικό πρόγραμμα της Ελλάδας και η συνεπαγόμενη θωράκισή μας να χαλάσει τα τουρκικά σχέδια. Αν προσθέσουμε και την αμερικανική παρουσία στην ευαίσθητη εθνικά περιοχή της ελληνικής Θράκης, η Αγκυρα δεν μπορεί παρά να προβληματίζεται.

Ο τουρκικός αναθεωρητισμός έχει (χρονικό) ορίζοντα το 2023, όταν συμπληρώνονται 100 χρόνια από την υπογραφή της συνθήκης της Λωζάνης και ο Ερντογάν θέλει στην τελική του αναμέτρηση με τον Κεμάλ να τον υπερκεράσει και να τον «σβήσει» από τη συνείδηση των Τούρκων ώστε να γίνει ο νέος Ατατούρκ, δηλαδή ο πατέρας των Τούρκων. Γι’ αυτό αμφισβητεί όχι μόνο θεωρητικά αλλά και στην πράξη τη συνθήκη της Λωζάνης όχι μόνο στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο αλλά και στη Μέση Ανατολή, τη Συρία και το Ιράκ. Συνέπεια των παραπάνω, κατά την επόμενη διετία θα δοκιμαστεί η ανθεκτικότητα της Λωζάνης (και) στο σκέλος του Αιγαίου καθώς και η αποφασιστικότητα της Ελλάδας, αν χρειαστεί, να την υπερασπιστεί.

Ο Κωνσταντίνος Φίλης είναι αν. καθηγητής Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδας. Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος το βιβλίο του «Διεκδικητικός Πατριωτισμός. Ανατομία μίας συζήτησης που δεν έγινε ποτέ».