Εφιαλτικά σενάρια για την Ελλάδα

Την εφιαλτική πρόβλεψη ότι οι πυρκαγιές στην Ελλάδα μπορεί να διαρκούν μέχρι 30 ή ακόμη και 40 επιπλέον μέρες στο τέλος του αιώνα εάν συνεχίσουμε να έχουμε υψηλές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου καταθέτουν στη συνέντευξή τους στα «Νέα Σαββατοκύριακο» οι ειδικοί Χανς Μάρτιν Φούσελ και Μπράιαν Μακσέρι του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (EEA). Οι δύο επιστήμονες, ειδικός στην Ευπάθεια και Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή ο πρώτος και διευθυντής Βιοποικιλότητας και Φύσης, ο δεύτερος, μιλούν για την επόμενη μέρα της αποκατάστασης των καμένων δασών, τις βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες επιπτώσεις των καταστροφικών πυρκαγιών, αλλά και για την καινούργια κανονικότητα της κλιματικής αλλαγής.

ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΕΣ ΗΜΕΡΕΣ.  «Η κατάσταση είναι εξαιρετικά ανησυχητική στην Ελλάδα, αλλά και σε άλλες περιοχές στη Μεσόγειο. Το κλίμα παίζει σημαντικό ρόλο στη μετάδοση της φωτιάς στα δάση και σε ορισμένες περιπτώσεις στην ανάφλεξη των πυρκαγιών. Παρότι οι φωτιές στην Ευρώπη πυροδοτούνται κυρίως από ανθρώπους, τυχαία ή εσκεμμένα, δεν είναι τυχαίο ότι οι φωτιές στην Ελλάδα γίνονται σε μια περίοδο ιστορικά ισχυρού καύσωνα» δηλώνει ο Χανς Μάρτιν Φούσελ, ξεκινώντας τη διαδικτυακή συζήτηση. «Υπάρχει διασύνδεση με την κλιματική αλλαγή» λέει κατηγορηματικά, επεξηγώντας ότι «αρκετές χώρες έχουν σημειώσει ιστορικά ρεκόρ υψηλών θερμοκρασιών με καύσωνες και με βάση τη νέα έκθεση του IPCC του ΟΗΕ είναι ξεκάθαρο ότι οι καύσωνες αυξάνουν σε όλο τον κόσμο και θα αυξηθούν περαιτέρω, εξαρτώμενοι από το επίπεδο των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου». Αύξηση παρουσιάζουν και οι ξηρασίες στη νότια Ευρώπη, λέει ο αναλυτής του EEA. «Βλέπουμε από τον European Climate Data Explorer, που είναι διαθέσιμος στην ιστοσελίδα μας, ότι στην Ελλάδα και ιδιαίτερα στην Κεντρική Ελλάδα υπάρχει αύξηση του κινδύνου για μεγάλες πυρκαγιές μέχρι 30 ή ακόμη και 40 επιπρόσθετες ημέρες στο τέλος του αιώνα με βάση το σενάριο, όπου θα έχουμε υψηλές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου». Eχουμε εισέλθει πλέον σε μια νέα κανονικότητα, ρωτώ. «Πράγματι έχουμε μια καινούργια κανονικότητα. Ακόμη και με φιλόδοξους στόχους μείωσης των εκπομπών αερίων θα χρειαστούν τουλάχιστον περισσότερο από 20 χρόνια για να καμφθεί η καμπύλη. Οι καιρικές συνθήκες, που ευνοούν τις πυρκαγιές θα αυξηθούν στη Μεσόγειο» λέει ο γερμανός ειδικός.

Η ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΨΗ ΤΗΣ ΥΠΑΙΘΡΟΥ. Πέρα από την έκθεση της Ελλάδας στους περιβαλλοντικούς κινδύνους, που προέρχονται από την κλιματική αλλαγή, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των δασών στη Μεσόγειο, αλλά και η εγκατάλειψη της υπαίθρου καθιστούν ένα επικίνδυνο συνδυασμό για περισσότερες πυρκαγιές. «Στη Μεσόγειο υπάρχουν μονο-καλλιέργειες στα δάση, κυρίως είδη πεύκων, και όταν έχουμε τέτοια ακραία καιρικά φαινόμενα γίνονται επιρρεπή σε κίνδυνο πυρκαγιάς. Oταν ξεκινήσει η πυρκαγιά συνεχίζει να απλώνεται και να απλώνεται» λέει ο Μπράιαν Μακσέρι, που ως διευθυντής Βιοποικιλότητας και Φύσης έχει εξειδικευμένες γνώσεις για τα δάση. Θεωρεί ότι η ανάμειξη στα είδη δένδρων, ώστε να υπάρχει ποικιλία, αλλά μόνο με δένδρα της περιοχής, ντόπια, μπορεί να αμβλύνει τον κίνδυνο αυτό. «Επίσης βλέπουμε εγκατάλειψη της γης και τη σχετική μετακίνηση ανθρώπων από αγροτικές περιοχές, και, έτσι, βλέπουμε περισσότερες πυρκαγιές διότι οι άνθρωποι δεν είναι εκεί για να την εντοπίσουν και για να διαχειριστούν τη γη, ώστε να είναι λιγότερο επιρρεπής σε πυρκαγιές». Κατά τον Μακσέρι οι αλλαγές χρήσης γης, όπως συμβαίνει για παράδειγμα, όταν αποξηραίνονται υγρές περιοχές, μπορεί να δημιουργήσουν συνθήκες πιο επιρρεπείς σε φωτιές.

ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΤΑ ΚΑΜΕΝΑ. Η συζήτηση με τους ειδικούς του EEA περνά στην επόμενη μέρα. Τι πρέπει να γίνει με τις καμένες περιοχές; «Πολλοί οικολόγοι θα έλεγαν αφήστε τις να αποκατασταθούν με φυσικό τρόπο» δηλώνει κατηγορηματικά ο Μακσέρι. «Η εικόνα μπορεί να μην είναι ελκυστική, μπορεί να πάρει αρκετό χρόνο, αλλά μπορεί να είναι η καλύτερη λύση» επεξηγεί, τονίζοντας, πάντως ότι «υπάρχουν ενέργειες, που αντιστοιχούν στον τεχνικό όρο «αποκατάσταση», με τις οποίες «μπορεί να βοηθηθεί η φυσική επαναφορά των δασών, να προωθηθεί η φυσική αναγέννηση». Διότι, επεξηγεί, «μπορεί να χρειαστούν τριάντα – σαράντα χρόνια να αποκατασταθούν και για περιβαλλοντικούς λόγους είναι καλύτερο να βοηθήσουμε». Ως παραδείγματα αναφέρει να σταματήσουν οι όποιες αποξηράνσεις έχουν ξεκινήσει, αν κριθεί κατάλληλη η αλλαγή του είδους των δέντρων με ανάμειξη νέων ειδών, θα πρέπει να γίνει με προσοχή, να μη φυτευτούν μη ντόπια δένδρα. «Αυτό που έχει σημασία είναι το σωστό δένδρο στο σωστό σημείο, και μείγμα ντόπιων δένδρων» τονίζει σε μια προσπάθεια να δείξει ότι η αποκατάσταση ενός καμένου δάσους δεν είναι απλή υπόθεση. «Μπορεί να χρειαστεί να μείνουν κάποια παλιά δένδρα, να μείνουν κάποια που πεθαίνουν, να υπάρξει διασύνδεση και συνδυασμός με άλλες μορφές του τοπίου. Χρειάζεται χρόνος» επαναλαμβάνει, τονίζοντας ότι «μακροπρόθεσμα η λύση μπορεί να βρίσκεται στο έδαφος». Τι εννοεί; «Οι σπόροι σε ορισμένα είδη δένδρων παραμένουν στο έδαφος και μπορεί να αναπτυχθούν μετά από φωτιά» απαντά, επεξηγώντας ότι ιστορικά υπάρχουν τέτοιες περιπτώσεις. «Μπορεί να υπάρξει ένα διάστημα που θα ξαναφυτρώσουν και θα αναγεννηθούν και θα δημιουργηθούν νέα είδη» λέει ο Μακσέρι. Από την πλευρά του ο Φούσελ αναδεικνύει, πάντως, και το αντίθετο ενδεχόμενο. «Οικοσυστήματα στη Μεσόγειο έχουν αναπτυχθεί μετά από φωτιές, αλλά υπάρχει ο κίνδυνος να μετατραπούν οικοσυστήματα σε έρημες περιοχές, σε σαβάνες λόγω πυρκαγιάς» λέει, υπογραμμίζοντας επίσης τον κίνδυνο περαιτέρω επιτάχυνσης της κλιματικής αλλαγής λόγω της μείωσης δένδρων και δασών, η οποία από την πλευρά της θα ενισχύσει ακόμη περισσότερο τον κίνδυνο πυρκαγιάς σε δάση.

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ. Τι θα πρέπει να περιμένουν οι άνθρωποι στις καμένες περιοχές για τις αλλαγές των συνθηκών βραχυπρόθεσμα; «Ενδεχομένως, να υπάρξουν ισχυρότεροι άνεμοι, ζητήματα με την ποιότητα του αέρα, πέρα από την αίσθηση του καμένου» λέει ο Μακσέρι. Ο ιρλανδός αναλυτής αναφέρει επίσης «την πιθανότητα για πλημύρες, αλλά και γενικότερα το ενδεχόμενο αλυσιδωτών επιπτώσεων». Ο Φούσελ συμπληρώνει το ενδεχόμενο διάβρωσης του εδάφους, αλλαγών σε θερμοκρασία και υγρασία.