Η ολοκλήρωση της εισβολής του 1974;

Η κάθοδος του Ερντογάν στα κατεχόμενα, ανήμερα της μαύρης επετείου από την τουρκική εισβολή, είχε προγραμματιστεί για να εξαγγελθούν επιτόπου στα Βαρώσια ο εποικισμός και η τουριστική ανάπτυξη της περίκλειστης από το 1974 πόλης.

Οι προειδοποιήσεις από ΗΠΑ και ΕΕ άλλαξαν τα σχέδιά του. Δεν επισκέφθηκε τα Βαρώσια, όπως έκανε με τις γνωστές παράτες τον Οκτώβριο του 2020. Παρ’ όλα αυτά από την κατεχόμενη Λευκωσία περιορίστηκε να εξαγγείλει την αποστρατικοποίηση ενός ποσοστού 3,5% της πόλης των Βαρωσίων  και εντός αυτού – του ελεύθερου από στρατό – τμήματος της πόλης να υλοποιήσει σταδιακά τον εποικισμό. Για τον Ερντογάν τα Βαρώσια εντάσσονται στη στρατηγική επέκτασης της παρανομίας του εάν προχωρήσει, στην απουσία άλλης εναλλακτικής, στο σχέδιο για τα δύο κράτη. Και αυτό έχει τη σημασία του διότι επιβαρύνεται η ατζέντα επίλυσης.

Δεν ανακοίνωσε την πλήρη ενσωμάτωση των Βαρωσίων στα κατεχόμενα, αλλά την υλοποίηση του πρώτου βήματος μιας μικρής περιοχής. Στο πρόγραμμα του τούρκου προέδρου είναι να αποζημιωθεί ανά περιοχή η ακίνητη περιουσία των ελληνοκύπριων ιδιοκτητών μέσω της Επιτροπής που λειτουργεί στα κατεχόμενα και έχει εγκρίνει το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για την αναγνώριση των ελληνοκυπριακών τίτλων. Διαφορετικά οι ελληνοκύπριοι ιδιοκτήτες θα ζητήσουν να επιστρέψουν υπό τουρκοκυπριακή διοίκηση. Αυτό σημαίνει ότι πλέον βαθμιαία η περίκλειστη αυτή περιοχή θα παύσει να αποτελεί διαπραγματευτικό αντάλλαγμα, όπως αρχικά η τουρκική πλευρά είχε καταστήσει σαφές στη διαδικασία επίλυσης. Θα απομακρυνθεί δε η πιθανότητα είτε να επιστραφεί η περιοχή στην ελληνοκυπριακή κοινότητα, είτε, στην έσχατη περίπτωση, αυτή να τεθεί υπό ομοσπονδιακή διοίκηση, στην προοπτική της διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας.

Ο Ερντογάν αδιαφορεί ότι παραβιάζει το ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας 550/1984, με το οποίο κρίνεται απαράδεκτος κάθε εποικισμός των Βαρωσίων με κατοίκους άλλους από τους νόμιμους ιδιοκτήτες, εννοώντας τους Ελληνοκύπριους, καλώντας να μεταφερθεί η διοίκηση της πόλης στην Ειρηνευτική Δύναμη Κύπρου (UNFICYP). Με το νεότερο ψήφισμα 789/1992, το Συμβούλιο Ασφαλείας, ενόψει της εφαρμογής του προηγούμενου 550/84, καλεί την UNFICYP να περιλάβει υπό τη διοίκησή της και τα Βαρώσια. Ο Ερντογάν παραβιάζοντας τα ψηφίσματα παραδίδει την περιοχή, που δεν του ανήκει, και μάλιστα χάριν εντυπώσεων τονίζει ότι θα είναι αποστρατικοποιημένη, στην τουρκοκυπριακή πλευρά. Η Τουρκία έχει πολλαπλώς παραβιάσει το διεθνές δίκαιο εκτός των ψηφισμάτων, διότι, σύμφωνα με το δίκαιο της κατοχής, ο ασκών κατοχή δεν νομιμοποιείται να παραχωρήσει εις ουδένα έδαφος το οποίο ανήκει νόμιμα σε άλλον, εν προκειμένω στην κυπριακή κυβέρνηση.

Δεν πρέπει να υπάρξει αδράνεια. Τα Βαρώσια είναι συναγερμός και η κυπριακή κυβέρνηση έχει μακρύ δρόμο. Θα κινηθεί διπλωματικά σε επίπεδο ΕΕ και Συμβουλίου Ασφαλείας. Η παρέμβαση των ΗΠΑ, θεωρώντας την τουρκική κίνηση προκλητική και αντιπαραγωγική, πρέπει να είναι καταλυτική. Να επαναφέρει την Τουρκία στον διάλογο για την ομοσπονδία. Η διαδικασία επίλυσης ως μόνη διέξοδος με βάση τις αρχές της ομοσπονδιακής συγκρότησης και διακυβέρνησης πρέπει να επανεκκινήσει, χωρίς παλινωδίες, διλήμματα ή αυταπάτες από κάθε πλευρά. Να επιζητηθεί η λύση και να αποφευχθεί η διχοτόμηση, να μη διαρραγεί η ακεραιότητα της νήσου, θέση από την οποία η ελληνοκυπριακή πλευρά δεν έχει μετακινηθεί. Η Τουρκία, που σε μεγάλο βαθμό εκμεταλλεύεται το αδιέξοδο, αποδίδοντάς το στην ελληνοκυπριακή πλευρά, με την αντίδρασή της  επισημαίνει τον κίνδυνο των τετελεσμένων, τα οποία μπορεί να ακυρώνονται ή να καταδικάζονται, αλλά δεν έχουμε πειστεί ότι ανατρέπονται.

Ο Ερντογάν με την πολιτική της διχοτόμησης έχει απήχηση στο εθνικιστικό/ισλαμιστικό μέτωπο στο εσωτερικό και στο εξωτερικό. Είναι όμως εφιάλτης ακόμη και για τους Τουρκοκύπριους, διότι αν δεν ανακοπεί η διχοτόμηση η βόρεια Κύπρος θα παραδοθεί στην Τουρκία.

Ο Πέτρος Λιάκουρας είναι καθηγητής Διεθνούς Δικαίου, διευθυντής του Μεταπτυχιακού Προγράμματος «Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές», στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς