Κινητικότητα

Ο έλληνας υπουργός Εξωτερικών αντιπαρατέθηκε δημόσια με τον τούρκο ομόλογό του την περασμένη Πέμπτη. Ετσι, προκύπτουν δύο ερωτήματα. Γιατί η Τουρκία λειτουργεί σαν Ιανός (και) στις ελληνοτουρκικές σχέσεις και κατά πόσο η Ελλάδα πρέπει να συνομιλεί μαζί της; Ξεκινώντας από το πρώτο, είναι σαφές ότι η τουρκική ηγεσία διέρχεται μια περίοδο δοκιμασίας. Η οικονομία, χωρίς να καταρρέει, αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα, που έχουν άμεσο αντίκτυπο στην καθημερινότητα των πολιτών. Το χειρότερο για τον Ερντογάν είναι ότι έχουν χτυπηθεί τα πιο ευάλωτα και φτωχά στρώματα, που αποτελούν τον πυρήνα των ψηφοφόρων του. Ετσι, η οικονομική κρίση μεταφράζεται σε πολιτική αμφισβήτηση. Απόρροια αυτής, για πρώτη φορά, έστω και δημοσκοπικά, το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης βρίσκεται στο ιστορικό χαμηλό του 30% και ο Ερντογάν φέρεται να χάνει από δύο ανθυποψήφιους, τους δημάρχους Αγκυρας και Κωνσταντινούπολης. Επιπλέον, ο συγκυβερνήτης Μπαχτσελί κατακρημνίζεται σε όλες τις μετρήσεις, με αποτέλεσμα ο κυβερνητικός συνασπισμός δύσκολα να επιβιώσει στις επόμενες εκλογές, οι οποίες κάλλιστα θα μπορούσαν να γίνουν ακόμη και εντός του 2021. Προκειμένου, λοιπόν, να αντιμετωπίσει αυτή τη δυσμενή πολιτικοοικονομική πραγματικότητα, είναι υποχρεωμένος να ανοιχθεί στη Δύση. Γιατί; Επειδή το Κατάρ δεν μπορεί να αιμοδοτεί την τουρκική οικονομία εσαεί και εξίσου επειδή η τελευταία είναι άρρηκτα δεμένη με τη Δύση. Αρα, η ανάκαμψη της οικονομίας διέρχεται από Βρυξέλλες και Ουάσιγκτον.

Αυτό εξηγεί και το άνοιγμα προς την Ελλάδα, τουλάχιστον σε επίπεδο εντυπώσεων. Η Αγκυρα έχει αποσυρθεί προσώρας από τις παράνομες δραστηριότητές της στην Ανατολική Μεσόγειο, έχει ως προίκα την επανέναρξη των διερευνητικών συνομιλιών με την Ελλάδα, ενώ στο πεδίο η ύφεση είναι εμφατική εν συγκρίσει με το τετράμηνο Αυγούστου – Νοεμβρίου 2020. Εν γνώσει της ότι η Δύση στηρίζει την έμπρακτη αποκλιμάκωση της έντασης με την Ελλάδα, προσβλέπει ανταποδοτικά σε κάποιο θετικό δείγμα γραφής από την Ουάσιγκτον, εξού και η αξιοποίηση της αντιπαράθεσης Ουκρανίας – Ρωσίας για να υπογραμμιστεί η χρησιμότητα της Αγκυρας. Από την άλλη, βέβαια, επειδή και το εγχώριο ακροατήριο πρέπει να ικανοποιείται (με τον εθνικισμό να είναι έτσι κι αλλιώς, με επιλογή του Ερντογάν, σε έξαρση) και για να μην κατηγορηθεί ότι αναδιπλώνεται, συνεχίζει τον χαρτοπόλεμο δηλώσεων εις βάρος της Ελλάδας. Επιπρόσθετος λόγος είναι πως η Αγκυρα θέλει να καταστήσει σαφές ότι, ως ηγεμονική δύναμη, αυτή ορίζει τους κανόνες του παιχνιδιού, μόνο που αυτοί δεν καθορίζονται με δηλώσεις αλλά με πράξεις.

Η Ελλάδα, από την πλευρά της, δεν έχει την αφέλεια να πιστεύει ότι έχει διαφοροποιηθεί κάτι ουσιαστικό στην τουρκική πολιτική, που θα επέτρεπε σκέψεις για να γίνει ένα σημαντικό βήμα προς την αναζήτηση λύσης στα διαχρονικά μας προβλήματα. Ωστόσο, δύο παρατηρήσεις σε αυτό το σημείο: τα παράθυρα ευκαιρίας στις διεθνείς σχέσεις δεν προκύπτουν πάντα από τη βούληση των κρατών, αλλά και από τις ανάγκες τους, και η Τουρκία είναι σε φάση διόρθωσης της στρατηγικής της υπερέκτασης που της γυρίζει μπούμερανγκ, όπως διαπιστώνουμε με τις προσπάθειες επαναπροσέγγισης με Αίγυπτο, Ισραήλ και αραβικές μοναρχίες. Δεύτερον, ο διάλογος Αθήνας – Αγκυρας δεν θεραπεύει τα αίτια της διένεξης, αλλά μπορεί να αντιμετωπίσει μερικώς τα συμπτώματα. Οπως, όμως, κατέδειξε και η δημόσια διαφωνία Δένδια – Τσαβούσογλου, εκτός εάν επρόκειτο για τακτικό ελιγμό, ο δρόμος είναι γεμάτος αγκάθια. Το καθοριστικό για εμάς είναι να αυξάνουμε συνεχώς το κόστος της μη λύσης για την Τουρκία.

Ο Κωνσταντίνος Φίλης είναι εκτελεστικός διευθυντής του ΙΔΙΣ