Σπασμένα γυαλιά

Ολες οι ευτυχισμένες οικογένειες – το ξέρουμε από τον καιρό του Λέοντος Τολστόι – είναι ίδιες. Οι δυστυχισμένες διαφέρουν στη δυστυχία τους. Η Ελλάδα ήταν ως την περασμένη Τρίτη μια από τις ευτυχισμένες χώρες, όπου δεν είχε εκδηλωθεί κάποια μαζική διαμαρτυρία, διαδήλωση ή εξέγερση – με εξαίρεση, ίσως, το κίνημα των νυχτερινών, αλκοολούχων συνάξεων σε πλατείες που άνθησε για λίγο τον περασμένο Μάιο – κατά των ασφυκτικά περιοριστικών της ελευθερίας μέτρων για την αντιμετώπιση της πανδημίας. Η ανυπακοή, όταν εκδηλωνόταν, εκδηλωνόταν υπογείως, σιωπηλά, ανομολόγητα και σε μικρές παρέες, όπως αυτές που νοικιάζουν airbnb για να κάνουν πάρτι. Από την περασμένη Τρίτη, όμως, με τη διαδήλωση στη Νέα Σμύρνη, μπήκαμε κι εμείς στη χορεία των δυστυχισμένων, στον χορό της άρνησης. Αλλά με διαφορετικό τρόπο, φυσικά.

Στις ΗΠΑ και τη Γερμανία, την Ισπανία, την Ολλανδία ή το Βέλγιο το φυτίλι της «αντι-εξουσιαστικής» ανυπακοής το ανάβουν ακροδεξιοί συνωμοσιολόγοι, στην επικράτεια των ζηλωτών του τραμπισμού ή κομμάτων όπως το AfD και το Vox. Παρ’ ημίν, λόγω παράδοσης, κουλτούρας, ιστορίας, μια κινητοποίηση δεν θα είχε κοινωνική νομιμοποίηση, αν είχε τέτοιο πολιτικό πρόσημο. Για να ευδοκιμήσει έπρεπε να βρει άλλο πρόσημο, πιο ταιριαστό στην πολιτική μας παράδοση. Και το βρήκε – όταν στο στενό δωμάτιο όπου ζούμε ημι-έγκλειστοι, με βενζίνη χυμένη στο πάτωμα και εύφλεκτη ύλη οργής άφθονη στιβαγμένη γύρω μας, κάποιος άναψε ένα σπίρτο. Ηταν μια ομάδα αστυνομικών που χτύπησαν μέρα μεσημέρι έναν άνθρωπο που δεν τους αντιστεκόταν, εν μέση πλατεία, σε κοινή θέα.

Δεν ισχυρίζομαι ότι η αφορμή για την κινητοποίηση της περασμένης Τρίτης ήταν ασήμαντη ή απλώς προσχηματική. Κάθε άλλο. Η βιντεοσκοπημένη κατάχρηση εξουσίας και η βίαιη αυθαιρεσία στην πλατεία της Νέας Σμύρνης την περασμένη Κυριακή, τα απελπιστικά αργά ανακλαστικά της κυβερνητικής αντίδρασης, η καθυστερημένη κατά ένα 24ωρο και κάτι αποδοκιμασία του περιστατικού και, προπάντων, η ακατανόητη και βλακώδης απόπειρα να δικαιολογηθεί, με την απαράδεκτη επίκληση των εικαζομένων πολιτικών φρονημάτων του θύματος, ο ξυλοδαρμός του, ήταν επαρκείς λόγοι για να κουρδιστεί μια οργισμένη αντίδραση. Αλλά αυτό δεν αρκεί για να εξηγηθεί η ένταση, η μαζικότητα και η βιαιότητα της αντίδρασης αυτής. Πρέπει να δει κανείς τη μεγάλη εικόνα. Και αυτή είναι η εικόνα μιας ελάχιστα κρυμμένης – κάτω από τις διαμαρτυρίες κατά της αστυνομικής βίας – δυσανεξίας στην πίεση της πανδημίας και των μέτρων για την αντιμετώπισή της.

Είναι η εικόνα μιας κοινωνίας κουρασμένης, μέχρις πλήρους εξαντλήσεως, από μια υγειονομική κρίση που ήρθε στο καπάκι μιας υπερβολικά και αδικαιολόγητα μακράς, υπερδεκαετούς οικονομικής κρίσης. Κουρασμένης και από τη διαχείριση της κρίσης αυτής, τον τελευταίο καιρό, με παλινωδίες, ανάμεσα στην αισιοδοξία του όλα ανοίγουν οσονούπω και τη διάψευση της παράτασης ή της αναβίωσης, κάθε τόσο, των απαγορεύσεων. Με την εναλλαγή μηνυμάτων μακάριου εφησυχασμού και πανικού. Με την αβεβαιότητα της επόμενης μέρας και τον φόβο μιας εκτεταμένης οικονομικής καταστροφής.

Είναι, ακόμη περισσότερο, η εικόνα των νεότερων που, όπως παντού στον κόσμο, πληρώνουν ακριβότερα το κόστος των μέτρων κατά της πανδημίας. Το φαινόμενο δεν είναι ελληνικό. Είναι οικουμενικό. Μια έρευνα που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στην επιθεώρηση του Χάρβαρντ δείχνει πως αν στον καιρό του lockdown το αίσθημα μοναξιας βασανίζει το 36% των Αμερικανών, στις ηλικίες 18-25 ετών το ποσοστό διπλασιάζεται σχεδόν στο 61%. Μια άλλη έρευνα, του CDCP, εύρισκε τα ποσοστά άγχους και κατάθλιψης, στις ίδιες ηλικίες, στο 63%, με αυξημένη χρήση ουσιών για την αντιμετώπιση του άγχους και αυτοκτονικές ιδέες να έχουν περάσει από το μυαλό ενός στους τέσσερις νέους. Αντίστοιχα ποσοστά έχουν διακριβωθεί και σε ευρωπαϊκές έρευνες. Και, βεβαιότατα, καθρεφτίζουν και την ελληνική περίπτωση.

Να είσαι νέος την εποχή της πανδημίας μοιάζει κατάρα. Με την εκπαίδευση να έχει μεταφερθεί στη μοναξιά του υπολογιστή, με τις περισσότερες από τις απλές, καθημερινές τελετουργίες κοινωνικοποίησης να είναι απαγορευμένες, με τις part time δουλειές στην εστίαση ή τη βιομηχανία της ψυχαγωγίας να έχουν χαθεί και με την προοπτική μιας μεγάλης αβεβαιότητας για την επόμενη ημέρα, μιας ανισορροπίας ανάμεσα στην προσφορά και τη ζήτηση για νεανική εργασία που όλοι είναι βέβαιοι ότι θα προκύψει, όλα μοιάζουν δύσκολα. Κι είναι ένα χαρακτηριστικό της νεότητας, επίσης, η αίσθηση πως ο χρόνος που χάνεται στην καραντίνα, χάνεται για πάντα. Είναι λίγα εκείνα που θα μπορούσες να κάνεις στα 40 και δεν μπορείς να κάνεις στα 45. Μα στην ειδική κατάσταση των 20 ετών δεν επιστρέφεις ποτέ ξανά.

Καθώς, λοιπόν, συμπληρώνονται σε λίγο 365 ημέρες από την πρώτη γενική απαγόρευση κυκλοφορίας για λόγους δημόσιας υγείας και όλα έχουν γίνει πιο δύσκολα, όλοι έχουν γίνει πιο δύσπιστοι και αφόρητα κουρασμένοι, η εφαρμογή της αντι-Covid πολιτικής, η επιλογή και η επικοινωνία των απαγορεύσεων, ο έλεγχος της εφαρμογής και η πειθάρχηση όσων παρατυπούν θα έπρεπε να γίνεται με μεγάλη μαεστρία, με μεγάλες δόσεις ενσυναίσθησης, με συνδυασμό πειθούς, παραδείγματος και επαγγελματισμού στην πράξη. Σαν να περπατάς σε αίθουσα με σπασμένα γυαλιά. Οχι σαν να μπαίνει ταύρος σε υαλοπωλείο. Και ασφαλώς όχι σαν να εισβάλουν μπαϊλντισμένοι φρουροί της ΔΙΑΣ στην πλατεία. Ας ελπίσουμε ότι δεν είναι πολύ αργά ώστε να αφομοιωθεί το μάθημα και να απογομωθεί ο φαύλος κύκλος της βίας που φαίνεται πως έχει ξεκινήσει τη διαδρομή του. Ακούμε καθαρά το τικ – τακ.