Σε άρθρο του στην εφημερίδα «ΤΑ ΝΕΑ» ο πρόεδρος της ΚΟ του ΜέΡΑ 25 σωστά υπογραμμίζει ότι τείνουμε να αποκλείουμε σημαντικές πιθανοτικές πληροφορίες και να εστιάζουμε αποκλειστικά σε εκείνες που μας εντυπωσιάζουν περισσότερο. Στην κατάληξη του άρθρου του όμως ο ίδιος χρησιμοποιεί ένα παράδειγμα με σκοπό τον εντυπωσιασμό, προκαλώντας περαιτέρω αμφιβολίες στο αναγνωστικό κοινό, μέρος του οποίου έχει κάνει ή προτίθεται να πραγματοποιήσει ένα ανάλογο τεστ. Χρησιμοποιώντας τον κανόνα του Bayes (1701;-1761) και ένα υποτιθέμενο τεστ που διαθέτει κλινική ευαισθησία (Se) και κλινική ειδικότητα (Sp) της τάξεως του 99% για την ανίχνευση ενός «ιού Χ» ο οποίος έχει μολύνει το 1% ενός πληθυσμού (επιπολασμός 1%), καταλήγει μετά την εφαρμογή του κανόνα στο συμπέρασμα ότι η πιθανότητα ένας εξεταζόμενος με θετικό τεστ να είναι πράγματι φορέας του ιού (θετική προβλεπτική αξία του τεστ - PPV) είναι 50% εφάμιλλη δηλαδή με το αποτέλεσμα της ρίψης ενός νομίσματος (κορόνα - γράμματα). Η διαπίστωση αυτή, αν και αληθής, είναι συγχρόνως παραπλανητική όπως θα εξηγήσω.


Θετικό τεστ


Ας δούμε τι τιμή παίρνει η θετική προβλεπτική αξία του τεστ όταν ο ιός έχει μολύνει τον πληθυσμό σε ποσοστό 10% (επιπολασμός 10%). Χρησιμοποιώντας τον ίδιο κανόνα, ανακαλύπτουμε ότι αυτή πλέον δεν είναι 50% αλλά 91,6%. Αυτό σημαίνει ότι ο εξεταζόμενος που θα λάβει θετική απάντηση στο τεστ έχει 91,6% πιθανότητα να είναι πραγματικά φορέας του «ιού Χ». Εάν μάλιστα ο ιός έχει μολύνει το 20% ενός πληθυσμού, η βεβαιότητα ότι ένα τεστ θετικό είναι πραγματικά θετικό ξεπερνά το 96,1%. Με άλλα λόγια, η διαγνωστική αξία ενός θετικού τεστ αυξάνεται θεαματικά εάν ο εξετασθείς ζει και κινείται σε περιοχή με αυξημένα κρούσματα του «ιού Χ».

Αρνητικό τεστ


Ας μελετήσουμε τώρα την περίπτωση που το τεστ είναι αρνητικό. Πόσο σίγουρος είναι ο εξετασθείς με αρνητικό τεστ ότι δεν είναι φορέας του ιού; Την απάντηση τη δίνει η λεγόμενη αρνητική προβλεπτική αξία (NPV) του τεστ, για την οποία ουδεμία νύξη γίνεται στο άρθρο του προέδρου της ΚΟ του ΜέΡΑ 25 και η οποία δίνεται από τον τύπο:

                                    

NPV =

                  Ειδικότητα x (100-επιπολασμός)


Ειδικότητα x (100-επιπολασμός) + (100-ευαισθησία) x επιπολασμός

όπου ειδικότητα, ευαισθησία και επιπολασμός εκφράζονται σε %.

Για το τεστ με ευαισθησία και ειδικότητα της τάξεως του 99% που χρησιμοποιούμε και με επιπολασμό του ιού στο 1%, η NPV λαμβάνει τιμή που ξεπερνάει το 99,9%. Συνεπώς, ένας εξεταζόμενος με αρνητικό τεστ για τον «ιό Χ» είναι κατά 99,9% βέβαιος ότι δεν είναι φορέας του ιού, βεβαιότητα που, ακόμα και αν ο επιπολασμός γίνει 10% ή 20%, δεν μεταβάλλεται ριζικά, αφού και στις δύο τελευταίες περιπτώσεις αυτή ξεπερνά το 99,6% QED.

O Γεώργιος Καπαρός είναι αναπληρωτής καθηγητής Μικροβιολογίας στην Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από