Ο άνθρωπος που θα γινόταν βασιλιάς της ποπ

«Αν κάποιος πιστεύει ότι η ειρήνη και η αγάπη είναι απλώς ένα κλισέ που πρέπει να είχε μείνει πίσω στη δεκαετία του ’60, αυτό είναι πρόβλημα. Η ειρήνη και η αγάπη είναι αιώνιες» John Lennon

Μουσικός, πολιτικός, ακτιβιστής, δημοφιλέστερος από τον Ιησού (τουλάχιστον για ένα διάστημα) ή τίποτα από αυτά; Ή απλώς ένα παιδί της εργατικής τάξης του Λίβερπουλ που είχε ένα ταλέντο που το έστρεψε στη μουσική και έλαμψε τη δεδομένη στιγμή; Ή μήπως η δολοφονία του, στις 8 Δεκεμβρίου 1980, έπαιξε και αυτή τον ρόλο της να ανέβει στο βάθρο της Ποπ Ιστορίας όπου βρίσκεται σήμερα; Ο Τζον Λένον ήταν αυτόφωτος καλλιτέχνης και αποτελεί τη σημαντικότερη φυσιογνωμία της ποπ/ροκ μουσικής (μαζί ενδεχομένως με τον Ελβις Πρίσλεϊ και τον Μπομπ Ντίλαν, χωρίς να ταυτίζονται φυσικά), διαμόρφωσε και ενίσχυσε καθοριστικά την κουλτούρα της δυτικής μουσικής, τόσο αισθητικά όσο και κοινωνικά – πολιτικά. Θα μπορούσαμε να ορίσουμε την κουλτούρα της ποπ και του ροκ πριν και μετά Τζον Λένον. Εκατοντάδες καλλιτέχνες ανά τον κόσμο, που θα μπορούσαν αν ζούσε σήμερα να ήταν παιδιά ή εγγόνια του, έγιναν μουσικοί, συνθέτες, τραγουδιστές λόγω Beatles και Τζον Λένον. Προσωπικότητα που δεν έμεινε μόνο στους στίχους των τραγουδιών του ή στην ερμηνεία τους, αλλά εν πολλοίς τα έκανε πράξη. Στα μέσα προς τα τέλη της δεκαετίας του 1960 υπήρξε η απόλυτη στρατευμένη προσωπικότητα στην υπόθεση της ειρήνης και του αντιπολεμικού κινήματος (αναφανδόν κατά του πολέμου στο Βιετνάμ) ενώ συνέβαλε τα μέγιστα για την ευαισθητοποίηση καλλιτεχνών και κοινού στα διεθνή κοινωνικοπολιτικά ζητήματα.

Ο Τζον Γουίνστον Ονο Λένον γεννήθηκε στις 9 Οκτωβρίου 1940 στο Λίβερπουλ της Μεγάλης Βρετανίας, πιθανώς κατά τη διάρκεια γερμανικής αεροπορικής επιδρομής. Η μητέρα του, Τζούλια Στάνλεϊ, ήταν κόρη αξιωματικού, ενώ ο πατέρας του, Αλφρεντ Λένον, εργαζόταν ως σερβιτόρος σε πλοία που πραγματοποιούσαν ταξίδια στον Ατλαντικό, κατά τη διάρκεια των οποίων τραγουδούσε ή συμμετείχε σε μουσικές συναυλίες. Μετά τη γέννηση του γιου του, εκείνος εγκατέλειψε την οικογένεια, ενώ η μητέρα του ανέθεσε τη φροντίδα του Τζον Λένον στην αδελφή της Μαίρη (Μίμι) και τον σύζυγό της Τζορτζ Σμιθ, ο οποίος διατηρούσε γαλακτοκομείο. Οταν ο Λένον ήταν δεκατριών ετών, ο Τζορτζ Σμιθ πέθανε από εγκεφαλική αιμορραγία.

Οχι και τόσο ευτυχισμένα και ανέμελα τα παιδικά του χρόνια τον έσπρωξαν στη μουσική εφόσον η επίδοσή του στα μαθήματα του Γυμνασίου δεν ήταν αυτό που θα λέγαμε καλή. Ως μαθητής υπήρξε δημοφιλής για τον ατίθασο χαρακτήρα του, τον οποίο ο ίδιος περιέγραψε λέγοντας: «Ημουν εκείνος για τον οποίο όλοι οι γονείς έλεγαν στα παιδιά τους: τον νου σου, μακριά από αυτόν». Την ίδια περίοδο οργάνωσε τη δική του skiffle ορχήστρα (στυλ μουσικής που παίζεται με στοιχειώδη όργανα, διαδόθηκε για πρώτη φορά στις ΗΠΑ τη δεκαετία του 1920, αλλά αναβίωσε από βρετανούς μουσικούς στα μέσα της δεκαετίας του 1950), με το όνομα The Quarrymen, στην οποία αργότερα προσχώρησε και ο Πολ Μακάρτνεϊ που γνωρίστηκε με τον Λένον στη διάρκεια μιας συναυλίας του συγκροτήματος, στις 6 Ιουλίου 1957. Η επίδραση του Μακάρτνεϊ υπήρξε έντονη, οδηγώντας στην υιοθέτηση μιας περισσότερο επαγγελματικής φυσιογνωμίας του συγκροτήματος ενώ προσχώρησε σε αυτό ο φίλος του Μακάρτνεϊ, Τζορτζ Χάρισον. Επιπλέον, το συγκρότημα εγκατέλειψε τη φολκ μουσική, στρεφόμενo προς το ροκ εν ρολ, με έντονες επιρροές από Ελβις Πρίσλεϊ, Τσακ Μπέρι και Λιτλ Ρίτσαρντ και σταδιακά μετεξελίχθηκε στο σχήμα των Beatles.

Με τους Beatles

Στις 15 Ιουλίου του 1958 σκοτώθηκε η μητέρα του. Παρασύρθηκε από το αυτοκίνητο ενός μεθυσμένου αστυνομικού, έξω από το σπίτι της αδελφής της, γεγονός που επηρέασε βαθιά τον Λένον. Την ίδια περίοδο, γνώρισε τον συμφοιτητή του και ταλαντούχο μαθητή της σχολής, Στιούαρτ Σάτκλιφ, ο οποίος αποτέλεσε και τον πρώτο μπασίστα του συγκροτήματος των Beatles. Με τους Beatles ο Λένον εμφανίστηκε στο Αμβούργο το καλοκαίρι του 1960, σε μία από τις πρώτες δημόσιες εμφανίσεις τους. Στις 23 Αυγούστου 1962 παντρεύτηκε για πρώτη φορά, τη Σίνθια Πάουελ, συμφοιτήτριά του στη Σχολή Καλών Τεχνών του Λίβερπουλ και έγκυος με τον γιο του, Τζούλιαν Λένον, που γεννήθηκε τον επόμενο χρόνο στις 8 Απριλίου.

Πορεία με τους Beatles

Εναν μήνα μετά τον γάμο του ηχογράφησε με τους Beatles τον πρώτο τους δίσκο, «Love Me Do», ο οποίος έφθασε στη 17η θέση στη Μεγάλη Βρετανία, μία σημαντική επιτυχία για ένα άγνωστο μέχρι τότε συγκρότημα της επαρχίας. Ακολούθησε ο επόμενος δίσκος, «Please Please Me», ο οποίος κατέλαβε την πρώτη θέση σηματοδοτώντας την ανοδική πορεία του συγκροτήματος. Μαζί με τον Μακάρτνεϊ ο Λένον ήταν ηγετική φυσιογνωμία των Beatles, υπήρξε ένας από τους κύριους συνθέτες του συγκροτήματος, τραγουδιστής και κιθαρίστας, συμμετέχοντας συχνά και στο πιάνο. Οι πρώτες συνθέσεις του διακρίνονταν για την απλοϊκή τους μορφή, τόσο μουσικά όσο και στιχουργικά, με συχνές αναφορές σε ρομαντικές ιστορίες αγάπης. Από τα μέσα της δεκαετίας του 1960 ο Λένον άρχισε να ωριμάζει ως συνθέτης, ενώ παράλληλα προσπάθησε αρκετές φορές να απεμπλακεί από την έντονα εμπορευματοποιημένη εικόνα του συγκροτήματος. Ηταν η λεγόμενη beatlemania.

Το φθινόπωρο του 1969 ηχογράφησε με τους Beatles τον τελευταίο δίσκο του συγκροτήματος, με τίτλο «Abbey Road». Οι σχέσεις των μελών είχαν ήδη αρχίσει να διαταράσσονται κατά τη διάρκεια των προηγούμενων χρόνων, και ειδικότερα η φιλία του Λένον με τον Μακάρτνεϊ κλονίστηκε. Ο ίδιος ο Λένον αιτιολόγησε τη διάλυση του συγκροτήματος αναφερόμενος κριτικά στον ηγετικό ρόλο που επεδίωξε να αναλάβει ο Μακάρτνεϊ μετά τον θάνατο του μάνατζερ των Beatles Μπράιαν Επσταϊν, αλλά και στην αντιπάθεια που έτρεφαν τα υπόλοιπα μέλη απέναντι στη Γιόκο Ονο.

Με τη Γιόκο Ονο

Στα τέλη της δεκαετίας του 1960, ο Λένον συνδέθηκε με τη γιαπωνέζα καλλιτέχνιδα Γιόκο Ονο, την ίδια περίπου περίοδο που δρομολογήθηκε το διαζύγιό του με τη Σίνθια Πάουελ. Η σχέση τους, την οποία ο Λένον χαρακτήρισε ως «μία σχέση δασκάλου και μαθητή», με τον ίδιο στη θέση του μαθητή, πυροδότησε αρκετές αρνητικές κριτικές, εστιάζοντας κυρίως στην προσωπικότητα της Γιόκο Ονο, στην εξωσυζυγική σχέση που διατηρούσε μαζί της ο Λένον για ένα διάστημα, αλλά και στην κυκλοφορία του δίσκου «Unfinished Music No.1: Two Virgins» που ηχογράφησαν μαζί.

Παρότι η Γιόκο Ονο έχει ακούσει από τότε έως σήμερα τα εξ αμάξης, από τη στιγμή που γνωρίστηκαν αποτέλεσαν αχώριστο ζευγάρι, αντιστρέφοντας το διαχρονικό πρότυπο του Πυγμαλίωνα. Στους Τζον και Γιόκο η γυναίκα είναι εκείνη που διαπλάθει τον άνδρα σύμφωνα με τα πρότυπά της για να γίνει στην ουσία ο δημιουργός του. Η Ονο είναι αυτή που τον έσπρωξε προς τη μοντέρνα τέχνη, αλλά και στην ευαισθητοποίησή του προς τα κοινωνικά προβλήματα. Αλλωσε και η ίδια μέσα από τα έργα της, έθιγε ζητήματα όπως η θέση της γυναίκας, ο φυλετικός διαχωρισμός ή ο πόλεμος του Βιετνάμ. Θέματα που αμέσως αγκαλιάστηκαν και αναδείχθηκαν από τον Λένον.

Στις 20 Μαρτίου 1969 o Λένον και η Ονο παντρεύτηκαν στο Γιβραλτάρ, έχοντας προγραμματίσει να περάσουν τον μήνα του μέλιτος στο κρεβάτι, διαδηλώνοντας με αυτό τον τρόπο υπέρ της ειρήνης και προσκαλώντας δημοσιογράφους στο ξενοδοχείο όπου διέμεναν, στο Αμστερνταμ. Η πρωτότυπη αυτή διαμαρτυρία (γνωστή και ως «Bed-In») συνεχίστηκε στο Μόντρεαλ, με το ζεύγος Λένον – Ονο να παραχωρεί πολυάριθμες συνεντεύξεις και να δέχεται εκατοντάδες επισκέπτες. Το επόμενο διάστημα συμμετείχαν σε πολυάριθμες εκδηλώσεις, δίνοντας επίσης μία φιλανθρωπική συναυλία στο πλαίσιο της εκστρατείας «War Is Over» της UNICEF.

Χωρίς το παράσημο

Ο βρετανός τραγουδοποιός προκαλούσε σε μια εποχή που οι καλλιτέχνες δεν θα έπρεπε να το πράττουν. Το πρωί της 26ης Οκτωβρίου 1965 οι Beatles έφτασαν στα Ανάκτορα του Μπάκιγχαμ με τη Ρολς Ρόις του Τζον Λένον. Γύρω από το παλάτι τούς αποθέωναν 4.000 φανατικοί θαυμαστές και κυρίως θαυμάστριες. Η Ελισάβετ ήθελε να τους απονείμει το παράσημο του Τάγματος της Βρετανικής Αυτοκρατορίας (MBE), που μέχρι τότε δίνονταν σε ήρωες πολέμου. Ηθελε να τους τιμήσει γιατί έκαναν τη Βρετανία περήφανη με την παγκόσμια προβολή της… Στις 25 Νοεμβρίου 1969 ο Λένον επέστρεψε το παράσημο και έστειλε μια επιστολή στη βασίλισσα: «Μεγαλειοτάτη, επιστρέφω το παράσημό μου ως διαμαρτυρία στην ανάμειξη της Βρετανίας στον Πόλεμο της Μπιάφρας, στη Νιγηρία, ενάντια στην υποστήριξή που παρέχετε στην Αμερική κατά τον πόλεμο του Βιετνάμ και ενάντια στο τραγούδι “Cold Turkey” που έπεσε χαμηλά στις λίστες επιτυχιών. Με αγάπη, Τζον Λένον από Bag». Υστερα από τέσσερα χρόνια είχε αλλάξει αρκετά και είχε ωριμάσει, τόσο ώστε να θεωρεί υποκριτικό ότι κάποτε είχε δεχτεί ένα παράσημο ως Beatle και το επέστρεφε ως Λένον… Στις ΗΠΑ, εξαιτίας της έντονης κριτικής στάσης του Λένον απέναντι στον πόλεμο και του πολιτικού ακτιβισμού του, ο Τζ. Εντγκαρ Χούβερ, διευθυντής του FBI, διέταξε να ανοιχθεί ειδικός φάκελος για εκείνον, συγκεντρώνοντας περίπου 300 σελίδες με σχετικό υλικό, κατά τη διετία 1971-72, επί προεδρίας Ρίτσαρντ Νίξον. Στις 4 Φεβρουαρίου 1972 ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής Στρομ Θέρμοντ συνέστησε την αφαίρεση της άδειας παραμονής του στην Αμερική. Υστερα από μακρά δικαστική διαμάχη τού παραχωρήθηκε τελικά μόνιμη άδεια παραμονής, στις 7 Οκτωβρίου 1975.

Ο Τζον Λένον ήταν κοινωνικά στρατευμένος δημιουργός. Μπορεί η Γιόκο Ονο να τον «βοήθησε» να βγάλει στην επιφάνεια όσα έκρυβε ή καλύτερα να τον βοήθησε στην αποκωδικοποίησή τους, αλλά ο πιτσιρικάς από το εργατικό Λίβερπουλ το είχε. Τραγούδια όπως τα «Give Peace a Chance» (με αντιπολεμικό περιεχόμενο), «Cold Turkey» (σχετικά με την εμπειρία του με την ηρωίνη), «Instant Karma!» (επηρεασμένος από ινδουισμό/βουδισμό), «Power to the People» (έντονα πολιτικό, υιοθετήθηκε από τις αναρχικές συλλογικότητες τη δεκαετία του ’70), «Imagine» ( πώς θα ήταν ένας κόσμος όπου όλοι οι άνθρωποι θα ζουν ειρηνικά, χωρίς σύνορα, χωρίς θρησκεία και χωρίς ιδιοκτησία), «Working Class Hero» (κριτική για την ανισότητα που υπάρχει ανάμεσα στις κοινωνικές τάξεις) είναι αρκετά για να τον διατηρήσουν στην αιωνιότητα όχι μόνο ως δημιουργό αλλά και ως διανοούμενο.

Η δολοφονία

Το βράδυ της 8ης Δεκεμβρίου 1980 ο Μαρκ Τσάπμαν πυροβόλησε και τραυμάτισε θανάσιμα τον Λένον, έξω από την οικία του (στο ιστορικό κτίριο Dakota της Νέας Υόρκης) και ενώ ο τελευταίος επέστρεφε μετά την ηχογράφηση των τραγουδιών «Walking on Thin Ice» και «It Happened», που προορίζονταν για τον επόμενο δίσκο του. Ο Τσάπμαν είχε προσεγγίσει τον Λένον νωρίτερα την ίδια ημέρα, κατά την αναχώρησή του από το σπίτι του, αποσπώντας μάλιστα ένα αυτόγραφό του. Μετά την επιστροφή του Λένον από το στούντιο ηχογράφησης, ο Τσάπμαν τον πυροβόλησε πισώπλατα, συνολικά τέσσερις φορές. Σύμφωνα με την αυτοψία, οι μισές σφαίρες διαπέρασαν το αριστερό μέρος του σώματός του στο ύψος του στήθους, ενώ οι υπόλοιπες τον τραυμάτισαν κοντά στον αριστερό ώμο. Ολες προκάλεσαν εσωτερική αιμορραγία, ενώ η θανάσιμη σφαίρα διαπέρασε την αορτή του. Δύο ημέρες αργότερα, η σορός του αποτεφρώθηκε στο κοιμητήριο του Φέρνκλιφ, στη Νέα Υόρκη.

Ο Μαρκ Τσάπμαν καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη. Τον περασμένο Αύγουστο απορρίφθηκε για 11η φορά το αίτημα για αποφυλάκισή του. Οπως μετέδωσαν τα διεθνή ΜΜΕ, το αρμόδιο συμβούλιο έδωσε και πάλι αρνητική απάντηση στον 65χρονο σήμερα Τσάπμαν, ο οποίος εκτίει ποινή ισόβιας κάθειρξης, με πιθανότητα αποφυλάκισης υπό όρους έπειτα από 20 χρόνια, στις φυλακές υψίστης ασφαλείας Wende Correctional Facility της Πολιτείας της Νέας Υόρκης.

Δισκογραφία

n
Unfinished Music No. 1 – Two Virgins (1968)

n
Unfinished Music No. 2 – Life With The Lions (1969)

n The Wedding Album (1969)

n John Lennon/Plastic Ono Band (1970)

n Imagine (1971)

n Sometime In New York City (1972)

n Mind Games (1973)

n Walls And Bridges (1974)

n Rock’n’Roll (1975)

n Double Fantasy (1980)

n Milk and Honey (1984)