Κρίση και τράπεζες το 2021

Η κρίση του κορωνοϊού έχει διάρκεια. Φαίνεται ότι θα μας ταλαιπωρεί και το 2021. Οι προβλέψεις των αναλυτών δείχνουν μεν ισχυρή ανάπτυξη το 2021, αλλά αυτή η ανάπτυξη ξεκινά από μια πολύ χαμηλότερη βάση, ενώ οι προβλεπόμενοι θετικοί ρυθμοί του 2021 υπολείπονται των ρυθμών της προηγούμενης πτώσης του 2020. Ετσι στο τέλος του 2021, οι οικονομίες θα βρίσκονται σε χαμηλότερο σημείο από εκεί που βρίσκονταν στο τέλος του 2019. Το ίδιο αναμένεται να συμβεί και στη χώρα μας.

Ενα ερώτημα που αιωρείται είναι αν οι δυσκολίες της ελληνικής οικονομίας μεταφερθούν το 2021 στις τράπεζες και στη συνέχεια επιτρέψουν στην οικονομία ως δεύτερο κύμα από μια νέα τραπεζική κρίση. Η μεταφορά της κρίσης από την οικονομία στις τράπεζες παρατηρήθηκε πολύ έντονα τα προηγούμενα χρόνια, όπως και το αντίστροφο. Απόδειξη ότι οι μέτοχοι των ελληνικών τραπεζών έχασαν δύο φορές την επένδυσή τους σε τραπεζικές μετοχές, πρώτα τον Φεβρουάριο 2012 μετά το PSI, όταν τα 100 ευρώ επένδυσης έγιναν περίπου 13, και στη συνέχεια τον Νοέμβριο του 2015, μετά το περιβόητο «επαναστατικό» πρώτο εξάμηνο, όταν τα 100 ευρώ νέας επένδυσης που πλέον έβαλαν νέοι μέτοχοι, μεταμορφώθηκαν σε λιγότερα από 2 ευρώ. Συγχρόνως, έχει συμβεί και το αντίστροφο αφού από το 2011 το συνολικό ποσό των δανείων προς τους ιδιώτες και τις επιχειρήσεις διαρκώς μειώνεται.

Το ερώτημα σήμερα είναι αν κάτι παρόμοιο θα μπορούσε να επαναληφθεί για τρίτη φορά, αν δηλαδή η ύφεση στην οικονομία επιφέρει ένα νέο μηδενισμό στην αξία των τραπεζικών μετοχών. Νομίζω κάτι τέτοιο έχει μικρή πιθανότητα. Και αυτό επειδή η σημερινή κρίση του κορωνοϊού έχει μεγάλες διαφορές από την ελληνική κρίση της περιόδου 2009-2018. Η σημερινή κρίση έχει εξωγενή προέλευση και έχει χτυπήσει όλες τις οικονομίες. Συνεπώς, έχει υπάρξει άμεση αντίδραση, νομισματική και δημοσιονομική, σε διεθνές επίπεδο. Αντιθέτως, η ελληνική κρίση, που μας ταλαιπώρησε μια δεκαετία, προήλθε από εσωτερικές αδυναμίες της ελληνικής οικονομίας, η θεραπεία των οποίων αποδείχτηκε επίπονη.

Βεβαίως, το 2021 αναμένεται να είναι δυσκολότερο από το 2020. Κανείς δεν γνωρίζει πόσο θα διαρκέσει η πανδημία και πόσο θα επιδεινωθούν τα κόκκινα δάνεια. Και οι τράπεζες είναι υποχρεωμένες να αξιολογούν και να αποφασίζουν σε αχαρτογράφητα νερά. Η τιτλοποίηση των μη εξυπηρετούμενων δανείων μέσω του σχήματος «Ηρακλής» θα τις απασχολεί κυρίως λόγω της επίπτωσης που έχει στην απομείωση του ιδίων κεφαλαίων τους αλλά και στην κεδοφορία τους. Συγχρόνως, η περίοδος χάριτος προς τους δανειζόμενους θα έχει τελειώσει και θα κληθούν να επανα-αξιολογήσουν την πιστοληπτική ικανότητα των ιδιωτών και των εταιρειών πελατών τους με βάση τα νέα δεδομένα και να χορηγήσουν φρέσκα κεφάλαια.

Παρά τις δυσκολίες, όμως, δεν αναμένεται ένας νέος φαύλος κύκλος μεταξύ οικονομίας και τραπεζικού τομέα με την ένταση που παρακολουθήσαμε στο παρελθόν, τουλάχιστον μέσα στο 2021.

– Σήμερα, σε αντίθεση με την ελληνική κρίση 2010-2018, η ρευστότητα υπάρχει και είναι διαθέσιμη ώστε να διοχετευτεί προς τις βιώσιμες επιχειρήσεις. Σήμερα η ΕΚΤ ακολουθεί ξεκάθαρη επεκτατική πολιτική με στόχο την επάνοδο των οικονομιών της ευρωζώνης στην ανάπτυξη, ενώ στη διάρκεια της ελληνικής/ευρωπαϊκής κρίσης 2011-2013, καθυστέρησε να αντιδράσει. Τότε η ρευστότητα δίνονταν προς τις ελληνικές τραπεζες με το σταγονόμετρο και μάλιστα μέσω ακριβού δανεισμού (του ELA ή Emergency Liquidity Assistance).

– Σήμερα η εποπτική πολιτική των τραπεζών έχει ευελιξία και είναι υποστηρικτική προς τις τράπεζες, σε αντίθεση με την περίοδο της ελληνικής κρίσης, όταν υπήρχε ελάχιστη κατανόηση από την τρόικα.

– Σήμερα, η Ελλάδα ξεκινάει να γίνεται αποδέκτης ενός τεράστιου ποσού κονδυλίων για τα επόμενα χρόνια, που μπορεί να φτάσουν και τα €70 δισεκατομμύρια.

– Σήμερα δεν υπάρχουν οι δεσμευτικοί περιορισμοί για τεράστια πρωτογενή πλεονάσματα, ενώ υπάρχει ξεκάθαρη προοπτική απεγκλωβισμού από την κρίση, γεγονός που επηρεάζει θετικά και την προοπτική του τραπεζικού τομέα.

Σήμερα οι τράπεζες χτίζουν μακροχρόνιες στρατηγικές και μετασχηματίζονται ραγδαία, με λιγότερα υποκαταστήματα, περισσότερες ψηφιακές πλατφόρμες, λιγότερους υπαλλήλους, περισσότερη εξ αποστάσεως εργασία, και με στελέχη που διαρκώς εκπαιδεύονται στις νέες τεχνολογίες. Η οικονομία ψηφιοποιείται, οι προκλήσεις των τραπεζών πολλαπλασιάζονται, ενώ η αύξηση της κερδοφορίας αποτελεί για τις τράπεζες στρατηγικό μονόδρομο. Θα επιτευχθεί εφόσον και η οικονομία αποκτήσει εκ νέου βιώσιμη αναπτυξιακή τροχιά.

Ο Γκίκας Α. Χαρδούβελης είναι καθηγητής στο Πανεπιστημίο Πειραιώς και πρώην υπουργός Οικονομικών