«Είμαι στρατιώτης, είμαι και μαθήτρια»

Η αλησμόνητη φίλη Τζένη Καρέζη (συμπληρώνονται ήδη 28 χρόνια από τον θάνατό της και συνεχίζει να μας λείπει αφάνταστα) έλεγε περίπου δύο χρόνια πριν από την «αναχώρησή» της: «Δεν θα είχαμε πάθει κανένα κακό αν είχαμε δουλέψει λιγότερο στη ζωή μας (σημείωση: εννοούσε τις πολλές κινηματογραφικές ταινίες της). Αντίθετα, θα είχαμε διαβάσει περισσότερο, θα είχαμε ταξιδέψει περισσότερο και η πνευματική ωφέλεια που θα είχαμε αποκομίσει θα ήταν πολύ μεγαλύτερη σε σχέση με τώρα». Στους αντίποδες της «θέσης» αυτής όσον αφορά την ακατάπαυστη εργατικότητα, η Κάτια Δανδουλάκη σε κάνει να σκέφτεσαι αναλογιζόμενος τη σταδιοδρομία της πόσο δύσκολα μπορείς να αποφασίσεις τι είναι το καλό και τι είναι το κακό όσον αφορά την εργασιομανία, έστω κι αν στερήθηκε κανείς το διάβασμα μερικών ακόμα βιβλίων ή ταξιδιών που θα μπορούσε να έχει κάνει.

Οταν βλέπετε σήμερα στην τηλεόραση πολύ παλιές σας ταινίες, όπως για παράδειγμα ο «Παπαφλέσσας», τι αισθήματα σας δημιουργούνται; Φανταζόσασταν ποτέ μια εξέλιξη που θα είχε ως σταθμούς της την Ερσίλια Ντρέι στο «Να ντύσουμε τους γυμνούς» και την Αλεξάνδρα ντε Λάγκο στο «Γλυκό πουλί της νιότης»;

Μπορεί να μη φανταζόμουν με λεπτομέρειες αυτή την εξέλιξη, αλλά επειδή την ονειρευόμουν με πάθος κυνήγησα τα όνειρά μου κι αυτά γίνονταν πραγματικότητα το ένα μετά το άλλο. Η στάση μου για τη ζωή από τότε που ήμουνα μικρή ήτανε να προσπαθώ να υλοποιήσω αυτό που θέλω. Θυμάμαι πως μου άρεσε πάρα πολύ να έχω ένα σπίτι κοντά στη θάλασσα. Δεν ξεχνώ ποτέ το σπίτι μιας φίλης μου στο Πόρτο Ράφτη, στην Αγία Μαρίνα, που ήταν πάνω στη θάλασσα. Δεν χρειάστηκε να περάσουν παρά τρία – τέσσερα χρόνια, να έχω βάλει κάποια χρήματα στην άκρη από την τηλεόραση για ν’ αγοράσω ένα σπίτι στο Πόρτο Ράφτη, όπου έμεινα με τους γονείς μου. Κατάλαβα πολύ νωρίς πως όταν πραγματικά είσαι στοχευμένος άνθρωπος και ξέρεις τις δυνατότητες αλλά και πόσο μπορείς να τις τεντώσεις, ή πολλές φορές βάζεις μέσα στο πρόγραμμά σου κι ένα περιθώριο αποτυχίας, τότε είναι ελάχιστες οι φορές που μπορείς να αποτύχεις. Και αν αποτύχεις θα είναι γιατί πρέπει ν’ αποτύχεις προκειμένου να καταλάβεις κάτι περισσότερο και να πας παραπέρα. Αρα αυτό που συνέβαινε δεν ήταν κάτι που με εξέπληττε γιατί ήταν κάτι που το κέρδισα μέρα με τη μέρα, τονίζω με πολλή δουλειά, πολύ κόπο, πολλή πίστη και αφοσίωση. Και με κάτι που μ’ έκανε να μη χάσω χρόνο. Ποτέ δεν με απασχόλησαν τα γύρω γύρω. Τι είπε κάποιος, γιατί του άρεσε ή δεν του άρεσε κάτι που έκανα. Ημουνα πολύ συγκεντρωμένη σ’ αυτό που ήθελα να κάνω. Το έριχνα στο γιαλό κι έλεγα άστο να ταξιδέψει.

Ποια είναι τα σχέδια για το θέατρο στη μετά κορωνοϊό εποχή;

Ο χειμώνας που θα έρθει μ’ απασχόλησε πάρα πολύ. Και σκέφτηκα ότι καλό θα ήταν να κάνουμε ευέλικτες παραγωγές (όταν κάνουμε παραγωγές με λίγα πρόσωπα, δεν σημαίνει ότι είναι κακές παραγωγές. Εχουμε κάνει πολύ μεγάλες επιτυχίες με λίγα πρόσωπα ή και με μονολόγους). Σκέφτηκα λοιπόν έναν μονόλογο λογαριάζοντας πως είναι πολύ λίγοι οι γυναικείοι ρόλοι οι γραμμένοι από τους έλληνες θεατρικούς συγγραφείς που να αναφέρονται στην αστική τάξη. Η θεατρική γραφή σε σχέση με την αστική τάξη έχει σταματήσει σχεδόν στον Γρηγόρη Ξενόπουλο. Εχουμε βέβαια τη Λούλα Αναγνωστάκη που όμως αγγίζει την αστική τάξη τόσο όσο. Την αφορούν περισσότερο οι άντρες μιας λαϊκής τάξης, όπως συμβαίνει και με τα έργα του Ιάκωβου Καμπανέλλη. Θα ‘θελα λοιπόν ένα έργο που να μιλήσει στον κόσμο για τη γενιά μας. Η γενιά που πέρασε ήταν μια γενιά που δοκιμάστηκε πάρα πολύ. Μπορεί να μη γνώρισε πολέμους, αλλά γνώρισε πολύ σημαντικά γεγονότα. Θέλω δηλαδή ένα έργο που να με βοηθήσει ν’ αναγνωρίσω τον τρόπο με τον οποίο μεγάλωσα, τον τρόπο μιας μεσαίας τάξης. Πήγα βέβαια σε πολύ καλά σχολεία γιατί τον πατέρα μου τον ενδιέφερε ν’ αποκτήσω μια ουσιαστική παιδεία, αλλά μεγάλωσα μέσα σ’ ένα περιβάλλον που τα οικονομικά ήταν μετρημένα. Οι φίλοι μου ήταν επίσης αστοί. Αυτό είναι κάτι που δεν το έχω δει στο θέατρο. Και με ενδιαφέρει πολύ να μιλήσω στον κόσμο με μια φωνή γι’ αυτές τις πέντε έξι δεκαετίες που έχουμε δει δικτατορία, Μεταπολίτευση, την άνοδο του ΠΑΣΟΚ, τη μάστιγα του AIDS, τη λάμψη και την καταβαράθρωση του ΠΑΣΟΚ. Εχουμε δει ένα Μνημόνιο, ανθρώπους να γίνονται πάμπλουτοι και πάμπλουτους να φτωχαίνουν, έναν κορωνοϊό. Αυτά όλα είναι μια πάρα πολύ μεγάλη περίοδος της ιστορίας που δεν έχει προλάβει, με αναφορά όμως στην αστική τάξη, να καταγραφεί θεατρικά. Αυτή είναι κυρίως που έχει πληγεί λόγω της οικονομικής κρίσης, γι’ αυτό άλλωστε και το θέατρο συρρικνώθηκε. Εχοντας λοιπόν τη λαχτάρα να μιλήσω για όλα αυτά μέσα από τη γενιά μου απευθύνθηκα στον Μιχάλη Ρέππα και στον Θανάση Παπαθανασίου, επειδή είχα δει ένα έργο τους, την «Αττική Οδό», που μιλούσε για μια αστική οικογένεια. Εδώ όμως μιλάμε για έναν μονόλογο, δεν μιλάμε για ένα πολυπρόσωπο έργο. Πιστέψτε με πως όταν το διαβάζεις – πόσω μάλλον όταν θα το δει κανείς – έχεις την αίσθηση ότι πρόκειται για μια παράσταση με πολλά πρόσωπα. Καθώς όλα τα πολιτικά και κοινωνικά δρώμενα που υπάρχουν ως φόντο είναι σε σχέση με τη ζωή μιας γυναίκας – τα εφηβικά της χρόνια, οι γάμοι της, τα διαζύγιά της, οι έρωτές της, οι απογοητεύσεις της, τα παιδιά της. Αλλά πάντα βλέπουμε στο βάθος όλων τον πολιτικό και τον κοινωνικό περίγυρο, πόσο έχει επηρεάσει τη ζωή της. Γενικότερα πάντως θα ήθελα να πω ότι σήμερα που βρισκόμαστε σε μια κομβική ιστορική στιγμή χρειάζεται να προσβλέπουμε στο μέλλον με πολύ μεγάλη αισιοδοξία. Γίνεται ένα πολύ μεγάλο ξεκαθάρισμα όσον αφορά το τι θα επιβιώσει στο μέλλον.

Τι έχει κατακαθίσει μέσα σας ως εμπειρία ζωής όταν αναλογίζεστε τις φιλίες σας και τις συνεργασίες σας με μυθικά πρόσωπα του καλλιτεχνικού πανθέου, όπως ο Δημήτρης Χορν, η Κατερίνα, ο Αλέξης Μινωτής, η Ελλη Λαμπέτη, ο Χρήστος Λαμπράκης, ο Ζυλ Ντασσέν ή ο Μάριος Πλωρίτης που υπήρξε και σύζυγός σας;

Είναι ανεκτίμητος ο πλούτος που υπάρχει μέσα μου σε σχέση με όλους αυτούς που αναφέρετε. Κατ’ αρχάς, αυτοί οι άνθρωποι ήτανε μεγάλοι γιατί είχανε ένα τεράστιο εκτόπισμα ψυχής. Και το εκτόπισμα ψυχής είναι αυτό που σε μεταβάλλει σε μύθο. Ο πλούτος που μου αφήσανε όλοι αυτοί οι άνθρωποι έχει να κάνει με την ίδια την έννοια της δημιουργίας. Μπορεί να τσακώνονταν ή να αντιπαρετίθεντο όσον αφορά το αντικείμενο της συνεργασίας τους, για παράδειγμα ο σκηνοθέτης με τον μεταφραστή, αλλά γίνονταν και συζητήσεις ανάμεσά τους πραγματικά υπέροχες. Θα τη χαρακτήριζα ως μια εξαιρετικά δημιουργική περίοδο που δυστυχώς έχει χαθεί πια γιατί δεν υπάρχει πλέον χρόνος. Υπάρχει ο οριακός χρόνος για την πρόβα και μετά ο καθένας μας τρέχει σε άλλες δεκαπέντε δουλειές προκειμένου να επιζήσει κι επομένως εκλείπει ο χρόνος για συζήτηση. Τότε μιλούσαμε πολύ, έχω ζήσει πολύ την εποχή της παρέας και του γέλιου. Της κουβέντας το βράδυ στον Μαγεμένο Αυλό με όλους αυτούς τους υπέροχους αλλά και άλλους ανθρώπους. Μπορεί να διαφωνούσαν σε πάρα πολλά πράγματα, αλλά αναγνώριζες ότι στη διαφωνία τους υπήρχαν ένα έρεισμα κι ένας στόχος. Θεωρώ τον εαυτό μου πάρα πολύ τυχερό που μέσα σ’ αυτό το πάνθεον υπήρξα κι εγώ. Μ’ έβλεπαν πώς άνοιγα διάπλατα τα μάτια μου ρουφώντας και προσπαθώντας να καταλάβω όσα έλεγαν. Υπήρξα πραγματικά ένας άνθρωπος που όλοι τους μου έδωσαν το χέρι και με κρατούσανε γερά. Δεν αισθάνθηκα ποτέ ίχνος κυκλωμάτων που σε κυνηγάνε ή δεν σε κυνηγάνε. Ολοι αυτοί οι υπέροχοι, μεγάλοι άνθρωποι – μεγάλοι σε μέγεθος, όχι σε ηλικία – μου πρόσφεραν αφειδώλευτα τη βοήθειά τους. Οπως κι εγώ τώρα αναζητώ ποιο είναι το ταλαντούχο πλάσμα για να παίξουμε μαζί, γιατί είναι πολύ σημαντική υπόθεση να μεταλαμπαδεύεις τις γνώσεις σου και τις εμπειρίες σου με την προϋπόθεση ότι υπάρχει έδαφος για να αξιοποιηθούν ακόμη περισσότερο. Γι’ αυτό μην ακούτε τι λένε περί κυκλωμάτων. Τα κυκλώματα είναι για όσους ασχολούνται με αυτά, που τα υπολογίζουν. Οταν δεν σου περνάει από το μυαλό, το κύκλωμα δεν σε αγγίζει. Το κύκλωμα ξέρει πού απευθύνεται.

Είναι κοινό μυστικό στους καλλιτεχνικούς κύκλους – προσωπικά πιστεύω και σ’ ένα ευρύτατο στρώμα της κοινωνίας – ότι δεν είστε μόνο μια σημαντική καλλιτέχνις αλλά κι ένας «στρατιώτης» στην υπηρεσία ενός άψογα πάντα οργανωμένου θεάματος. Τι νομίζετε πως σας έχει δώσει ή σας αφαιρέσει η ιδιότητα αυτή;

Δεν νομίζω ότι θα μπορούσα ν’ αποβάλω ποτέ την ιδιότητα αυτή γιατί είναι ένα με το πετσί μου. Δεν είμαι μόνο στρατιώτης, είμαι και μαθήτρια, είναι οι δύο ιδιότητες που με χαρακτηρίζουν. Χάρη και στις δύο αυτές ιδιότητες κατάφερα πραγματικά ό,τι μπόρεσα να καταφέρω και εξαιτίας και των αυτών δύο ιδιοτήτων, από την άλλη πλευρά, ταλαιπωρήθηκα πάρα πολύ στη ζωή μου από πολλά «πρέπει», από βασανιστικά ωράρια κι από μια πολύ υψηλή αίσθηση ευθύνης. Δεν ένιωσα ποτέ τι σημαίνει να είσαι χαλαρός. Αλλά λέω «χαλάλι» και οι δύο ιδιότητες. Είναι πολύ μεγάλη υπόθεση να είσαι στρατιώτης, γιατί ξέρεις να σέβεσαι αυτόν που είναι πάνω από σένα και από την άλλη μεριά όταν γίνεσαι στρατηγός ξέρεις να διοικείς τον λόχο σου. Αυτή η στρατιωτική πειθαρχία με βοήθησε και στις δύο ιδιότητές μου. Δηλαδή σε σχέση με την τηλεόραση, όπου ανήκα από πάντα, να αισθάνομαι αφομοιωμένη με το σύνολο. Δεν αισθάνθηκα ποτέ ότι είμαι κάτι ελάχιστα παραπάνω από τον άλλον. Με τον τελευταίο τεχνικό ή με τον άνθρωπο που καθαρίζει το στούντιο δεν αισθάνθηκα ποτέ να έχω την παραμικρή διαφορά. Οταν ηγούμαι ενός συνόλου (και ηγήθηκα από πολύ μικρή, από ηλικίας 24 ετών, κάνοντας δικές μου παραγωγές), ξέρω πως μια δουλειά δεν διαλύεται ποτέ. Χρειάζεται να ξέρεις πολύ καλά πώς κρατάς τις ισορροπίες, πώς δίνεις χώρο στους άλλους, αλλά και πώς κάποια στιγμή αναγνωρίζεις πώς πρέπει να γίνει η δουλειά και πώς πρέπει να μιλήσεις εσύ. Αυτό το μέτρο το έχω από γεννησιμιού μου. Αυτή η διπλή ιδιότητα, δηλαδή να ξέρω ν’ ανήκω και να ξέρω να ηγούμαι, με βοήθησε πάρα πολύ. Δεν έχω ποτέ διαλύσει δουλειά, είτε ανήκα κάπου είτε είχα ακέραια την ευθύνη της.

Είστε μια ηθοποιός που έχει παίξει σε όλα τα είδη θεάτρου. Κλασικό δράμα και κωμωδία, σύγχρονο δράμα και κωμωδία, αρχαία τραγωδία και αρχαία κωμωδία. Πιστεύετε πως ένας καλός ηθοποιός μπορεί να υπηρετήσει εξίσου καλά όλες τις θεατρικές εκδοχές;

Πιστεύω πως ένας καλός ηθοποιός μπορεί και να τα υπηρετήσει όλα το ίδιο και να μην μπορεί να υπηρετήσει παρά ένα μόνον είδος. Το ίδιο καλός θα είναι. Δεν μπορώ να κάνω έναν τέτοιο διαχωρισμό. Υπάρχουν εξαιρετικοί ηθοποιοί στο δράμα που δεν θέλουν την κωμωδία. Δεν τους είναι οικεία μέσα τους. Η κωμωδία δεν διδάσκεται, ή την έχεις ή δεν την έχεις. Μπορείς να είσαι καλός αποδέκτης της κωμωδίας, αλλά να μην μπορείς να την εκτοξεύσεις θεατρικά. Υπάρχουν εξαιρετικοί ηθοποιοί ανά τον κόσμο που μπορεί να είναι καλοί σ’ ένα είδος και υπάρχουν ηθοποιοί που είναι καλοί σε πολλά είδη. Δεν είναι μικρότερης αξίας οι μεν από τους δε. Καθόλου. Οπως εξίσου δύσκολα είναι όλα τα είδη του θεάτρου. Δεν είναι δύσκολο το καμπαρέ, δεν είναι δύσκολο το μιούζικαλ, δεν είναι δύσκολη αυτή η υπέροχη, αθώα, ελληνική κωμωδία του παλιού ελληνικού κινηματογράφου που ήτανε σαν μικρά παραμύθια; Αυτό που έχει σημασία είναι ο ηθοποιός να μπορεί να σε μαγέψει, να σε ταξιδέψει.

Πρωταγωνίστρια σε σίριαλ που έχουν χαρακτηριστεί ως ιστορικής σημασίας για την τηλεόραση, πώς εξηγείτε τη συμμετοχή σας στις «Αγριες μέλισσες», σε πολύ βασικό βέβαια αλλά όχι τον πρωταγωνιστικό ρόλο;

Τις «Αγριες μέλισσες» τις θεωρώ ένα πολύ μεγάλο δώρο που μου έτυχε στη ζωή μου. Είχα είκοσι χρόνια να μου γίνει μια τόσο ωραία πρόταση. Το τελευταίο σίριαλ που είχα κάνει και είχα αγαπήσει πάρα πολύ ήταν η «Λένη» και μετά ήταν η επιτυχία που είχαμε με τη «Ζωή της άλλης». Οι «Αγριες μέλισσες» μου θύμισαν την εποχή των «Πανθέων», όχι μόνο με την καλή γραφή τους, αλλά με την εξίσου καλή διαπλοκή χαρακτήρων. Οταν καθίσαμε με τη Μελίνα Τσαμπάνη που γράφει το σενάριο και τον Λευτέρη Χαρίτο που το σκηνοθετεί και συζητήσαμε για τους χαρακτήρες και τον ρόλο μου, αισθάνθηκα αμέσως πόσο γάντι μού ερχόταν. Βεβαίως, σε μια σειρά καθημερινή θα υπάρχουν πάντα ερωτικές ιστορίες που πρέπει να παίζονται από πολύ νεότερες ηλικίες, ιστορίες που έχουν να κάνουν με πάθη και χωρισμούς, όπως χρειάζεται να υπάρχουν παράλληλες, ισάξιες ιστορίες μη ερωτικές καθώς δεν μπορεί ένα καθημερινό σίριαλ να υπάρξει με μία μόνο ιστορία. Το θέμα των ερωτικών ιστοριών αναγκαστικά αφορά μικρότερες ηλικίες, αλλά αν προσέξεις οι ρόλοι είναι πολύ μεγάλοι όλοι. Δηλαδή αν αφαιρέσεις έναν οποιονδήποτε ρόλο χάνει πάρα πολλά το σίριαλ.