Ο Βάγγος στον Παράδεισο

Η γοητεία και η μαγική έλξη που ασκούν επάνω μου οι χρωματιστές φιγούρες του θεάτρου σκιών πίσω από το φωτισμένο λευκό πανί με ακολουθούν από τα παιδικά μου χρόνια μέχρι σήμερα.

Θαύμαζα και εξακολουθώ να θαυμάζω τον παίκτη των σκιών σαν ένα ξεχωριστό ανθρώπινο πλάσμα, ένα σκληρό μέταλλο, κράμα μιας άλλης παλαιότερης εποχής, που συγκεντρώνει μέσα του τις ιδιότητες: του ηθοποιού, διότι μιμείται όλες τις φωνές και τη διάθεση των ηρώων που εμψυχώνει, του σκηνοθέτη της παράστασης, του δραματουργού που προσαρμόζει κάθε φορά έργο του κλασικού ρεπερτορίου στη συγκεκριμένη χρονική στιγμή και έχει την ετοιμότητα να αυτοσχεδιάζει κατά περίπτωση, του σκηνογράφου, του ενδυματολόγου, του θεατρώνη, του τραγουδιστή, του υπεύθυνου δημοσίων σχέσεων, του τελάλη της παράστασης και πόσες ακόμα ιδιότητες, που αυτή τη στιγμή δεν μπορώ να υπολογίσω.

Χειμώνας του 1936, στο θέατρο Βαριετέ στη Νίκαια παίζει με μεγάλη επιτυχία ο μεγάλος Αντώνης Μόλλας. Ο μικρός Ευάγγελος Κορφιάτης βρίσκεται για πρώτη φορά μαθητευόμενος βοηθός ανάμεσα σε μεγαλύτερους σε ηλικία βοηθούς του Μόλλα. Μετά την παράσταση, και αφού έχουν μαζέψει τα σύνεργα της καραγκιοζικής, οι βοηθοί, ο μάστορας, οι οργανοπαίχτες, ο τραγουδιστής χαλαρώνουν κουβεντιάζοντας και πίνοντας το κρασάκι τους.

Ο μικρός Ευάγγελος, 14 χρονών παιδί μόλις, με το μικρόβιο του Καραγκιόζη ήδη στο αίμα του, πετάγεται και ρωτάει: «Κυρ Αντώνη, γιατί να γράφεται το άτομο αυτό που παρουσιάζει το θέατρο σκιών καραγκιοζοπαίκτης;». «Και πώς να τον γράφουμε, παιδί μου Ευάγγελε;». «Κοιτάτε, κυρ Αντώνη, η λέξη καραγκιοζοπαίκτης αδικεί την αξία τού προσώπου που παρουσιάζει αυτό το θέαμα. Δεν παρουσιάζει μόνο τον Καραγκιόζη, παρουσιάζει τον Χατζηαβάτη, τον Μπαρμπα-Γιώργο, τον Βεληγκέκα, τον Πασά, τους νεαρούς, τις γυναίκες, παρουσιάζει ένα σωρό πράγματα». «Ωραία, παιδί μου, και πώς να λέγεται;». «Θα μπορούσε ίσως να λέγεται παίκτης του θεάτρου σκιών και για να μη θεωρηθεί υπερβολικό θα μπορούσα να πω ηθοποιός του θεάτρου σκιών, όπως για παράδειγμα διακρίνονται οι ηθοποιοί ανάλογα με την τέχνη που υπηρετούν, Λυρική Σκηνή, Λαϊκό Θέατρο και ούτω καθεξής». «Ευάγγελε, δεν έχεις και άδικο. Αυτό, παιδί μου, θα είναι υπό σκέψη, θα δούμε τι μπορεί να γίνει». Οταν ο Βάγγος θα ξεκινήσει λίγα χρόνια αργότερα τον δικό του θίασο, θα γράφει πάντα στις ρεκλάμες του «Ο Βάγγος με τον Καραγκιόζη του».

Στις «Αναμνήσεις» του, που ηχογράφησε σε μεγάλη ηλικία στο κασετόφωνο ο Βάγγος, ο τελευταίος από τους μεγάλους του θεάτρου σκιών, που έφυγε σε ηλικία 85 χρονών το 2008, προτάσσει την παρακάτω εισαγωγή: «Καραγκιόζη πρωτοείδα σε ηλικία έξι χρονών. Αυτό έγινε η μαγεία της ζωής μου. Στη σκηνή μπήκα οχτώ χρονών. To θέατρο σκιών είναι ό,τι περισσότερο αγάπησα στη ζωή μου. Πρώτα γιατί ήταν το παιχνίδι των παιδικών μου χρόνων, κατόπιν το επάγγελμά μου. Επάγγελμα που με βοήθησε να είμαι σε διαρκή επικοινωνία με τον λαό, να κάνω γέλιο τον πόνο, χαρά τη λύπη του. Να σατιρίσω (όσο το μικρό μου μυαλό κατάφερνε) όλα όσα αγνοούν τη νοημοσύνη μας και την ανθρώπινη ιδιότητα. Παρά τα δεινά που πέρασα μέχρι να γίνω αυτό που είμαι τώρα, δεν μετάνιωσα ούτε για μια στιγμή που έγινα καραγκιοζοπαίκτης. Μακαρίζω τους πρωτομάστορες του θεάτρου σκιών που μου δίδαξαν την τέχνη, μια τέχνη τόσο αυτόνομη όσο και δημιουργική».

Διαβάζοντας σήμερα τις «Αναμνήσεις» του Βάγγου, παρατηρούμε ότι ο μάστορας είχε μια ιδιαίτερη εμμονή και προσήλωση στη λέξη Παράδεισος. Το όνομα αυτό θα δώσει στο θεατράκι, που παίζει τα καλοκαίρια από το 1942 μέχρι το 1953 στην οδό Θηβών, στη Νίκαια. Στη συνέχεια, σε άλλα δύο τουλάχιστον θερινά θεατράκια του θα δώσει το όνομα Ο Παράδεισος. «Το 1968 και μέχρι το 1972 δημιουργώ και παίζω στο τελευταίο δικό μου θέατρο στην οδό Θηβών 37, στάση Γεφυράκι, το Θέατρο Σκιών Παράδεισος». Η λέξη Παράδεισος επανέρχεται με αξιοπρόσεκτη συχνότητα στο λεξιλόγιο του Βάγγου. Ισως, σκέφτομαι σήμερα, ίσως λέω ο μπερντές να ήταν ο Παράδεισος και η καταφυγή του Βάγγου.

«Φεύγοντας, πήγαμε στην οδό Φίλωνος, σε ένα ξενοδοχείο που λεγόταν Παράδεισος. Εκεί η μητέρα της Μαρίκας δούλευε σαν καθαρίστρια»

«Χωρίς παπά και διάκο, αδιάβαστη λοιπόν αυτή η χριστιανή, αυτή η άρρωστη μητέρα πήρε τον δρόμο για τον Παράδεισο».

«Φώναξε την παραδουλεύτρα, μου έκαναν ένα καλό καλό μπάνιο, φάγαμε, μου έφτιασαν το κρεβατάκι και κοιμήθηκα σαν να βρισκόμουν στον Παράδεισο». «Εκεί καθότανε ο κόσμος, έπινε το αναψυκτικό του, ξεκουραζόταν και ιδίως τις απογευματινές ώρες γιατί ήταν σαν Παράδεισος».

«Γιατί χάρη αυτής της εμπιστοσύνης που μου είχε αλλά και της εργατικότητάς μου, που είχε στο μεταξύ εκτιμήσει, άνοιξε ο δρόμος για να μπω στον Παράδεισο σαν καραγκιοζοπαίκτης πλέον, όπως θα δούμε αργότερα».

Ο Πέτρος Μάρκαρης, στην εισαγωγή του στο βιβλίο «Ο Βάγγος στον Παράδεισο», σημειώνει: «Οταν διαβάζει κανείς τα κεφάλαια από τη βιογραφία του Βάγγου, που περιγράφουν τις επισκέψεις του στα θέατρα σκιών και τη γνωριμία του με τους μεγάλους καραγκιοζοπαίκτες, αντιλαμβάνεται αμέσως ποια ήταν η πηγή έμπνευσης και ποιοι οι μεγάλοι του δάσκαλοι. Η διαδρομή δεν ήταν διαφορετική στην ποίηση και στην πεζογραφία. Οι ποιητές και οι συγγραφείς της εποχής μάθαιναν την τέχνη και αντλούσαν την έμπνευσή τους από τα έργα των προκατόχων τους, εντός και εκτός Ελλάδος. Δίπλα σε αυτή την τέχνη και στον πολιτισμό που παρήγαγε υπήρχε και ένας “πολιτισμός της φτώχειας”. Οι δυο μεγάλες τέχνες που σημάδεψαν τον “πολιτισμό της φτώχειας” και επέζησαν ως σήμερα, ισότιμα με την ποίηση, την πεζογραφία, την έντεχνη μουσική και το θέατρο, είναι ο Καραγκιόζης και το ρεμπέτικο».