Μαθήματα (τζαζ) πιάνου

Την αρχή την έκανε ο Τζον Κολτρέιν το 1967. Ακολούθησε ο Τζίμι Γκάρισον το 1976. Το 2004 ήταν η σειρά του Ελβιν Ρέι Τζόουνς. Και στις 6 Μαρτίου, φέτος, το κουαρτέτο του Τζον Κολτρέιν έκλεισε τον βιολογικό κύκλο των μελών του με τον θάνατο του πιανίστα Μακόι Τάινερ. Το καλλιτεχνικό τέλος είχε ήδη έρθει από τα μέσα της δεκαετίας του 1960. Οι τέσσερις αυτοί γίγαντες της τζαζ δεν χρειάστηκε να κάνουν πολλά πράγματα. Μόνο μερικούς δίσκους και άλλαξαν την ιστορία της τζαζ. Τόσο απλά και τόσο δημιουργικά. Εξι δίσκοι και πέντε χρόνια ήταν αρκετά για να μνημονεύονται έξι δεκαετίες.

Ο τελευταίος της παρέας, ο Μακόι Τάινερ, θεωρείται από τους σημαντικότερους πιανίστες της τζαζ. Πρωτοποριακός και ενίοτε πειραματικός, είχε κατορθώσει να εντάξει στις συνθέσεις του στοιχεία από την Ασία, την Αφρική, ακόμη και την Ιαπωνία. Γεννημένος στη Φιλαδέλφεια της Πενσιλβάνια, άρχισε από μικρός να μαθαίνει πιάνο ύστερα από παρότρυνση της μητέρας του και μέχρι τα 15 του χρόνια είχε ήδη αποφασίσει ότι θα αφιερωθεί σε αυτό. Και στην τζαζ φυσικά. Τότε ίδρυσε και το πρώτο του σχήμα, τους Houserockers. Λίγο αργότερα το πεπρωμένο μίλησε. Ηρθε η συνεργασία του με τον Τζον Κολτρέιν. Αυτή παρήγαγε μεταξύ άλλων το μνημειώδες άλμπουμ «Α Love Supreme» (1964). Εκτοτε καθιερώθηκε ως ένας από τους πλέον άμεσα αναγνωρίσιμους πιανίστες της τζαζ, γενόμενος τεράστια επιρροή για τους νεότερους.

Η σχέση του και η συνεργασία του με τον Τζον Κολτρέιν σε αυτά τα πέντε χρόνια, όχι μόνο μέσω του κουαρτέτου αλλά και στους προσωπικούς δίσκους του μεγάλου σαξοφωνίστα, αποτέλεσαν το λίπασμα για να χαράξει μετά τον δρόμο του. Ο Τζον Κολτρέιν μπορεί να ήταν ο αδιαμφισβήτητος ηγέτης, αλλά είχε δίπλα του έναν πιανίστα που μπορούσε να τον πιάσει αμέσως, γνώριζε ακόμη και τις πνευματικές του αναζητήσεις και ήταν τελικά εκείνος με ασφάλεια που μπορούσε να τον ακολουθήσει στους πειραματισμούς του.

Κινούμενος σε αυτό το πλαίσιο, ο Μακόι Τάινερ έφτιαχνε τον δικό του κόσμο. Και όχι απαραιτήτως τον μουσικό. Ασπάστηκε τον ισλαμισμό, άλλαξε το όνομά του σε Σουλεϊμάν Σαούντ, εκτός από τη μουσική ενδιαφέρθηκε για την κοινωνικοπολιτική συνειδητοποίηση των Αφροαμερικανών. Ολα αυτά τον έσπρωξαν στον δίσκο αναφοράς για την τζαζ «Τhe Real McCoy» (Blue Note, 1967). Για περίπου μία δεκαετία ο Μακόι Τάινερ δημιουργεί άλμπουμ όπως είναι τα «Tender Moments» (Blue Note, 1968), «Expansions» (Blue Note, 1970), «Sahara» (Milestone, 1972) και «Asante» (Blue Note, 1974). Δίσκοι που έφεραν στο φως έναν διανοούμενο της μουσικής, που μέσω του πιάνου του δημιουργεί πρωτοποριακή τζαζ και καθιερώνει το προσωπικό του ύφος.

ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Το ελληνικό κοινό πρωτοήρθε σε επαφή μαζί του το 1991 στο πλαίσιο του Διεθνούς Φεστιβάλ Πάτρας, για να ακολουθήσουν και άλλες εμφανίσεις του με τους μουσικούς του στην Ελλάδα. Πάντα μοναδικός, πάντα με μουσικούς – διαμάντια και πάντα με διάθεση να δώσει επί σκηνής ό,τι μπορούσε και ήθελε. Κάτι που έκανε όχι μόνο στις εμφανίσεις του ανά τον κόσμο, αλλά και στις ηχογραφήσεις. Οι δουλειές του δεν ήταν μόνο καλές. Ηταν άξιες λόγου, προβληματισμού και ακρόασης.

Φυσικά, ούτε στην Ελλάδα πέρασε απαρατήρητος ο Μακόι Τάινερ. Από τη δεκαετία του ’70 είχε καταπιαστεί μαζί του ο πατριάρχης της ελληνικής τζαζ Σάκης Παπαδημητρίου, όπως για παράδειγμα στο «Walk Spirit, Talk Spirit», ενώ το ίδιο κομμάτι έχουν διασκευάσει και οι Γιάννης Κασέτας / Γιώργος Σπανός στο άλμπουμ τους «Kassetas – Spanos Present: Jungle of Illusions» (Puzzlemusik, 2011). Και ο πιανίστας Γιώργος Κοντραφούρης με το Baby Trio του έχουν κομμάτι που το τιτλοφορούν «The Messenger – For McCoy Tyner» στο άλμπουμ τους «Urban Jazz» (Puzzlemusik, 2012).

Οπως ανακοίνωσε η οικογένειά του, πέθανε στο σπίτι του στο Νιου Τζέρσεϊ. Σε ηλικία 81 ετών. Γεμάτος από μουσική – αν και ένας δημιουργός του διαμετρήματός του δεν γεμίζει ποτέ -, εφάρμοσε σε όλη του τη διαδρομή ουσιαστικά αυτό που είχε πει σε συνέντευξή του: «Για μένα, η ζωή και η μουσική είναι το ίδιο πράγμα. Και συνεχίζω να μαθαίνω περισσότερα για τη μουσική καθώς μαθαίνω περισσότερα για τον εαυτό μου, το περιβάλλον μου, για όλα τα διαφορετικά πράγματα στη ζωή. Επομένως, όπως δεν μπορώ να προβλέψω ποιες εμπειρίες θα πάρω, δεν μπορώ να προβλέψω τις κατευθύνσεις στις οποίες θα πάει η μουσική μου. Απλώς θέλω να γράψω και να παίξω πιάνο όπως νιώθω». Και το ένιωθε τόσο καλά που συχνά έλεγε ότι η τζαζ δεν είναι «δεινόσαυρος για να παραμείνει αιωνίως σε μία και μόνο μορφή». Οσοι αγαπούν τη μουσική του, τις συνθέσεις του, το πνεύμα του οφείλουν ένα μεγάλο «ευχαριστώ» στη μητέρα του. Εκείνη «έφταιξε» για όλα, όπως έχει πει: «Μου έδωσε μια επιλογή: “Θα κάνεις ή μαθήματα τραγουδιού ή πιάνου”. Χαίρομαι που επέλεξα το πιάνο». Κι εμείς!