Μαθήματα {LF}από τα Βαλκάνια

Επειτα από μήνες διαπραγματεύσεων, ο συνασπισμός του αριστερού Vetevendosje (Κίνημα Αυτοπροσδιορισμού), που για πρώτη φορά ήρθε πρώτο στις εκλογές, και της κεντροδεξιάς Λαϊκής Ενωσης ορκίστηκε κυβέρνηση του Κοσόβου. H αλλαγή ηγεσίας γεννά ελπίδες για επανέναρξη των διαπραγματεύσεων με τη Σερβία, η οποία αντιτίθεται στην κρατική υπόσταση της πρώην επαρχίας της που κήρυξε ανεξαρτησία το 2008 και αναγνωρίζεται από τα μισά κράτη-μέλη των Ηνωμένων Εθνών. Νέα βαρύτητα στις διαπραγματεύσεις για επίλυση προσθέτουν οι διεθνές εξελίξεις. Οι ΗΠΑ είναι εδώ και χρόνια ένθερμος υποστηρικτής της ανεξαρτησίας του Κοσόβου. Ο Josep Borrell διάλεξε το Κόσοβο για το πρώτο ταξίδι του ως νέου ύπατου εκπροσώπου της ΕΕ για θέματα εξωτερικής πολιτικής και δήλωσε ότι τα Βαλκάνια είναι προτεραιότητά του. Αυτές οι εξελίξεις δείχνουν το συνεχές διεθνές ενδιαφέρον για ομαλοποίηση της περιοχής της Ευρώπης και της περιφέρειας και προσφέρουν σημαντικά μαθήματα για την ελληνική εξωτερική πολιτική.

Πρώτον, από αυτό το συνεχές ενδιαφέρον, το οποίο πρέπει να θεωρηθεί και ένα από τα κίνητρα πίσω από τη Συμφωνία των Πρεσπών, μπορεί να επωφεληθούν η Ελλάδα και η Κύπρος προς λύση των προβλημάτων τους, όσο και αν συχνά εμφανίζονται σημάδια που υποδηλώνουν κόπωση των διεθνών παραγόντων.

Δεύτερον, η γειτονιά της Ελλάδας γίνεται ολοένα και περισσότερο πεδίο μάχης επιρροής. Για παράδειγμα, τζαμιά που ξεφυτρώνουν με τη χορηγία της Αγκυρας σε μια όχι και ιδιαίτερα θρησκόληπτη κοινωνία όπως το Κόσοβο δείχνουν πόσο όμοια είναι η τουρκική στρατηγική με εκείνη που παρατηρείται στην Κύπρο. Αυτές οι στρατηγικές της Τουρκίας ή άλλων (π.χ. Κίνα) κινητοποιούν ΕΕ και ΗΠΑ προς διευθέτηση διενέξεων στην περιοχή και για να σταθεροποιήσουν την επιρροή τους, αλλά την ίδια στιγμή καθιστούν τη διαδικασία επίλυσης ακόμα πιο περίπλοκη.

Επίσης, το γεγονός πως το Κόσοβο, είκοσι χρόνια μετά το τέλος του πολέμου, λειτουργεί σαν κράτος προκαθορίζει κάπως το αποτέλεσμα οποιασδήποτε συμφωνίας. Είναι, για παράδειγμα, δύσκολο να σκεφτεί κανείς μια λύση όπου το Κόσοβο θα επιστρέψει στη Σερβία – πράγματι, πρόσφατες αναφορές σε πιθανή λύση με βάση την ανταλλαγή γης μεταξύ των δύο δεν προέβλεπαν ουσιαστικά αλλαγή στο καθεστώς ανεξαρτησίας του Κοσόβου. Εδώ, το μάθημα για την εξωτερική πολιτική της Ελλάδας είναι πως οι λύσεις σε διαμάχες, στην Κύπρο, στο Αιγαίο ή αλλού, πρέπει να είναι ρεαλιστικές για τις πραγματικότητες που υπάρχουν. Και πρέπει να υπάρχει εγρήγορση για πιθανά ανεπιθύμητα νέα δεδομένα και για το πώς μια λύση μέσω διαπραγμάτευσης μπορεί να τα αποτρέψει.

Τέλος, το Κόσοβο διδάσκει ότι, συνήθως, και οι δύο πλευρές χάνουν εν αναμονή της επίλυσης των διαφορών τους, ακόμη και αν μία από τις δύο χάνει περισσότερα. Το Κόσοβο δεν απολαμβάνει τα πλεονεκτήματα ενός πλήρως αναγνωρισμένου κράτους, αλλά και η Σερβία αντιμετωπίζει εμπόδια μέχρι να συμφωνήσει σε μια λύση, όπως για παράδειγμα το πάγωμα της ένταξής της στην ΕΕ. Παρόμοια στο θέμα της ενέργειας στην Κύπρο για παράδειγμα, ενώ οι Τουρκοκύπριοι δεν μπορούν να καρπωθούν τα οφέλη των ερευνών, οι Ελληνοκύπριοι επίσης συναντούν εμπόδια στην επιδίωξη των ενεργειακών στόχων. Η Ελλάδα θα πρέπει να αντιμετωπίσει με ρεαλισμό και διορατικότητα τις προκλήσεις αλλά και τις ευκαιρίες στα εξωτερικά θέματα. Σε αντίθεση με ό,τι συχνά μπορεί να νομίζουμε, οι διενέξεις δεν είναι μοναδικές και υπάρχουν πολλά μαθήματα που μπορούμε να πάρουμε από τις εξελίξεις γύρω μας.

Ο δρ Γιώργος Κύρης είναι λέκτορας του Πανεπιστημίου του Μπέρμιγχαμ της Αγγλίας