«Κακόγουστο είναι ό,τι δεν έχει αγάπη και γνώση»

Ακουσα δυο τρεις φορές μέχρι να φτάσω στο εστιατόριο που είχαμε δώσει ραντεβού, την «Εποχή της αγάπης». Της είχα πει και στο παρελθόν ότι είναι από τα αγαπημένα μου τραγούδια. Φυσικά και χάρηκα όταν διαπίστωσα, κατά τη διάρκεια της κουβέντας μας, ότι και αυτή το ξεχωρίζει και θα ήθελε να κάνει μια διασκευή πάνω σε αυτό. Ενιωσα δικαίωση για τη μικρή εμμονή μου και δεν ήταν η μοναδική σε αυτό το μεσημεριανό κυριακάτικο γεύμα με τη Δήμητρα Γαλάνη.

Η πορεία της σπουδαίας ερμηνεύτριας ξετυλίγεται μέσα από επιλογές μετρημένες και ουσιαστικές που μαρτυρούν την ανησυχία της, την πνευματική και συναισθηματική της εγρήγορση αλλά και τη γενναιότητα να στέκεται με ειλικρίνεια απέναντι στη ζωή και στις αποφάσεις της. «Σαφώς και υπάρχουν τραγούδια που έχω πει και ήταν κουταμάρες. Αλλά ήταν λίγα». Αναφέρω την πρώιμη επιτυχία της «Μαρία με τα κίτρινα» και εύστοχα σημειώνει: «Είχε κάνει τεράστια επιτυχία που σημαίνει ότι κάτι «έγραψε» στον κόσμο. Εν τελευταία αναλύσει Ποια είμαι εγώ που θα το σνομπάρω;».

Σκέφτομαι ότι αυτή η αβίαστη παραδοχή ίσως έχει τη ρίζα της στο εντυπωσιακό ξεκίνημά της. Ηταν νεαρή έφηβη 16 ετών όταν την ανακαλύπτει ο Δήμος Μούτσης σε ένα φιλικό σπίτι των γονιών της. Η συνέχειά της είναι λιγο πολύ γνωστή: σπουδαίες συνεργασίες, με ονόματα μύθους και δισκογραφία που αφήνει ισχυρό αποτύπωμα στη μουσική ιστορία του τόπου. Είχε τη γνώση, την παιδεία και την αισθητική να φανεί αντάξια. Είχε όμως αγάπη και αποδοχή. Είναι οι λέξεις – κλειδιά που θα πάρουν χώρο στην κουβέντα μας, η οποία άρχισε με αφορμή την επικαιρότητα. Η κλιματική αλλαγή, το κίνημα της Γκρέτα, η καταστροφή από τις ανελέητες πυρκαγιές στην Αυστραλία. «Με απασχολεί όλο και περισσότερο τα τελευταία χρόνια η εξέλιξή μας ως είδος και προσπαθώ να καταλάβω τι ακριβώς μας συμβαίνει. Προσπαθούμε να ενηλικιωθούμε, έχουμε χάσει την μπάλα, έχουμε εκφυλιστεί, έχουμε καεί; Τι ακριβώς σημαίνει η συμπεριφορά του ανθρώπου μέσα από την οποία ο ίδιος υποτίθεται ότι επιχειρεί να αναπτυχθεί και την ίδια στιγμή καταστρέφει τα πάντα γύρω του; Προς το παρόν αυτό για μένα είναι άλυτο. Πρόκειται για μαζική ψύχωση, βλάβη ή για μια αναγκαστική φάση που πρέπει να περάσουμε για να πάμε σε ένα καλύτερο στάδιο; Θέλω να πιστεύω ότι ισχύει το τελευταίο γιατί δεν μπορώ να τα βλέπω όλα μαύρα. Θέλω να είμαι αισιόδοξη αλλιώς δεν έχει νόημα».

Μου εξηγεί ότι αυτή η οπτιμιστική διάθεση, της δίνει τη βεβαιότητα πως ό,τι κακό συμβαίνει έχει κάποιο λόγο  και   χρησιμότητα γιατί, όπως φαίνεται συμβαίνει για να υπενθυμίζει τον τρόπο και την ανάγκη να γίνουμε πιο συνειδητοί. Αυτή την αισιόδοξη τάση την είχε από παιδί. Αναρωτιέμαι πώς δομείται ένας τόσο αισιόδοξος πυρήνας. «Υπήρχε αυτή η διάθεση στο σπίτι μου. Μεγάλωσα πολύ όμορφα με αγάπη και αποδοχή από τους γονείς μου και γενικότερα από το περιβάλλον μου. Ημουν πολύ τυχερή – είναι ο μοναδικός παράγοντας που πιστεύω στην τύχη. Δεν  νομίζω ότι υπάρχουν άλλα εφόδια πιο σημαντικά από αυτά. Είχαμε ένα σπίτι ανοιχτό, γεμάτο από ανθρώπους που αγκαλιάζονταν, φιλιόταν, αγγίζονταν, φώναζαν. Ολα ήταν πολύ ανθρώπινα χωρίς περίεργα πέπλα και καχυποψίες».

Πότε συνειδητοποιεί ότι ο τρόπος που τη μεγάλωσαν οι γονείς της είναι το μεγάλο δώρο της ζωής της; «Αυτό  γίνεται συνείδηση όταν βλέπεις να σου επιστρέφεται γενναιόδωρα αυτό που έχεις προτείνει για ζωή στον εαυτό σου. Οσο μεγαλώνεις διαπιστώνεις ότι αυτό εντείνεται και βλέπεις σε ποια όχθη σε βγάζει. Στην ηλικία που βρίσκομαι μπορώ να πω ότι είμαι ένας ισορροπημένος άνθρωπος. Είμαι ό,τι αισθάνομαι και ό,τι δείχνω».

«Δεν μπορούμε να δούμε το πραγματικό μέγεθός μας»

Θα συμφωνήσουμε ότι είναι ένα μεγάλο στοίχημα που έχει, για τη Δήμητρα Γαλάνη και ένα ακόμη όφελος: « Οταν είσαι σε επαφή με την πραγματικότητα είσαι σε θέση  ν αντιμετωπίσεις τα λάθη που κάνεις. Λειτουργεί ως ασπίδα και μαθαίνεις να αντιμετωπίζεις τον πόνο. Μπορείς μετά να τον διαχειριστείς και να τον κάνεις γνώση, πρόοδο και αγάπη. Αυτό που λέμε είναι καλό να τα διαβάζουν οι άνθρωποι που έχουν την ευτυχία να έχουν παιδιά για να μην ξεχνούν πόσο σημαντικό είναι να μεγαλώνεις ελεύθερους ανθρώπους. Να τους δίνεις φτερά για να πετάξουν. Αυτό δηλαδή που μας διδάσκει η φύση και που δυστυχώς έχουμε χάσει την επαφή μαζί της σε αυτό το άθλιο πράγμα που έχουμε φτιάξει γύρω μας και λέγεται πόλη. Η μεγάλη απώλεια από την έλλειψη αυτής της επαφής είναι πως δεν μπορούμε να δούμε το πραγματικό μέγεθός μας».

Συνεχίζει την αφήγησή της λέγοντάς μου πόσο ανάγκη έχει όποτε μπορεί να αναζητά την επαφή με τη φύση μακριά από το αστικό τοπίο. Και γυρίζει πίσω τον χρόνο: «Ο πατέρας μου εργαζόταν στη ΔΕΗ και υπήρχε τότε ένας φυσιολατρικός σύλλογος των υπαλλήλων. Σχεδόν κάθε Σάββατο διοργάνωναν εκδρομές. Εχω απίστευτες εικόνες από εκείνη την εποχή. Ακόμη και τώρα συναντώ καμιά φορά τα παιδιά των συναδέλφων του πατέρα μου και κοιτιόμαστε με ησυχία, γλύκα και αγάπη».

Αστείρευτη πηγή τα χρόνια της αθωότητας. Ανακαλεί μνήμες που αλλάζουν την όψη της όπως όταν αναφέρεται στη σχέση με τον πατέρα της. «Ο πατέρας μου είχε πάθος με την τέχνη. Ηταν τενόρος και είχε κάνει σπουδές στη μουσική με υποτροφίες. Επρεπε να φύγει από την Ελλάδα αλλά δεν το τόλμησε. Από εκείνον πήρα τη μουσική μου παιδεία αν και με πίεσε στο θέμα των σπουδών. Αντιδρούσα γιατί ήμουν ζόρικο παιδί. Είχα μια ωριμότητα μεγαλύτερη από την ηλικία μου και μέχρι να βρούμε τον τρόπο να το ισορροπήσουμε μας πήρε κάποιο χρόνο. Εκείνη η εποχή και οι ωραίες συνθήκες που μεγάλωσα , οικογένεια, σχολείο κ.λπ.,  επέδρασαν  καθοριστικά. Μου  διαμόρφωσαν την προσωπικότητα, μου έδωσαν παιδεία, αγωγή και αισθητική».

Δεν θα διαφωνήσει κανείς ότι πρόκειται για στοιχεία τα οποία διαπερνούν τις επιλογές της. Ερμήνευσε και έγραψε τραγούδια που έχουν πάρει τη θέση τους στον χρόνο. «Τα καλά τραγούδια – σε αντίθεση με τα κακόγουστα – έχουν αντοχή στο χρόνο όπως όλα τα έργα τέχνης. Και για μένα κακόγουστο είναι το μη κανονικό, εκείνο που έχει ψευτιά. Ο,τι δεν έχει αγάπη και γνώση». Να άλλη μια λέξη που συνδέεται με τη Δήμητρα Γαλάνη. Αναζητούσε τη γνώση ερευνούσε – και ερευνά – για να εντοπίσει τους νέους «συγγενείς» της στην τέχνη της. «Δεν κάνω τίποτα χωρίς να το έχω μελετήσει και χωρίς να δοκιμάσω αν με παίρνει να το κάνω. Υπάρχουν πράγματα τα οποία ήθελα αλλά δεν μπορούσα να τα πραγματοποιήσω. Εχει συμβεί πολλές φορές να μετρήσω τις δυνατότητές μου και να δω ότι δεν θα το καταφέρω.  Χωρίς κανένα δισταγμό αυτομάτως το αφήνω, όσο και αν έχω παλέψει και κουραστεί γι’ αυτό». Είχε δηλαδή επαφή με την πραγματικότητα, παρατηρώ, για να συμπληρώσει ότι οι άνθρωποι που πετυχαίνουν στη ζωή τους είναι εκείνοι που γνωρίζουν τη θέση τους στον χρόνο και στον χώρο.

Ετσι ζούσε και έτσι ζει. Ψάχνοντας τον τρόπο να πάει παραπέρα. Της θυμίζω τις αποδράσεις της στο Παρίσι και στο Μπέρκλεϊ στη Βοστώνη που πήγε για κάποια semester. «Βαριέμαι πολύ να κάνω τα ίδια και τα ίδια. Οταν άρχιζε η επανάληψη έφευγα. Δεν μπορούσα να σταθώ σε έναν τόπο. Προτιμώ να κάνω μια άλλη δουλειά από το να κάνω κάτι που δεν πιστεύω». Στις πέντε δεκαετίες που βρίσκεται στον χώρο της μουσικής σίγουρα θα υπήρχαν και στιγμές που υποχώρησε: «Οποτε προσπάθησα να κάνω κάτι για λόγους στενού ατομικού συμφέροντος το πλήρωσα ακριβά, με την υγεία μου. Σωματοποιούσα την καταπίεση και αρρώσταινα. Το έκανα μέχρι τη στιγμή που έφτασα στο σημείο να αναγνωρίζω εκ των προτέρων τι θα με φέρει σε δύσκολη κατάσταση».

«Μισώ να λέω ψέματα σε μένα και στους άλλους»

Εντυπωσιακή γνώση αλλά πώς την κατακτά κανείς; «Αυτό το μαθαίνεις σιγά σιγά και σε κάθε ηλικία αλλάζει. Μαθαίνεις ν’ ακολουθείς το ένστικτό σου. Γι’ αυτό είναι σημαντικό ν’ αφήνουμε αυτό το αναθεματισμένο ένστικτό μας να λειτουργήσει. Οσο μεγαλώνουμε πρέπει να του δείχνουμε περισσότερη εμπιστοσύνη γιατί σπάνια πέφτει έξω». Εκείνη όμως έχει αντιμετωπίσει με λογική, ευαισθησία και ευφυΐα στη ζωή της. Εκείνη συμπληρώνει ότι λειτούργησε «με αλήθεια και αγάπη. Μισώ να λέω ψέματα στον εαυτό μου και στους άλλους. Αν κάνουμε καλό ή κακό το βλέπουμε στους γύρω μας αμέσως. Ολοι λίγο πολύ θέλουμε να έχουμε κοντά μας ανθρώπους που αναπνέουμε τον ίδιο αέρα. Το να συναντάμε έναν άνθρωπο και να θέλουμε να επικοινωνήσουμε μαζί του είναι το ζητούμενο. Αλλωστε ο έρωτας δεν είναι παρά η μεγάλη αφορμή για να επικοινωνήσουμε».

Ο έρωτας λοιπόν που μπαίνει στο κέντρο της παράστασής της «Ερωτα εσύ…» στο Μέγαρο Μουσικής την άλλη εβδομάδα, στις 14 και λόγω αστραπιαίας εξάντλησης των εισιτηρίων προστέθηκε και μια ακόμη συναυλία την επόμενη μέρα. Γλίστρησε από την προσπάθειά μου να σταθούμε στο πώς νιώθει για αυτή τη συνειδητή και ατέρμονη αποδοχή του φιλόμουσου κοινού. Ηθελα να μου μιλήσει για τη μουσική της παρέα, τον Στάθη Δράκο, την Κατερίνα Πολέμη και την Παυλίνα Βουλγαράκη. «Εξαιρετικά ταλαντούχα παιδιά και με καθαρή πρόθεση σε σχέση με αυτό που κάνουν. Είναι παιδιά, βλέπουν αυτό που κάνουμε με βαθύτατο ήθος, σεβόμενοι ό,τι υπάρχει και ό,τι θα υπάρξει και την ίδια στιγμή θέλουν να είναι μέσα σε αυτό χωρίς ματαιοδοξία. Είναι κανονικοί άνθρωποι».

Μιλάει για την μπάντα της που είναι «μαγική». Αλλωστε για τη σπουδαία ερμηνεύτρια από εκεί ξεκινούν όλα. «Είναι μια ομάδα που με τους περισσότερους  είμαστε μαζί τα τελευταία 10 χρόνια. Αυτοί με κάνουν να θέλω να συνεχίζω να τραγουδώ. Αυτό το σχήμα εμπλουτίζεται και με νέους, εξίσου σπουδαίους μουσικούς. Σεραφείμ Γιαννακόπουλος (τύμπανα), Στέλιος Προβής (μπάσο), Σπύρος Μάνεσης (πιάνο), Μηνάς Λιάκος (κιθάρα). Το σχήμα εμπλουτίστηκε και με νέες παρουσίες εξίσου σπουδαίων μουσικών. Ο Γιάννης Ράλλης (κιθάρα), ο Ορέστης Μπενέκας (πλήκτρα). Τον ήχο επιμελείται ο Γιώργος Βουδαντάς και ο Παναγιώτης Ηλιόπουλος και τους φωτισμούς η Μαρία Αθανασοπούλου.

Λέει τα ονόματα των συνεργατών της με χαρά. «Μα σε αυτούς και στην Κατερίνα Σταματάκη από την Prospero μπορώ και κάνω αυτό που αγαπώ με τις καλύτερες συνθήκες. Μοιραζόμαστε τις ίδιες ανησυχίες. Μπορεί να παλεύεις μια ζωή και να μη συμβεί αυτό. Εμένα μου συνέβη και είναι μεγάλο δώρο». Μου λέει ότι η διάθεσή της για φέτος ήταν να «ξανακολυμπήσει» στην καλή ποπ.

Κάναμε λοιπόν μια λίστα από 200 τραγούδια για να καταλήγουμε στα 35 – 40» Κάποια στιγμή πελάγωσα. Ας είναι καλά η Μαργαρίτα Μυτιληναίου και ο Σεραφείμ Γιαννακόπουλος που με βοήθησαν πολύ.

«Η τέχνη θα είναι πάντα το ζητούμενο»

Τι είναι ερωτικό τραγούδι; Ποια κλείνουν για εκείνη αυτό το συναίσθημα; «Πολλά, πάρα πολλά. Από το “Τι είναι αυτό που το λένε αγάπη”, το “Οπως ξυπνούν οι εραστές” του Αγγελάκα, το “Love will Tear us apart” των Joy Divison μέχρι το “Τράβα σκανδάλη”. Το ερωτικό τραγούδι είναι εκείνο που εμπεριέχει αιώνια αισθήματα. Απλά κάθε φορά ψάχνουμε άλλες λέξεις. Ξέρεις τρομάζω στην σκέψη ότι αυτό που χάνεται είναι ο ερωτισμός. Οσο χάνεται η πνευματικότητα θα χάνεται και ο ερωτισμός. Γι’ αυτό και η τέχνη θα είναι πάντα το ζητούμενο στους ανθρώπους. Γιατί μέσα απο αυτή σώζουμε τις ψυχές μας. Θα είναι ο μεγάλος εχθρός των συστημάτων γιατί διώχνει τον φόβο, θα ησυχάζει τον πόνο».

Συνεχίσαμε την κουβέντα με κλειστό το μαγνητόφωνο. Αποχαιρετιζόμαστε ζεστά και πιάνω τον εαυτό μου να ψάχνει το κινητό. Βάζω στο Youtube «Τα συρτάρια», που κάτι μου λέει ότι θα το έχει στο πρόγραμμά της. Στο repeat πολλές φορές περπατώντας. Οταν έφτανα στον επόμενο προορισμό μου είχα στ’ αυτιά μου τη φωνή της να τραγουδάει «Ολο το σώμα μου πηγάδια / κι όλα εδώ κάτω πεταμένα / κουβάδες ξέχειλα σκοτάδια / για μάτια – μάτια αλλοπαρμένα / στου πρώτου αντίλαλου τα χάδια / να πιει ο Θεός να φτύνει εμένα / που χώμα γίνομαι τα βράδια…».