Εκλογική χημεία

Η τροποποίηση του εκλογικού νόμου, ακόμη και σε – φαινομενικά τουλάχιστον – ανύποπτο πολιτικό χρόνο, ποτέ δεν έπαψε να προκαλεί έντονες πολιτικές αντιπαραθέσεις, με την ισχύ της εκάστοτε συγκυρίας να είναι καταλυτική. Για αυτόν ακριβώς τον λόγο, πιστώνεται στα θεσμικά «κεκτημένα» της Ελληνικής Πολιτείας η υιοθέτηση της μεταπλειοψηφικής ρύθμισης των 2/3 της Βουλής, προκειμένου κάθε αλλαγή στον εκλογικό νόμο να ισχύσει στις αμέσως επόμενες εκλογές. Η εξάλειψη του φαινομένου του «εκλογικού εκβιασμού» είναι αναγκαία συνθήκη για την οικοδόμηση μιας πλατιάς συναίνεσης, αλλά δεν είναι η μόνη.

Η πρόσφατη συνταγματική αναθεώρηση και η ουσιαστική διευκόλυνση της άσκησης του δικαιώματος ψήφου (εκλέγειν αλλά και εκλέγεσθαι) από τους εκλογείς του εξωτερικού ήταν μια διδακτική εμπειρία. Γιατί έδειξε ότι η ελληνική πολιτική τάξη παραμένει ικανή για το καλύτερο και το χειρότερο. Η ρύθμιση έτυχε (σχεδόν) απόλυτης αποδοχής από τη Βουλή, ωστόσο απέτυχε να εκφράσει το συνολικό αίτημα των Ελλήνων του εξωτερικού: η εισαγωγή υπερβολικών περιορισμών στην εγγραφή στους ειδικούς εκλογικούς καταλόγους «θόλωσε» το εγχείρημα, αφήνοντας εκτός ρύθμισης αδικαιολόγητα μεγάλο ποσοστό απόδημων πολιτών.

Η ανάλυση αυτή – και η αντιπαραβολή της με ανάλογες πολιτικές διεργασίες του όχι και τόσο απώτερου παρελθόντος – έχει μεγάλη σημασία και στο επίπεδο του εκλογικού νόμου. Η αλλαγή του τρόπου εκλογής των βουλευτών και της κυβέρνησης δεν είναι αμελητέο ζήτημα ούτε μπορεί να αξιοποιείται ως διαπραγματευτικό χαρτί στην κομματική διαπάλη. Είναι, αντιθέτως, πεδίο κατεξοχήν δεκτικό συναντίληψης και συνεννόησης μεταξύ των πολιτικών δυνάμεων. Αντικείμενο αναγκαίων συναινέσεων και δείκτης ωριμότητας του πολιτικού συστήματος – ειδικά μετά την πρόσφατη βαθιά κρίση που δεν στερήθηκε και θεσμικών διαστάσεων.

Το Κίνημα Αλλαγής έχει εδώ και πολλούς μήνες αποσαφηνίσει τις θέσεις του για ένα δίκαιο και λειτουργικό εκλογικό σύστημα. Συμφωνεί στην αποκατάσταση της ενισχυμένης αναλογικής, που συμβάλλει στην κυβερνητική σταθερότητα, με ταυτόχρονη όμως ενίσχυση του αντιπροσωπευτικού στοιχείου. Το «ληστρικό» bonus των πενήντα εδρών νοθεύει τη λαϊκή βούληση και πρέπει να αντικατασταθεί από την κλιμακωτή απόδοση επιπλέον εδρών μόνο στο κόμμα που υπερβαίνει ένα ποσοστό της τάξης του 25% και με ανώτατο όριο τις 35 έδρες. Οταν οι πολίτες επιθυμούν μια ισχυρή αυτοδύναμη κυβέρνηση, η βούληση αυτή πρέπει να γίνεται σεβαστή. Σε κάθε άλλη περίπτωση θα πρέπει να συγκροτούνται κυβερνήσεις προγραμματικής συνεργασίας και όχι συγκυριακής καιροσκοπικής σύμπραξης. Εξίσου αναγκαία είναι η διατήρηση του πλαφόν του 3% για την είσοδο στη Βουλή, ώστε να αποφευχθούν διαλυτικά φαινόμενα. Εξάλλου, είναι εξίσου κρίσιμη η διαμόρφωση όρων διαφάνειας στην πολιτική ζωή, με ενίσχυση της δημοσιότητας και του ελέγχου των οικονομικών των πολιτικών κομμάτων και των υποψηφίων. Βήματα γενναία αλλά αναγκαία για τη δημοκρατία του αύριο.

Αλλωστε, η ανάκτηση της εμπιστοσύνης των πολιτών στην πολιτική δεν θα συμβεί με ευχές και μαγικά λόγια για τη νέα χρονιά. Απαιτούνται υπερβάσεις από όλους, ιδίως από τα κόμματα – τουλάχιστον εκείνα που δεν θεωρούν τους εαυτούς τους ως συγκυριακά αθροίσματα ατομικών επιδιώξεων, αλλά επιδιώκουν να διαδραματίσουν ρόλο θετικό στον μακρύ ιστορικό χρόνο. Η «εκλογική χημεία» δεν είναι ένα απλό θεσμικό παιχνίδι, αλλά μια υπεύθυνη άσκηση ισορροπίας που θα κρίνει πρόσωπα και κόμματα.