«Επιλέγω να βλέπω τη φωτεινή πλευρά της ζωής κι ας τρώω χαστούκια»

Με περίμενε, μαζί τον σύζυγό της και μια συνεργάτη της από τον εκδοτικό της οίκο, σε ένα τραπέζι που φαινόταν να έχει διαλέξει για να προστατευτεί από τα αδιάκριτα βλέμματα. Οταν τελείωσε η συνέντευξη είχα τις απαντήσεις για τα πρόσωπα που την πλαισίωναν στο ραντεβού μας. Η Λένα Μαντά είναι οπαδός των ισχυρών δεσμών και των σχέσεων που αντέχουν στον χρόνο. «Ο Γιώργος είναι το λαχείο μου. Τον γνώρισα όταν ήμουν 19 ετών και με αγάπησε πάρα πολύ» λέει και πιάνει το νήμα της ζωής της από την κουβέντα που ανοίξαμε περί επιλογών και τύχης. «Η ζωή είναι θέμα επιλογών και βεβαίως τυχαίων γεγονότων. Νομίζω ότι αυτά τα δυο καθορίζουν την πορεία μας». Τα όνειρα άραγε δεν έχουν χώρο σε αυτή τη σύνθεση; Η απάντησή της ομολογώ ότι με ξάφνιασε. «Δεν πρόλαβα να ονειρευτώ. Η πορεία μου ήταν προδιαγεγραμμένη από τη μητέρα μου. Είχε πολύ ισχυρές απόψεις. Το ότι σπούδασα νηπιαγωγός ήταν δική της επιλογή. Από τον πρώτο μήνα που παρακολούθησα τα μαθήματα στη σχολή κατάλαβα ότι δεν πρόκειται να ασχοληθώ επαγγελματικά με αυτό. Πήρα όμως το πτυχίο μου. Ηταν η εποχή που έπρεπε να έχουμε κάτι στα χέρια μας».

Ηταν όμως δική της επιλογή να παντρευτεί μικρή, να γίνει μητέρα στα 21 χρόνια, να γίνει νοικοκυρά και να μεγαλώσει τα παιδιά της. «Οταν βρέθηκα σε ένα σπίτι κλεισμένη, σχεδόν έφηβη, δεν ήταν πολύ εύκολο. Οι συνομήλικές μου έκαναν τη ζωή τους κι εγώ έκανα οικογένεια. Στερήθηκα την ανεμελιά και τη νιότη μου. Εκπαίδευσα τον εαυτό μου να είμαι όπως λέω “αυτοδιασκεδαζόμενο” άτομο. Τώρα όμως δρέπω τους καρπούς όσων φύτεψα. Εχω μια ωραία οικογένεια και καμαρώνω τα παιδιά μου με τα οποία δεν έχουμε μεγάλη διαφορά ηλικίας». Επανέρχεται στη συζήτησή μας η δική της σχέση με τη μητέρα της. «Ηταν επεισοδιακή. Είχε να διαχειριστεί και την προσωπική της ζωή. Στα 28 της χρόνια βρέθηκε μ’ ένα παιδί να το μεγαλώνει μόνη της γιατί χώρισε. Επρεπε να παλέψει σε μια εποχή μάλιστα – τέλος της δεκαετίας του ’60 και αρχές του ’70 – όπου ένα διαζύγιο δεν ήταν αποδεκτό από τον κοινωνικό περίγυρο».

Ηταν πέντε ετών όταν χώρισαν οι γονείς της και αυτό φυσικά και τη διαμόρφωσε. Η έλλειψη οικογενειακή σταθερότητας την οδήγησε να γίνει κοντρόλ φρικ – «Θέλω σχέδιο πτήσης ακόμη και για τη μύγα που πετάει» λέει γελώντας δυνατά. Θα συμφωνούσε ότι αυτή η αναζήτηση του ανάλαφρου έχει τη ρίζα της στις δύσκολες στιγμές που αντιμετώπισε στη ζωή της; «Ναι έτσι λειτουργεί το γράψιμο για μένα αλλά και τα βιβλία που επιλέγω να διαβάσω. Είναι σαν τις διακοπές που πηγαίνουμε. Δεν σημαίνει ότι θα λύσουμε όλα μας τα προβλήματα αλλά σίγουρα σε βοηθάει να κοιτάξεις αυτά που γύρω σου πιο κινηματογραφικά».

Δεν έχει άδικο σκέφτομαι σε αυτή την αποστασιοποίηση που προτείνει. Εκείνη τη στιγμή όμως επιλέγω να επισημάνω την ανάγκη των αναγνωστών να βρουν μια άλλη οπτική σε ένα ανάγνωσμα. Κάτι που θα τους κάνει να εμβαθύνουν, να στοιχαστούν. «Κάποιες φορές κι εγώ το αποζητώ αυτό. Αλλά τις περισσότερες φορές ξέρεις τι θέλω; Την καραμέλα των παιδικών μου χρόνων. Τότε που έκλαιγα και ερχόταν κάποιος και μου έλεγε “έλα μην κλαις κοίτα τι σου έχω”. Ισως γι’ αυτό είναι συνειδητή η επιλογή να βλέπω ταινίες με happy end και φυσικά τα βιβλία μου να έχουν καλό τέλος».

«Ετσι δραπετεύω και από τα δικά μου προβλήματα»

Μα έχει άραγε νόημα αυτό το διαρκές ροζ σύννεφο; Τολμώ να παρατηρήσω ότι αυτή η εμμονική αποστροφή της πραγματικότητας τορπιλίζει και τις λύσεις που ενδεχομένως θα μπορούσαν ν’ αναδυθούν. «Συμφωνώ μαζί σου. Αλλά αυτό μπορώ να το κάνω 22 ώρες της ημέρας. Τις δύο που θα διαβάσω, ή θα γράψω, έχω ανάγκη από αυτή την καραμέλα για να μπορέσω να λειτουργήσω. Επιλέγω συνειδητά να είμαι το διάλειμμά μου από τη σκληρή καθημερινότητα. Κι έτσι δραπετεύω και από τα δικά μου προβλήματα».

Οταν, μου λέει, τα πράγματα στη ζωή της ζορίζουν, τραβάει από τη βιβλιοθήκη της τη Λωξάντρα. Το έχει αγοράσει επτά φορές αφού από την πολλή χρήση έχει διαλύσει έξι αντίτυπα. «Είμαι μια γυναίκα η οποία είναι μάνα δύο παιδιών. Εκτός από τα δικά μου προσωπικά προβλήματα πρέπει να συμπαραστέκομαι στην 28χρονη κόρη μου και στον 33χρονο γιο μου». Στην άθροιση των αντιξοοτήτων μπαίνουν και οι κριτικές που δέχεται από ανθρώπους που, όπως λέει, δεν έχουν διαβάσει τα βιβλία της. «Υπήρξαν χυδαίες επιθέσεις προς το πρόσωπό μου. Περισσότερο όμως με ενοχλούσε ότι μιλούσαν άσχημα για το κοινό που επέλεγε να τα διαβάσει. Το υποτιμούσαν. Εγώ εκτίθεμαι με τη δουλειά μου και πρέπει να είμαι προετοιμασμένη για σχόλια. Αλλά όχι δεν ήμουν. Με πλήγωναν».

Αυτός ο πόνος και η αγωνία της αναγνώρισης σίγουρα έχει ανακουφιστεί, αφού η Λένα Μαντά τα τελευταία 12 χρόνια είναι η πρώτη σε πωλήσεις στην Ελλάδα, έχει μεταφραστεί σε 8 γλώσσες και έχει πουλήσει πάνω από 2.000.000 αντίτυπα. Πρόκειται για μην τεράστια εμπορική επιτυχία που δύσκολα θα την προσπεράσει κανείς αλλά ακόμη πιο δύσκολα θα την αποδεχθούν. «Λογικό δεν είναι; Κοίτα, ένας συγγραφέας – και οποιοσδήποτε κάνει μια δουλειά – αναζητά την αναγνώριση και την αποδοχή. Κάποιοι έχουν μεγαλείο ψυχής και δέχονται την επιτυχία του άλλου. Υπάρχουν κι εκείνοι που η ψυχή τους δεν είναι τόσο βαθιά. Ε, τι να κάνουμε, δεν θα αλλάξουμε τον κόσμο». Οι βιβλιοκριτικοί ή οι συγγραφείς έκαναν άραγε τις πιο σκληρές επιθέσεις; «Σαφώς οι βιβλιοκριτικοί. Ελάχιστοι συγγραφείς αναφέρθηκαν σε μένα. Δεν με απασχόλησε κι όλας». Δεν την απασχολεί ούτε το γεγονός ότι την κατατάσσουν στην ανάλαφρη λογοτεχνία ή ακόμη και σε μια μη λογοτεχνία. «Αυτό πάλι πού το πας;» μου λέει και ο τόνος στη φωνή της έχει πράγματι απορία. «Και την αστυνομική λογοτεχνία, που μου αρέσει τόσο παραλογοτεχνία δεν τη λένε; Θέλουν να βάλουν στη Μαντά μια ταμπέλα και να την καταχωρίσουν στα εύπεπτα. Είπα εγώ κάτι άλλο; Διαφημίστηκα ως κάτι διαφορετικό και δεν το θυμάμαι; Γράφω ό,τι μου αρέσει να διαβάζω. Αυτή είναι η συγγραφική μου ζωή».

Της ζητάω να μου πει αν έχει δεχθεί μια δίκαιη κριτική και πριν καν ολοκληρώσω τη διατύπωση της ερώτησης μου απαντάει κοφτά: «Δεν μου έχει συμβεί, αυτή είναι η αλήθεια. Δίκαιη κριτική έχω πάρει από το αναγνωστικό κοινό». Αντιτείνω ότι δίκαιη κριτική δεν είναι εκείνη η γεμάτη ύμνους και θετικών σχολίων και συμφωνεί. «Η σωστή, η εμπεριστατωμένη κριτική για μένα όσο σκληρή και να είναι μπορεί να αποδειχθεί εποικοδομητική. Εγώ όμως έχω δεχθεί χυδαίες επιθέσεις όπως σου είπα. Ο χώρος του βιβλίου διέπεται από τους κανόνες του σταρ σίστεμ. Δεν ήταν έτσι παλιά. Τώρα έχουν αγριέψει». Η δική της επιτυχία άραγε συνέβαλε σε αυτόν τον μετασχηματισμό; «Διαμόρφωσε μίση και πάθη τεράστια. Ενόχλησε η επιτυχία μου από την αρχή. Με αντιμετώπισαν σαν ένα κομήτη που ήρθε από το πουθενά. Υπήρχα όμως από το 2001 που κυκλοφόρησε το πρώτο μου βιβλίο. Δεν πούλησε αρκετά. Ηταν μια εποχή που κυκλοφόρησαν πολλά βιβλία ελλήνων συγγραφέων . Ηταν αμέσως μετά το “Ο Ιούδας φιλούσε υπέροχα” της Παπαθανασοπούλου. Αυτή άλλαξε το τοπίο. Το δικό μου τοπίο το άλλαξε η συνάντησή μου με τις Εκδόσεις Ψυχογιός. Ειδικά μετά την κυκλοφορία του βιβλίου “Το σπίτι δίπλα στο ποτάμι”. Με αυτό το βιβλίο με έμαθα».

Σε αυτό χρωστά την επιτυχία της αλλά και τις επιθέσεις που δέχθηκε: «Εκτόξευσαν απίστευτους χαρακτηρισμούς. Μίλησαν – για όσους επιλέγουν να διαβάσουν τα βιβλία μου – για γυναίκες χαμηλού επιπέδου, παρατημένες. Κι εγώ τι να κάνω; Να πω ότι το αναγνωστικό μου κοινό είναι από παιδιά μέχρι ηλικιωμένες κυρίες; Ανθρωποι που εργάζονται μέρα νύχτα και δίνουν από το υστέρημά τους για να αγοράσουν ένα βιβλίο; Κάθε Μάιο που βγαίνει το καινούργιο μου βιβλίο παίρνω τη βαλιτσούλα μου και τον άντρα μου και πηγαίνουμε Ελλάδα και Κύπρο. Κάνω παρουσιάσεις 2,5 μήνες. Κάθε μέρα είμαι σε άλλη πόλη. Στο τέλος της εκδήλωσης εκτός από την υπογραφή στο βιβλίο θέλουν να τους αγκαλιάσω».

«Είμαι υπερβολική στη ζωή μου»

Δεν αγγίζει τα όρια της υπερβολής αυτή η ευκολία να βγάζει κάθε Μάιο ένα βιβλίο; «Ε, αφού μου ‘ρχεται; Οταν μου έρχεται μια ιδέα στο μυαλό μου πρέπει να βγει. Δεν χωράει τίποτε άλλο στο κεφάλι μου. Είμαι υπερβολική στη ζωή μου, ναι. Δεν είμαι της μέσης είμαι των άκρων. Γελάω πολύ, κλαίω πολύ, αγαπάω πολύ, αλλά δεν μισώ πολύ. Δεν θέλω τίποτε αρνητικό να με περιβάλλει. Δεν μου αρέσει να ζω στον σκοτάδι. Επιλέγω να βλέπω τη φωτεινή πλευρά της ζωής των ανθρώπων και ας τρώω χαστούκια». Απαριθμεί σε αυτό το σημείο την αποτίμηση που έχουν κάνει στα βιβλία της. Αναφέρει την απαξίωση που έχει νιώσει ακόμη και μέσα από τις ουδέτερες κριτικές οι οποίες έκρυβαν και αυτές ειρωνεία. «Αυτά δεν με έχουν βοηθήσει όπως τα αρνητικά σχόλια και οι παρατηρήσεις των αναγνωστών. Αυτοί ναι, δικαιούνται να μου πουν αν κάτι δεν τους άρεσε διότι έχουν διαβάσει το βιβλίο».

Εχει τύχει να της πει κάποιος αναγνώστης της πως γράφει αριστουργήματα; «Ελα τώρα! Θα θίξουμε ιερά τέρατα του χώρου. Ξέρεις κάτι αυτό που δεν υπολογίζουμε είναι ο χρόνος. Και σε μένα έχει δουλέψει υπέρ μου. Οταν βγήκε “Το σπίτι δίπλα στο ποτάμι” είπαν πολλοί “έλα μωρέ ένα βιβλίο είναι”. Από το 2007 μέχρι σήμερα έχω γράψει 12 βιβλία. Θα αναφέρω επίσης και κάτι άλλο. Ειχα γράψει μια σειρά διηγημάτων με τον τίτλο “Δεν μπορεί, θα στρώσει” και όλα τα χρήματα πήγαν στο ΚΕΘΕΑ – ΔΙΑΒΑΣΗ. Δεν προβλήθηκε αρκετά. Και σκέφτομαι μήπως τελικά υπάρχει και λίγο εμπάθεια; Αλλά δεν πειράζει. Επιλέγω να χαμογελάω». Η Λένα Μαντά χαμογελάει και όταν συναντιέται με την «κάστα της» όπως λέει και κάνουν ότι δεν την ξέρουν. «Δεν με νοιάζει όμως γιατί εγώ έχω πάρει παράσημο από τον Βασίλη Βασιλικό. Με κάλεσε στην εκπομπή το 2008 όταν είχα βγάλει την “Αλλη πλευρά του νομίσματος”. Ξέρεις τι είναι να σου λέει ο Βασιλικός “σε ευχαριστώ πολύ γιατί μου τριπλασίασες τα ποσοστά τηλεθέασης;”. Αποδέχεται αυτό που κάνω γιατί το κάνω καλά. Γιατί οι πραγματικά σπουδαίοι άνθρωποι δεν κρίνουν. Δεν φοβούνται τίποτα γιατί είναι πολύ ψηλά. Δεν νιώθουν απειλή».

«Εγώ δεν είπα τίποτα ποτέ για κανέναν»

Γιατί πιστεύει ότι την κατακρίνουν; «Γιατί με θεωρούν κατώτερη. Αλλά η κουλτούρα μας φαίνεται από τον τρόπο που συμπεριφερόμαστε σε αυτούς που θεωρούμε υποδεέστερους. Εχω δεχθεί τις χειρότερες επιθέσεις από ανθρώπους που υποτίθεται υπηρετούν αυτό που εγώ καταστρέφω. Το ήθος τους πού είναι; Εγώ δεν είπα τίποτα ποτέ για κανέναν. Σέβομαι τη δουλειά του καθενός γιατί έτσι έχω μεγαλώσει. Δεν πειράζει, “ψυχή βαθιά”». Θέλει μάλλον να πει κάτι άλλο γιατί αυτή η φράση ήταν εμψυχωτική. Τη χρησιμοποιούσαν οι αντάρτες του ΕΛΑΣ. «Αλήθεια δεν το ήξερα συγγνώμη. Δεν έχω δει και την ταινία του Βούλγαρη» μου λέει ανεπιτήδευτα και με απόλυτη φυσικότητα. Με την ίδια που μου απάντησε όταν αναρωτήθηκα αν τα παιδιά της διαβάζουν τα βιβλία της. «Στην κόρη μου δεν αρέσει το διάβασμα. Ισως τα διαβάζει κρυφά. Οταν άρχισα να γίνομαι γνωστή ήταν στην εφηβεία και ήταν φυσικό να αντιδράσει παρόλο που δεν ξιπάστηκα. Την ενοχλούσε που βγαίναμε να ψωνίσουμε και μας σταματούσαν στον δρόμο. Αλλά τώρα που το συζητάμε θα τους έδινα να διαβάσουν “Την άλλη πλευρά του νομίσματος” γιατί εκεί είναι η ζωή του πατέρα τους».

Η ζωή τριών αντρών είναι το θέμα της και στο επόμενο βιβλίο που ετοιμάζει και θα κυκλοφορήσει τον Μάιο. Πριν πατήσω το pause στο κασετόφωνό μου θυμήθηκα ότι δεν έκανα ποτέ εκείνη την ερώτηση που ήθελα στην αρχή της κουβέντας μας. Θα θυσίαζε λίγες χιλιάδες αντιτύπων για να κατευνάσει τους κριτικούς και να κερδίσει λίγη αναγνώριση από τους σκληροπυρηνικούς του χώρου; «Μα πόσοι είναι; Πέντε, δέκα, είκοσι, εκατό; Ε, δυο εκατομμύρια δεν είναι». Δηλαδή δεν επιθυμεί να γράψει ένα βιβλίο που να τύχει ευρείας ή ακόμη και καθολικής αποδοχής; «Δεν υπάρχει τέτοιο βιβλίο εκτός από την Αγία Γραφή» απαντάει. Της λέω ότι δεν γίνεται να διαβάσει κάποιος ένα βιβλίο του Ντοστογιέφσκι και να πει ότι δεν είναι ωραίο. «Γιατί αποκλείεις να μην του αρέσει;». Ε ναι, τίποτε δεν αποκλείεται σ’ αυτή τη ζωή. Καμία επιτυχία και καμία αποδοκιμασία.