Πρόσκληση σε γεύμα

Δεν είναι τα πρόσωπα. Είναι μια περαστική στιγμή που έγινε ιστορία σ’ ένα από τα παλιότερα παζάρια του κόσμου. Εκεί, στα souqs (παλιά αγορά) στο Χαλέπι, χτυπούσε η καρδιά της Ανατολής και από τον χτύπο της ζούσαν 35.000 άνθρωποι. Στα khans (αυλές αποθηκευτικών χώρων με μαγαζιά) μπορούσες να μετρήσεις τα βήματα των αιώνων. Εκεί έζησαν κι ασχολήθηκαν με το εμπόριο άνθρωποι απ’ όλο τον κόσμο. Εβραίοι πουλούσαν χρυσό, Ευρωπαίοι μεταξωτά, Τούρκοι χαλιά και μαντίλες και Αρμένιοι τρόφιμα. Χριστιανοί και μωαμεθανοί ζούσαν αρμονικά σε μια κοινωνία όπου υπήρχε ανεκτικότητα, θρησκευτική ελευθερία και σεβασμός στο δικαίωμα για εργασία.

Το Χαλέπι είναι μία από τις αρχαιότερες πόλεις στον κόσμο. Από εκεί περνούσε ο διάσημος Δρόμος του Μεταξιού που ξεκινούσε από την Κίνα και διέσχιζε τη Μεσοποταμία για να μεταφέρει υφάσματα, μπαχαρικά, πολύτιμα μέταλλα και λίθους στη Μεσόγειο. Μαζί με τα εμπορεύματα ταξίδευαν γνώσεις, ιδέες, θρησκείες. Από εκεί πέρασαν Χετταίοι, Ασσύριοι, Πέρσες, Σελευκίδες, Ρωμαίοι, Αραβες, Βυζαντινοί, Μαμελούκοι, Μογγόλοι, Οθωμανοί και Γάλλοι.

Η ιστορία των souqs ξεκινά από τον 14ο αιώνα, αλλά άκμασε τον 18ο αιώνα. Λεγόταν τότε πως «ό,τι πουλιέται σ’ έναν μήνα στα souqs του Καΐρου εδώ πουλιέται σε μία μέρα». Δώδεκα χιλιόμετρα στενά δρομάκια γεμάτα από εμπορεύματα, γαϊδουράκια και καροτσάκια, πετρόχτιστες καμάρες και θόλοι ταξίδευαν τους υποψήφιους πελάτες στις στοές των ονείρων, εκεί όπου φωτισμένες βιτρίνες επιδείκνυαν νυφικά, φανταχτερά φορέματα, κοσμήματα και χρυσοκέντητα υφάσματα. Το κάθε είδος είχε τη δική του γειτονιά. Αλλού ήταν τα μπαχαρικά, αλλού τα αρώματα, ενώ τα χαλιά και τα αντικείμενα από χαλκό και φίλντισι είχαν πάντα την τιμητική τους. Μικρά ανοίγματα στην οροφή άφηναν να μπαίνει φως και αέρας. Ολα κρατούσαν μέσα τους τον χρόνο. Ακόμα και τα περίφημα σαπούνια από ελαιόλαδο και δάφνη που περίμεναν οκτώ χρόνια για να βγουν στα ράφια.

23 Δεκεμβρίου 2008, ώρα 15.25. Στοά κρεοπωλών. Πίσω από τσιγκέλια με κρεμασμένα αρνιά και λευκά πλακάκια ξεπροβάλλει η ιστορία. Στο τζάμι του μαγαζιού είναι κολλημένες φωτογραφίες φίλων και συγγενών και στον τοίχο πάντα κρεμασμένη η αυστηρή εικόνα του ηγέτη. Στο βάθος ένα μικρό ψυγείο. Ο πάγκος καθαρός. Τα σύνεργα λιγοστά. Είναι η ώρα του μεσημεριανού διαλείμματος. Εξι άντρες και δύο αγόρια μοιράζονται ένα ταψί με κρέας και ρύζι. Μπορεί να είναι φίλοι, συγγενείς, γείτονες στην αγορά. Δεν έχει σημασία τι τους συνδέει, αλλά ότι είναι όλοι μαζί. Αυτό το ταψί περιέχει πολλά: τη φροντίδα μιας γυναίκας, τις εικόνες της πόλης στην οποία ταξίδεψε και τη λαχτάρα του παιδιού που το κουβάλησε. Αλλά πάνω από όλα περιέχει αγάπη. Η αγάπη μοιράζεται. Είναι στρογγυλή σαν το ταψί. Χωρίς γωνίες. Χωρίς αγκυλώματα. Κάθεται σ’ ένα τραπέζι κι ενώνει τους ανθρώπους.

Ενας ξένος κοντοστέκεται κρατώντας μια φωτογραφική μηχανή. Απλωμένα χέρια τον καλούν να μπει μέσα. Επιμένουν να φάει μαζί τους. Ενα κέρασμα είναι τα χαμόγελά τους. Στην Ανατολή ο ξένος είναι ιερό πράγμα. Στη Συρία κατοικεί η ευγένεια, παρακαταθήκη της ιστορίας μες στους αιώνες. Ποτέ οι Σύροι δεν γίνονται πιεστικοί. Τα σπίτια ανοίγουν εύκολα, όπως και οι καρδιές. Χωρούν το διαφορετικό. Είναι τίμιος λαός, γοητευτικός, ανοιχτός στον κόσμο. Κι αφού ο ξένος δεν θέλει να φάει, τον αφήνουν να τους φωτογραφίσει. Αυτό ήταν! Τώρα είναι για πάντα δεμένοι μαζί του.

Το τέρας του πολέμου κοιμάται ακόμα βαθιά. Θα περιμένει τρία χρόνια για να κατασπαράξει τα περίφημα souqs και μαζί τους όλη την πόλη. Το Χαλέπι έχει χαραγμένη στο στήθος του την ιστορία όλων των πόλεων που γκρεμίστηκαν για να φτιαχτούν από την αρχή. Στην καρδιά του κοιμούνται οι μικρές στιγμές που άνθησαν, λίγο πριν όλα σιωπήσουν πίσω από τα εκκωφαντικά βήματα της ζωής που αποσύρεται. Αλλωστε, πάντα μια επικείμενη καταστροφή κοιμάται μέσα μας. Μπορεί να είναι ένας πόλεμος, μια αρρώστια, μια απώλεια. Κάθε μέρα μάς κλείνει το μάτι καθώς ψιθυρίζει «αύριο, ίσως».

Κρατώ μέσα μου αυτήν τη φωτογραφία για να θυμάμαι πως τίποτα δεν είναι δεδομένο. Ούτε τα σπίτια ούτε οι πόλεις ούτε ο ίδιος μας ο εαυτός. Αυτό που είναι δεδομένο είναι ότι κάπου, κάποτε μοιραστήκαμε ο ένας την ύπαρξη του άλλου σ’ ένα παζάρι, σ’ ένα γεύμα. Καλωσορίσαμε μέσα μας ανθρώπους δικούς μας ή περαστικούς και γεννήσαμε στιγμές που θα λάμπουν για πάντα στο αιώνιο παρόν μιας αόρατης φωτογραφίας.

Κι αν χρόνος δεν υπάρχει, τότε ίσως να είναι ακόμα 23 Δεκεμβρίου 2008, ώρα μεσημεριανού φαγητού για μια παρέα από άντρες και παιδιά που μοιράζονται ένα ταψί φαγητό. Είναι όλοι ζωντανοί και γελούν με μικρά καθημερινά πράγματα. Το μαγαζί τους δεν έχει καταστραφεί. Στις έξι κλείνει η αγορά. Οι μαγαζάτορες μαζεύουν τις πραμάτειες τους, οι στοές σιωπούν και οι άντρες με τα παιδιά ξανοίγουν τα βήματά τους για το σπίτι. Στις κατσαρόλες βράζουν μπαχαρικά από τόπους μακρινούς και τα τραπέζια στρώνονται με προσδοκίες και όνειρα. Τα σκυλιά του πολέμου σωπαίνουν ναρκωμένα και οι βόμβες παραμένουν προσεκτικά τοποθετημένες σε παγωμένα ράφια.