Habemus constitutio

Μέσα στο γκρίζο περιβάλλον της πολιτικής κρίσης, το Σύνταγμα «θεοποιήθηκε» και «δαιμονοποιήθηκε» ταυτόχρονα: ορισμένοι το θεώρησαν υπεύθυνο για την κρίση και άλλοι πίστεψαν ότι σε αυτό θα μπορούσαν να βρουν τη θεραπεία σε κάθε νόσο. Ολοι όμως ήθελαν να το βελτιώσουν. Την ώρα που ο ΣΥΡΙΖΑ έντυνε τη Βουλή στα κόκκινα και η ΝΔ έψαχνε να βρει διακύβευμα, το Κίνημα Αλλαγής υπήρξε η πρώτη πολιτική δύναμη που μίλησε ανοικτά και χωρίς «ταμπού» για την ανάγκη αναθεώρησης του Συντάγματος.

Μια αναθεώρηση, ωστόσο, που άργησε, όχι μια μέρα, αλλά δύο χρόνια. Τόσο χρειάστηκε η τότε πλειοψηφία για να υποβάλει τη σχετική πρόταση – μετά την εντελώς αντιθεσμική διαδικασία της «δημόσιας διαβούλευσης». Και κάπως έτσι η αλλαγή του καταστατικού χάρτη μπήκε στον πολιτικό διάλογο, μόλις πριν από τις εκλογές. Μερικούς μήνες μετά, το εγχείρημα καταλήγει με μια γεύση ανάμεικτη.

Πέτυχε, λοιπόν, η αναθεώρηση; Η απάντηση δεν είναι προφανής. Κανείς δεν αξίωνε, φυσικά, την επανάληψη του ιστορικού παραδείγματος του 2001, με το σπάνιο εκσυγχρονιστικό φιλελεύθερο αποτύπωμά της, οι προσδοκίες, ωστόσο, παρέμεναν – δικαίως – υψηλές. Και δεν εκπληρώθηκαν στο έπακρο. Χάθηκε, λοιπόν, η ευκαιρία; Ναι, όσον αφορά στα μεγάλα ζητούμενα της Παιδείας, του περιβάλλοντος, της Δικαιοσύνης και της Αυτοδιοίκησης. Οχι, όμως, σε ό,τι αφορά στις αναγκαίες προσαρμογές του καταστατικού χάρτη σε πρόσφατα βιώματα, στον τρέχοντα πολιτικό χρόνο.

Σήμερα, που το μεταπολιτευτικό Σύνταγμα της Ελληνικής Δημοκρατίας αλλάζει για τέταρτη φορά, η μηχανική του γίνεται πιο ορθολογική: η εκλογή Προέδρου της Δημοκρατίας δεν θα προκαλεί τη διάλυση της Βουλής, αλλά θα μπορεί να υπάρξει αρχηγός του κράτους που θα έχει εκλεγεί με λιγότερες ψήφους απ’ ό,τι ψηφίζεται ένας νόμος για την τιμή της πατάτας. Κατοχυρώθηκε το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα. Για τα υπουργικά αδικήματα δεν θα ισχύουν προνομιακές προθεσμίες. Και οι Ελληνες του εξωτερικού θα μπορούν – επιτέλους – να ψηφίζουν, αρκεί να αποδείξουν… «πραγματικούς δεσμούς» με τη χώρα.

Είναι όλα αυτά αρκετά; Οχι. Η αναθεώρηση αναλώθηκε σε – αναγκαίες – βελτιώσεις της λειτουργίας του πολιτικού συστήματος, χωρίς τομές. Με θετικό πρόσημο, αλλά χωρίς να απαντά στις σύγχρονες ανάγκες του πολίτη. Δίχως λέξη για την κλιματική αλλαγή, τις νέες τεχνολογίες, το κράτος δικαίου. Μέσα σε κλίμα τεχνητής πόλωσης και συνταγματικού λαϊκισμού, φοβάμαι πως δεν μπορούσαμε να ελπίζουμε για πολύ περισσότερα. Ισως τελικά αυτό να ήταν το καλύτερο αποτέλεσμα στην παρούσα συγκυρία. Φαίνεται πως η Ελλάδα – μετά και παρά την κρίση – δεν είναι ακόμη έτοιμη να συζητήσει και να τολμήσει βαθιές αλλαγές.

Εχουμε, όμως, νέο Σύνταγμα – τουλάχιστον για τα επόμενα δέκα χρόνια.

Ο Δημήτρης Μάντζιος είναι διευθυντής της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του ΚΙΝΑΛ