«Για κρίση μιλάμε από την εποχή του Πλάτωνα»

Το ραντεβού μας είχε δοθεί στο ξενοδοχείο του στο κέντρο της Αθήνας, στις 11 το πρωί. Ομως, όταν έφτασα, ο Φερνάντο Αραμπάλ δεν ήταν εκεί. Είχε βγει μια βόλτα στους τριγύρω δρόμους για να πάρει τον αέρα του. Στα 88 του χρόνια, ο ισπανός θεατρικός συγγραφέας, σκηνοθέτης, ποιητής και πεζογράφος αναζητά ακόμη καινούργιες εμπειρίες παρά την αναδρομή της ζωής του μέσα από συνεντεύξεις. Αφορμή για το ταξίδι του στην Αθήνα στάθηκε η πρόσκληση του μεταφραστή και διδάκτορος του Πανεπιστημίου Αθηνών Νεκτάριου – Γεώργιου Κωνσταντινίδη που υπογράφει το νέο βιβλίο με τα έργα του Αραμπάλ «Κλωντέλ και Κάφκα» και «Γράμμα αγάπης» (εκδόσεις Ηριδανός). Το δεύτερο μάλιστα έργο ανεβαίνει στον πολυχώρο Διέλευσις, για πρώτη φορά στη χώρα μας, σε σκηνοθεσία Χρυσάνθης Κορνηλίου. Εκεί προσκλήθηκε να παραστεί ο Αραμπάλ κατά την επίσημη πρεμιέρα του.

Ως εκπρόσωπος του θεάτρου του παραλόγου και συνιδρυτής του κινήματος του Πανικού, ο εκτοπισμένος στη Γαλλία δημιουργός έστησε μια ιδιαίτερη «περφόμανς» για τη συνάντησή μας: ζήτησε από τον μεταφραστή να τον συναντήσω στον πεζόδρομο της Ερμού. «Εδώ μου έχουν πάρει συνέντευξη στον δρόμο οι “Νew York Times” και η “El Pais”, εσείς δεν θέλετε;». Ετσι λοιπόν ξεκίνησα για την οδό Νίκης, όπου περπατούσε παρέα με την ηθοποιό Χάρη Συμεωνίδου που πρωταγωνιστεί στην παράσταση. Ο σημαντικός συγγραφέας της εποχής μας, συνομιλητής άλλοτε των Μπέκετ και Ιονέσκο, πόζαρε μπροστά στα γκραφίτι των αναρχικών (ζητώντας τη μετάφρασή τους), στο γκισέ των εισιτηρίων των λεωφορείων, στις πινακίδες σουπερμάρκετ με τον χάρτη της Ελλάδας, μέχρι και στις μπάρες των πάρκινγκ κι ενός εικονοστασίου που βρισκόταν στο εσωτερικό του σταθμού των αυτοκινήτων.

Πώς σας φάνηκε η παράσταση;

Μου άρεσε πάρα πολύ. Είναι ένα έργο που το βλέπω πολλές φορές στη σκηνή και κάθε φορά με συγκινεί. Σε όλα μου τα έργα υπάρχουν στιγμές από την προσωπική μου ζωή. Ακόμα και στις ταινίες μου πάντα μιλάω για τον εαυτό μου.

Πιστεύετε ότι υπάρχει σήμερα μια κρίση ρεπερτορίου στο σύγχρονο θέατρο; Γιατί αρκετοί πλέον σκηνοθέτες στρέφονται στην πεζογραφία για να κάνουν παραστάσεις.

Πάντα μιλάμε για κρίση από την εποχή του Πλάτωνα. Υπάρχει ένας διάλογος του Πλάτωνα που μιλάει γι’ αυτό. Και ο Πλάτωνας υποστηρίζει πως στην Αθήνα υπάρχουν τα καλύτερα θέατρα από πέτρα και οι καλύτεροι δραματουργοί, αλλά παρ’ όλα αυτά το κοινό προτιμάει να πάει στο στάδιο. Σίγουρα υπάρχουν παράπονα, όπως και στην Ισπανία. O Kεβέδο λέει: «Είδα τα τείχη της πατρίδας μου και τι καταστροφή! Δεν είδα τίποτα». Και ήταν σύγχρονος του Θερβάντες και δεν είδε τίποτα. Πάντα πιστεύουμε ότι αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει τίποτα. Αυτό σκέφτεται και ο Πλάτωνας και ο Κεβέδο. Αλλά στους διαλόγους του Πλάτωνα έρχεται ένας ιερέας και όταν ακούει τους ποιητές να παραπονιούνται ότι υπάρχει κρίση, ο ποιητής λέει: «Εσείς είστε σαν παιδιά».

Κατά τη γνώμη σας, το νεανικό κοινό, που δεν είναι συνηθισμένο να βλέπει θέατρο του παραλόγου, πώς το αντιλαμβάνεται;

Ποτέ δεν έκανα θέατρο του παραλόγου. Είναι μια ανακάλυψη του Εσλίν, ενός Αγγλου. Μια μέρα ήμουν με τον Μπέκετ και ήρθε ένα βιβλίο. Ημαστε στο εξώφυλλο ο Ιονέσκο, ο Μπέκετ κι εγώ και μίλαγε για το θέατρο του παραλόγου. Παίζαμε σκάκι και ήταν η σύζυγός του που έφερε το πακέτο. Το άνοιξε και είδε το βιβλίο για το θέατρο του παραλόγου. Οπότε είπαμε «θέατρο του παραλόγου; Τι παράλογο!».

Δεδομένου του ότι γράφετε κυρίως στα γαλλικά, τι σημαίνει να απαρνείσαι τη μητρική σου γλώσσα;

Γράφω στα ισπανικά. Είναι η μητρική μου γλώσσα. Και μετά γράφω στα γαλλικά, αλλά θα ξεκινήσω να γράφω επίσης στα εσπεράντο, μπολαπί. Είμαι στη Γαλλία, οπότε μου μοιάζει πιο εύκολο να γράφω σε μπολαπί. Αν ήμουν στη Βουδαπέστη, θα έγραφα στα ουγγρικά.

Και γιατί επιλέξατε να μείνετε στη Γαλλία της Μαρίν Λεπέν και όχι να επιστρέψετε στην Ισπανία;

Δεν επέλεξα τίποτα. Με προσκάλεσαν οι Γάλλοι και ήταν μια εποχή που δεν μπορούσα να γράψω στην Ισπανία, τη χώρα μου, δυστυχώς. Αλλά θα γυρίσω εκεί σε καμιά 70αριά χρόνια.

Ποιος ήταν ο πιο σημαντικός άνθρωπος που γνωρίσατε στη διαδρομή σας;

Κυρίως η δασκάλα μου στο σχολείο, όταν ήμουν πέντε χρονών. Ηταν η καλύτερη!

Ναι, αλλά γνωρίσατε επίσης κι άλλους, όπως ο Ιονέσκο ή ο Μπέκετ.

Και ο Αντι Γουόρχολ.

Αυτή η επαφή με εκείνους πόσο σας ενέπνευσε;

Εκείνοι έπρεπε να με δεχτούν. Εκείνοι ήταν ελεύθεροι κι εγώ ήμουν επίσης ελεύθερος. Ημουν ο πραγματικός μαθητής της μητέρας Μερθέδες, μιας καλόγριας που ήταν πολύ έξυπνη και με διαμόρφωσε. Εγώ δεν είχα πρόβλημα να μιλάω με τον Μαρσέλ Ντισάν ή τον Σάμιουελ Μπέκετ. Γιατί η μοναχή μού είχε πει πώς να συμπεριφέρομαι. Εκείνη δεν ήξερε ποιος είναι ο Νταλί ή ο Πικάσο. Αλλά ήξερε πώς πρέπει να συμπεριφέρεται.

Υπάρχει κάτι για το οποίο δεν έχετε γράψει ακόμα και θα θέλατε να το κάνετε;

Πιστεύω ότι είμαι ο συγγραφέας που έχει εκδώσει τα περισσότερα βιβλία στη ζωή του. Κινηματογράφου, φιλοσοφίας, ποίησης. Οχι τόσο για τα λεφτά, αλλά κυρίως για τη βιβλιοφιλία. Δηλαδή βιβλία με εκατοντάδες πρότυπα, με καλλιτέχνες όπως ο Πικάσο ή ο Νταλί.