Η ελπίδα που δεν έσβησε

Κατακαλόκαιρο του ’81 σφίγγω σχεδόν μέχρι να σκιστεί ένα πενηντάδραχμο στις πρώτες μου ατομικές εξορμήσεις στο Ξυλόκαστρο με τόσο πολλές οδηγίες του πατέρα μου στο κεφάλι, που εντελώς μηχανικά καταφτάνω στον διπλανό φούρνο ψιλοέτοιμος να απαγγείλω τι θέλω. Την ίδια στιγμή ένας νεαρός έγχρωμος βαδίζει αργά ακριβώς στη μέση του δρόμου αναζητώντας άγνωστο τι, ίσως κάποια δροσιά στον νέο του προορισμό πολύ μακριά από τη γενέτειρά του. Ο ανοικτός φούρνος στις δύο το μεσημέρι τον Ιούλιο είναι μονόδρομος στην τότε επαρχία, σαλούν στην έρημη Δύση όπου κανείς δεν ξεμυτίζει δίχως σοβαρό λόγο.

Ωστόσο τον πρώτο λόγο έχει η κοπέλα, κόρη του ιδιοκτήτη, που βλέπει τον νεαρό να κοντοζυγώνει και σπεύδει ταραγμένη να κλειδώσει τη σιδερένια γυάλινη πόρτα ακριβώς πριν αυτός προλάβει να μπει. Ο νεαρός απέξω νομίζει ότι η πόρτα έχει μπλοκάρει και τραβά δυνατά για να βοηθήσει, η κοπέλα βάζει αντίσταση ακόμη και με τον ώμο της ενώ εγώ δίπλα της από μέσα νιώθω εγκλωβισμένος. Σταματούν και για ένα λεπτό κοιτιούνται κατάματα παγωμένοι. Στο βλέμμα τους στριμώχνεται απορία, αναγνώριση, αμηχανία και λίγος φόβος μέχρι που όλα λύνονται με τον μόνο τρόπο που ήξερα ως τα περίπου τέσσερά μου χρόνια, μια γερή καλαμιά και πιλάλα σπίτι.

Θυμάμαι τον πατέρα μου να εκνευρίζεται χωρίς να μπορεί να μου εξηγήσει αμέσως τον λόγο και ένα κοινό διάχυτο αίσθημα ντροπής για τη συμπεριφορά της «γλυκιάς φουρνάρισσας», που σίγουρα δεν είχε ξαναντικρίσει έγχρωμο παρά μονάχα στις φοβέρες, όταν μικρή θα ήταν ζωηρή. Ντροπή και ίσως αίσθημα ενοχής που δεν ξεκόλλησε ποτέ, πιο πολύ εδραιώθηκε όσο μεγάλωνα, ταξίδευα και διάβαζα.

Μου το απαλύνει αρκετά το υπερβατικό βλέμμα του θρυλικού πάστορα στη φωτογραφία, τα διάπλατα χαμόγελα, η γυαλάδα σε πρόσωπα και συναισθήματα που ξεπερνά το πλαίσιο της φωτογραφίας με τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ σχεδόν να μην πατάει στη γη από χαρά, τον, φαινομενικά μακρινό, Μάρτιο του 1956. Τον κρατάνε στη γη τα χείλη της αγαπημένης του, λεπτή κλωστή που κρατά πρόσκαιρα ένα μπαλόνι γεμάτο ήλιο, έτοιμο να πάει εκεί που ανήκει. Ο εμβληματικός Μ.Λ. Κινγκ λύγισε μόνο σε αυτήν εδώ τη φωτογραφία από το βάρος της αγάπης της γυναίκας και των δικών του, έγχρωμων και φτωχών αδελφών και ποτέ πριν ή μετά στη σύντομη ζωή του λίγο πριν φύγει μάταια από μια σφαίρα καραμπίνας στα τριάντα εννιά του. Ωστόσο αντιμετώπισε όπως όλοι οι έγχρωμοι της Αμερικής απεριόριστη βία, περιφρόνηση, ρατσισμό και ταπείνωση από τα πρώτα του βήματα.

Αντί για βία ή συμβιβασμό επέλεξε να απαντήσει. Και μάλιστα διαγράφοντας μια μοναδική πορεία γεμάτη ήθος, δημοκρατία, και ανθρωπιά μέσα στις πλέον αντίξοες συνθήκες, όπως ο μέντοράς του Μαχάτμα Γκάντι, που είχε επίσης ως σημείο αναφοράς τη φιλοσοφία της μη βίας ως μέσο κοινωνικής αλλαγής, αλλά και ο άλλος του «αδελφός» Νέλσον Μαντέλα.

Στη φωτογραφία με τον ίδιο στο κέντρο, αν ανοίξουμε τον ήχο, σαν να ακούγεται το «Heaven, I’m in Heaven», από το περίφημο τραγούδι «Cheek to Cheek» των Fred Astaire και Ginger Rogers, αποπνέοντας πιότερη ευτυχία και ελπίδα, παρά τις συνθήκες κόλασης που του επιφύλαξε η ιστορία στον αμερικανικό Νότο των λιγοστών του χρόνων. Γνωρίζοντας το μαρτυρικό του τέλος, προδιαγεγραμμένο όπως στις ταινίες του Hollywood, με έναν σκοπευτή να του κόβει το νήμα της ζωής και τον λόγο, χτυπώντας τον ακριβώς στον λαιμό, τον ανάγω – Θε μου σχώρα με – στους σύγχρονους αγίους, καθώς αντιστάθηκε στην αδικία, υπέφερε, ενέπνευσε πλατιά, κήρυξε τόσο από άμβωνος όσο και στο πεζοδρόμιο μέχρι που οι σκοτεινοί του διώκτες αποφάσισαν το τέλος του.

Και όσο για εκείνες τις συνθήκες κόλασης που είδε και πάλεψε με κάθε ειρηνικό τρόπο, ναι μεν ανήκουν στο όχι και τόσο μακρινό μας παρελθόν, αλλά κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί πως είναι αρκετά βαθιά θαμμένες. Δυστυχώς κείτονται λίγο κάτω από το χαλί και γοητεύουν θιασώτες που έφτασαν ως τα έδρανα των κοινοβουλίων της Ευρώπης του 21ου αιώνα. Συνθήκες που αρκετοί τις στόλισαν έντεχνα με ψευδεπίγραφη επιστημοσύνη και σοφιστεία ώστε να οπλίζουν χέρια και να δηλητηριάζουν ακόμη την κοινωνία.

Η φωτογραφία με γεμίζει ελπίδα για την έστω και ύστερη δικαίωση του Μ.Λ. Κινγκ, χαρμολύπη, δέος και εκείνο το παιδικό σφίξιμο για τον επικό του αγώνα εκπροσωπώντας τον κάθε λογής αδικημένο. Επίσης θαυμασμό με μια υποψία ζήλειας για το τι κατάφερε, τι ανέτρεψε, μόνος στην αρχή και τελικά με όλους όσοι τον πίστεψαν στο όραμά του. Και με ταξιδεύει μακριά, στον αμερικάνικο Νότο, στο Σοβέτο, στην Ντέρμπαν του Γκάντι, στον φούρνο και τη γειτονιά των παιδικών μου αναμνήσεων.

Οταν μια φωτογραφία σε ταξιδεύει σε όλη σου τη ζήση, αυτήν που έζησες κι αυτήν που θα ήθελες.

ΥΓ: Στο δικό μου «I have a dream» – τη βροντερή φράση – ορόσημο που στοίχειωσε το σύμπαν – και ίσως το ίδιο εκείνο βράδυ η φουρνάρισσα αφήνει ξεκλείδωτο τον φούρνο και πηγαίνει με τον νεαρό στον από κάτω δρόμο, στην παραλία του Πευκιά. Τον κρατάει από το χέρι, στο άλλο τον ταΐζει τα αφράτα, πασπαλισμένα ζάχαρη τσουρεκάκια της παιδικής μου ηλικίας και έχει το ίδιο απόκοσμο ευτυχισμένο βλέμμα με τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ της φωτογραφίας μας.