Στη λάθος θέση

«Τρία πλαστικά καπάκια» φωνάζει ο Οδυσσέας. «Δύο καλαμάκια κι ένα πλαστικό ποτήρι» συνεχίζει ο Γιάννης. «Ωωωω, εδώ να δείτε τι βρήκα» υπερθεματίζει ο Δημήτρης, δείχνοντας με ενθουσιασμό τον «θησαυρό» του, ένα τεράστιο πλαστικό μπετόνι βενζίνης σε αποσύνθεση, κατεστραμμένο από τη θάλασσα κι από τον ήλιο. Και ο ιδιότυπος διαγωνισμός για το ποιος θα βρει τα περισσότερα, τα πιο περίεργα ή τα πιο εντυπωσιακά συνεχίζεται μέχρι να πέσει ο ήλιος. Λίγο πιο πίσω, η Πέγκυ καταγράφει τα ευρήματα μεθοδικά, ένα ένα, ώστε φεύγοντας να ξέρουμε τι ακριβώς βρήκαμε και να προγραμματίσουμε τη συνέχεια.

Βρισκόμαστε στη Σίκινο, στο βορινό Αυλάκι. Φτάσαμε ως εδώ με το καΐκι του Κώστα του «Γαρμπή», του μοναδικού ψαρά του νησιού που μας συνοδεύει στις εξορμήσεις στο νησί και γνωρίζει ήδη τις «παραξενιές» μας. Γιατί μοιάζει κάποιου είδους παραξενιά να είσαι εδώ, σ’ έναν από τους μικρούς παραδείσους του Αιγαίου, κι αντί να βουτάς εμμονικά στα πεντακάθαρα νερά να καθαρίζεις τις παραλίες και να το χαίρεσαι κιόλας.

Στη διαδρομή από την Αλοπρόνοια, με τη μηχανή σε αργό ρυθμό για να χαρούμε την εμπειρία, τίποτα δεν προετοιμάζει για το μετά. Το ρίγος της θάλασσας, η διαύγεια των νερών, τόση που νομίζεις πως βλέπεις καθαρά ως τα βάθη της, οι θαλασσινές σπηλιές που κρύβουν αρχαία μυστικά, οι μικρές ψηφίδες του ήλιου που σκάνε σε μικρές εκρήξεις στο νερό είναι το ελληνικό καλοκαίρι στη συντομογραφία του, μαζί με το ανεπαίσθητο φούσκωμα από ευτυχία στο στήθος που σηματοδοτεί την ελευθερία. Κι όταν το καΐκι βλέπει πια την ακτή και κόβει ταχύτητα για να πλησιάσει να δέσει κοντά στον μεγάλο βράχο, τα παιδιά, ενθουσιασμένα από την εμπειρία, με προσμονή για την πρώτη βουτιά που θα ξεδιψάσει την ανυπομονησία τους, στρέφουν το βλέμμα στην αμμουδιά κι αναρωτιούνται: «Τι είναι αυτό το ροζ εκεί στη μέση;». Κι έπειτα, «εκεί στην άκρη κάτι βλέπω». Κι εγώ, η μεγάλη, δεν λέω λέξη, γιατί δεν τολμώ. Θα το δουν σε λίγο μόνοι τους.

Δένουμε, φορτώνουμε γάντια και σάκους κι ανεβαίνουμε τα κάθετα βράχια για να καταλήξουμε στην ακτή. «Ωωωωω» λέει ο ένας. «Μα εδώ είναι χάλια» συνεχίζει απογοητευμένος ο δεύτερος. «Σας το είχα πει» λέει με έμπειρο ύφος ο Δημήτρης, ο γιος του ψαρά, που ξέρει καλά το νησί, ως επιδέξιος βοηθός του πατέρα απ’ τα μικρά του χρόνια. Στη μικρή ακτή, στη θαλασσινή αγκαλιά της, η ομορφιά είναι χαμένη υπόθεση. Δίχτυα και σκοινιά, διαλυμένα κουτιά από φελιζόλ, από εκείνα που βάζουν τα ψάρια, πλαστικά μπετόνια και μπουκάλια διάσπαρτα, ένα βουνό από σκουπίδια κάθε λογής, σε τέλεια αντίθεση με το μέρος και την προσδοκία.

«Και τώρα, τι θα κάνουμε;» ρωτά με αληθινή απορία ο Γιάννης που έρχεται μαζί μας για πρώτη φορά. «Θα καθαρίσουμε» απαντά ο Οδυσσέας, ο γιος μου, στα δώδεκά του, παλιός ήδη στις αποστολές. «Πάρτε γάντια από εδώ, στο ένα χέρι μόνο» λέω σαν «αρχηγός». «Εγώ θα κρατάω τον σάκο. Μαζεύουμε ό,τι δεν έχει θέση στην παραλία και το φωνάζουμε δυνατά για να καταγράφει η Πέγκυ. Ετσι, και καθαρίζουμε, και βοηθάμε την έρευνα με δεδομένα».

Ξεκινάμε. Η παραλία σαρώνεται κυριολεκτικά από τους μικρούς που ενθουσιάζονται όλο και περισσότερο. Φωνάζουν ο ένας στον άλλον, συνεργάζονται στα βαριά αντικείμενα, ανακαλύπτουν, χειρονομούν. Αν τους δεις από μακριά, είναι παιδιά σε παιχνίδι. Μα το παιχνίδι τους, καλό και χρήσιμο, είναι τόσο διαφορετικό από τα παιδικά δικά μου, τόσο βάναυσο. Δίπλα τους, με τον γεμάτο ήδη σάκο στο ένα χέρι, το γάντι στο άλλο, μαζεύω γρήγορα και απαντώ σε καταιγιστικές ερωτήσεις. «Τι είναι αυτό;». «Τι έχει μέσα το μπουκάλι; Να το αδειάσω;». «Μα πώς γίνεται και βρίσκουμε τόσα παπούτσια;». «Τι δουλειά έχει στη θάλασσα ένα καθαριστικό για το πάτωμα;». Οι ερωτήσεις δεν έχουν τελειωμό.

Απαντώ με τον προσήκοντα ενθουσιασμό, να μην υπολειφθώ στη χαρά τους. Μα όταν σηκώνω το βλέμμα μου πάνω από τα κεφάλια τους, φωτίζει ο αγαπημένος στίχος της Μάτσης: «Πέρα βέβαια η θάλασσα έχει μια απαλή τραγικότητα».

Εδώ η απαλότητα η εύγλωττη, εδώ και η τραγικότητα. Στα χέρια μου, που γεμίζουν πλαστικά καπάκια που μου δίνουν τα παιδιά, που σκαλίζουν έμπειρα την άμμο για να δουν τι κρύβεται πιο κάτω.

Οταν ήμουν παιδί, η μαμά κι εγώ στις διακοπές μαζεύαμε κοχύλια, τόσα που ξεχείλιζαν οι παλάμες μας. Τα πιο ωραία έρχονταν μαζί μας στην πόλη. Εμπαιναν στο μεγάλο, διάφανο βάζο που έμοιαζε «κουμπαράς» των διακοπών. Γίνονταν η ανάμνηση του καλοκαιριού όταν ξεκινούσε το σχολείο και η υπενθύμιση πως η ξεγνοιασιά θα ξανάρθει σε κάποιους μήνες.

Σήμερα, ο Οδυσσέας κι εγώ έχουμε μαζέψει μαζί στις θάλασσες τόσα κοχύλια όσα και καπάκια. Τα χέρια μας έχουν χαρεί την ομορφιά κι έχουν αγγίξει την καταστροφή, αυτήν τη σιωπηρή που δυστυχώς συνηθίσαμε. Αν γίνω γιαγιά, θα ‘θελα τα εγγόνια μου κι εγώ να μαζεύουμε μόνο κοχύλια και αστερίες, να υπάρχουν ακόμα. Ως τότε, πρέπει να μαζέψουμε ακόμα χιλιάδες καπάκια και να προλάβουμε άλλα τόσα πριν βρεθούν στη λάθος θέση. Και θα το κάνουμε, που να πάρει.