Ομοσπονδία, τι άλλο;

Η αποτυχία επίλυσης του Κυπριακού το 2017 ενίσχυσε την προοπτική οριστικής διχοτόμησης της Κύπρου. Είναι απαραίτητο, λοιπόν, όλες οι πλευρές να καταλήξουν σε μια βιώσιμη τελική λύση. Για να γίνει αυτό θα πρέπει και οι δύο ηγέτες:

Πρώτον, να επενδύσουν στις συγκλίσεις που βρέθηκαν σε δύσκολα ζητήματα (εδαφικό, περιουσιακό, πολιτειακό κ.ά.) στις προηγούμενες διαπραγματεύσεις.

Δεύτερον, να επιδείξουν εποικοδομητικό πνεύμα και να μη θέσουν ανέφικτους στόχους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το θέμα των στρατιωτικών εγγυήσεων Ελλάδας, Τουρκίας και Βρετανίας, που μπορούν να αντικατασταθούν με εγγυήσεις μιας ειρηνευτικής δύναμης του ΟΗΕ ή ενός μηχανισμού της ΕΕ.

Το θέμα, όμως, δεν είναι τόσο απλό. Οπως σωστά έχει επισημάνει ο συνάδελφος και καθηγητής Αλέξης Ηρακλείδης (2017, https://chronos.fairead.net/irakleidis-staurodromi) «…αγγίζει ευαίσθητες χορδές των δύο κοινοτήτων, γιατί ακριβώς οι αρχικές εγγυήσεις και η μη εφαρμογή τους άπτονται των δύο μεγάλων τραυμάτων εκάστης πλευράς, την τουρκική εισβολή και κατοχή του 1974, που ακριβώς στηρίχτηκε στις εγγυήσεις του 1960, και τα αιματηρά σε βάρος των Τουρκοκυπρίων επεισόδια του 1963-1964, στα οποία οι εγγυήσεις δεν λειτούργησαν για να τα αποσοβήσουν…». Που σημαίνει ότι το «…ζητούμενο είναι να εξασφαλίζεται η πραγματική ασφάλεια (και η ψυχολογική αίσθηση ασφάλειας) και για τις δύο κοινότητες της Κύπρου, μία κοινή ασφάλεια. Και εδώ τον αποκλειστικό λόγο τον έχουν οι ηγεσίες των δύο κοινοτήτων που γνωρίζουν πολύ καλύτερα από την Αθήνα και την Αγκυρα τι είναι για το καλό της κοινότητάς τους. Δεν υπάρχει η παραμικρή αμφιβολία ότι οι δύο ηγέτες είναι σε θέση να βρουν μια κοινά αποδεκτή λύση στο θέμα αυτό που θα καλύπτει πλήρως τις ανάγκες και τους φόβους των δύο κοινοτήτων. Γενικότερα, αν η Αθήνα και η Αγκυρα τους αφήσουν ήσυχους (ειδικά η Αγκυρα) το Κυπριακό θα λυθεί ευνοϊκά με επανένωση στο άμεσο μέλλον και επιτέλους θα αρθεί η αναχρονιστική διχοτόμηση του νησιού».

Οι διενέξεις είναι κατά βάση υποκειμενικές γιατί βασίζονται σε νόρμες και στον τρόπο που η υπάρχουσα κατάσταση κατανοείται και γίνεται αντιληπτή από τα εμπλεκόμενα μέρη. Ο τρόπος με τον οποίο οι εκάστοτε δρώντες αντιλαμβάνονται το συμφέρον τους, αντανακλά την κοινωνία της, την αυτοαντίληψή τους, τον τρόπο με τον οποίο (θεωρούν ότι) τους αντιλαμβάνονται και τους χαρακτηρίζουν οι «άλλοι», τις προσδοκίες που έχουν για τον εαυτό τους σε σχέση με την ταυτότητά τους και τις κοινωνικές δομές στις οποίες είναι ενσωματωμένοι.

Οι πολιτικές ηγεσίες των δύο κοινοτήτων, κατά συνέπεια πρέπει να αντιληφθούν το συμφέρον τους με ευρύ τρόπο και να διαμορφώσουν την αίσθηση του ανήκειν σε μια κοινότητα αμοιβαίας ασφάλειας. Η συνύπαρξη σε μία κοινότητα ασφάλειας θα δημιουργεί μία νέα ταυτότητα ασφάλειας και θα οδηγήσει σε μία διαφορετική προσέγγιση και ευρύτερη ανάγνωση των συμφερόντων των δύο κοινοτήτων, όπου η ασφάλεια δεν περνά μέσα από στενές εθνικές προσεγγίσεις, αλλά μέσα από την επανένωση και διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία, η οποία θα θέσει τέλος στην ντε φάκτο διχοτόμηση, θα διευκολύνει και τελικά θα οδηγήσει στην απομάκρυνση των τουρκικών στρατευμάτων και θα επιλύσει με τον καλύτερο και πιο προσοδοφόρο τρόπο το θέμα των υδρογονανθράκων. Η μη επίλυση θα (α) εδραιώσει τη διχοτόμηση, με μια Κυπριακή Δημοκρατία που θα συνορεύει στην ουσία με μια απρόβλεπτη και επικίνδυνη Τουρκία στην ευρύτερη περιοχή, (β) θα ενισχύσει την αντιπαλότητα και την καχυποψία, καθιστώντας ανέφικτη την υπέρβαση των όποιων εμποδίων για την επίλυση του προβλήματος, και (γ) θα αναστείλει την ψύχραιμη αντίληψη των καταστάσεων.

Ο Χρήστος Α. Φραγκονικολόπουλος είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης