Ενας ροκάς της παράδοσης

Ηταν χειμώνας του 1969, μαθητής στο γυμνάσιο όταν άκουσα για πρώτη φορά το όνομα του Γιάννη Σπάθα και των Socrates! Το πρόσεξα γιατί το έλεγαν τα παιδιά που είχα σε υπόληψη κυρίως για το καλό τους γούστο στη μουσική, αλλά και για τα προχωρημένα τους μουσικά ακούσματα.

Αυτή ήταν η αιτία που πήγα με τον συμμαθητή μου Λεωνίδα στο club Blow up (Πατησίων) για να ακούσω τους Socrates με τον Γιάννη Σπάθα στην κιθάρα, τον Αντώνη Τουρκογιώργη στο τραγούδι και στο μπάσο και τον Ηλία Μπουκουβάλα στα ντραμς. Θα άνοιγαν το πρόγραμμα ως support group των τότε διάσημων First του Μίκη Μίχου.

Μέχρι να ανέβουν στο πάλκο η περιέργειά µου είχε χτυπήσει κόκκινο.

Με το που ξεκίνησαν να παίζουν και με τις πρώτες νότες της κιθάρας του Γιάννη ανατρίχιασα – για μένα ήταν κάτι πρωτόγνωρο.

Δεν είχα ακούσει ποτέ τέτοιο ήχο από Ελληνες. Εμεινα αποσβολωμένος. Είπα από μέσα μου, πόσο δίκιο έχουν τα παιδιά στο σχολείο που τους εκθειάζουν.

Το παίξιμο του Γιάννη Σπάθα μου θύμιζε τον Hendrix, τον Clapton, αλλά κυρίως και κάτι άλλο, τελείως διαφορετικό. Μπορούσες να διακρίνεις την ευγένεια, τον πολιτισμό, τα υπέροχα στοιχεία που σμίλεψαν το μουσικό του ιδίωμα.

Δεν μπόρεσα να προσδιορίσω τι ακριβώς ήταν αυτό που με έχει συνεπάρει τόσο πολύ. Αργότερα, όταν πλέον παίζαμε μαζί και ένιωθα κάθε βράδυ την ανάσα και τον παλμό της κιθάρας του, κατάλαβα πως ο ήχος αυτός και το παίξιμο είχαν μοναδικότητα, προσωπικότητα και κυρίως μια άλλη λέξη που χρησιμοποιούσαμε τότε: Υφος.

Η αγάπη τότε του Γιάννη για τα blues και η μελέτη που έκανε σε αυτό το είδος, όπως και στα ηπειρώτικα μοιρολόγια του αγαπημένου του «μπάρμπα» Τάσου Χαλκιά, συνέβαλαν στο να εξελιχθεί και να απελευθερωθεί ακόμα περισσότερο. Τα σόλο του ανέβηκαν σε υψηλότερα επίπεδα χωρίς να χάσει την αυθεντικότητά του! Η κάθε φράση του στην κιθάρα ήταν μια μικρή ιστορία με βαθύ νόημα που σε ακουμπούσε απευθείας στην ψυχή…

Αγαπούσε πολύ το νησί του και μιλούσε συχνά για το μέρος όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε. Σαν να διατηρούσε με αυτόν τον τρόπο τους δεσμούς με την ιδιαίτερη πατρίδα του. Οι πρώτες εικόνες άλλωστε της ζωής τους έχουν τα χρώματα και τις μυρωδιές από εκεί. Η επικοινωνία μας πάνω στη σκηνή γινόταν με έναν τρόπο μαγικό, ξεχωριστό, μεταφυσικό. Οπως είναι φυσικό, και όπως συμβαίνει πάντα όταν επικρατούν αυτές οι συνθήκες, είναι απολύτως λογικό να προκύπτει αλληλοεπίδραση. Εγώ έπαιζα τζαζ και βρέθηκα μέσα σε ένα ροκ περιβάλλον.

Βλέποντας πόσο πολύ μου άρεσαν οι Socrates, ο ούγγρος φίλος μου Τζον Λαμπίσι, o οποίος έπαιζε κιθάρα στα Μπουρμπούλια του Διονύση Σαββόπουλου που εμφανίζονταν τότε στο Ροντέο, μου είπε ότι το συγκρότημα έψαχνε ντράμερ. Φυσικά δέχθηκα με χαρά να πάω να τους συναντήσω και από το πρώτο παίξιμο που κάναμε, δέσαμε. Του έβαζα να ακούει κρητική μουσική από δίσκους του πατέρα μου και μου έμαθε τους ηπειρώτικους ήχους. Είτε ήμασταν στη σκηνή είτε πίναμε καφέ ή τρώγαμε, το κέντρο της συζήτησή μας ήταν η μουσική.

Θυμάμαι το 1974 στο Λονδίνο (ηχογραφούσαμε τότε το «Phos» με τον Βαγγέλη Παπαθανασίου) κάναμε μεγάλες και ατέρμονες συζητήσεις περί της μουσικής. Ολοφάνερη η διαρκής εσωτερική μάχη του Γιάννη… Το ροκ από τη μία και η ελληνική μουσική από την άλλη που τόσο πολύ αγαπούσε.

Ο Γιάννης ήταν επηρεασμένος από τις μουσικές καταβολές της οικογένειάς του, αφού ο κύριος Νίκος, ο πατέρας του, που έπαιζε βιολί και κιθάρα, ήταν ένας εξαιρετικός παραδοσιακός μουσικός στο νησί του Ιονίου, τους Παξούς.

(Ο δίσκος «Phos» ανήκει στην κατηγορία των πιο εμπορικών άλμπουμ, από οποιοδήποτε άλλο συγκρότημα όλων των εποχών. Στο ήχο του υπήρχε η παράδοση και το ροκ. Το άλμπουμ ηχογραφήθηκε το 1976 στο Orange Studios στο Soho με τον Βαγγέλη Παπαθανασίου σε πλήκτρα και μια πολύ καλή παραγωγή για τα ελληνικά πρότυπα εκείνης της εποχής. Το «Phos» κυκλοφόρησε σε όλο τον κόσμο ξεπερνώντας τα 300.000 αντίτυπα και εξακολουθεί να επαναδημιουργείται από αμερικανικές, σουηδικές και ιαπωνικές εταιρείες).

Τελικά ο Σπάθας διάλεξε και τους δύο κόσμους. Τους υπηρέτησε ως χαρισματικός μουσικός που ήταν με την ίδια αγάπη, το ήθος και την αξιοπρέπεια…

Στο «Mountain» ο Γιάννης επιβεβαιώνει ξεκάθαρα την απόλυτη συμμετρία των δύο κόσμων του.

Το συγκρότημα διαλύθηκε το 1976 όταν βρισκόταν στα φόρτε του όπως συμβαίνει πάντα με όλες σχεδόν τις μπάντες. Ο καθένας τράβηξε τη δική του πορεία. Δεν χωρίσαμε μαλωμένοι, οπότε οι επαφές μας ήταν συχνές. Εξακολουθούσαμε να αγαπιόμαστε, να βρισκόμαστε και να κάνουμε ατελείωτες κουβέντες.

Τελευταία φορά τον είδα πριν από περίπου δύο εβδομάδες – μία δηλαδή πριν φύγει από τη ζωή. Ακούγαμε τους παλιούς δίσκους μας και κάποια στιγμή γυρίζει και μου λέει: «Πώς παίζαμε τότε έτσι;». Ο Γιάννης Σπάθας για μένα ήταν ένας φωτισμένος μουσικός, ένας άνθρωπος που είχα την τύχη να γνωρίσω και να συνεργαστώ μαζί του. Τον ευχαριστώ.