Ωδή σε έναν διορθωτή

Ο Ρισάρ Ερλέν, ή «Ρίτσι» για τους φίλους, γεννήθηκε στις 30 Νοεμβρίου του 1959 στο Νεφ-Μενίλ, μια κοινότητα μόλις 1.350 κατοίκων στον γαλλικό Βορρά. Μιλούσε καμιά φορά για τα παιδικά του χρόνια των λίγων πραγμάτων, όπως μιλά κανείς για την πατρίδα στην οποία δεν θα επιστρέψει. Είχε τέσσερα αδέλφια, ο πατέρας του εργαζόταν ως επιστάτης σε εργοστάσιο, τον έχασε όσο ήταν ακόμα έφηβος, η μητέρα του αρρώστησε στη συνέχεια σοβαρά. Ο Ρισάρ Ερλέν κράτησε από τότε και για όλη του τη ζωή έναν βαθύ σεβασμό για τους «απλούς ανθρώπους».

Ηταν ο πρώτος από την οικογένεια που πήγε πανεπιστήμιο. Πήρε ένα πρώτο πτυχίο Αγγλικής Φιλολογίας, αυτό όμως δεν το έκανε ποτέ επάγγελμα, εργάστηκε αρχικά λίγο στο εργοστάσιο, περισσότερο στο θέατρο, ως τεχνικός, ηθοποιός ή και απλός κομπάρσος, μέχρι το 1990, οπότε απέκτησε πτυχίο βιβλιοθηκάριου και προσελήφθη ως ερευνητής βιβλιοθηκάριος στην Ανώτατη Σχολή Δημοσιογραφίας της Λίλλης. Δεκατρία χρόνια έμεινε εκεί, από την αρχή όμως έγινε, με την τρυφερότητα και το χιούμορ και την τρέλα του, ο αγαπημένος των φοιτητών, «το καταφύγιό τους, ο άνθρωπος που τους αφιέρωνε χρόνο, που τους μετέδιδε γνώση χωρίς ποτέ να κάνει κήρυγμα».

Στα μέσα της δεκαετίας του 2000 ο Ρισάρ Ερλέν αποφάσισε να αλλάξει τόπο διαμονής, να ασχοληθεί με αυτό που πραγματικά αγαπούσε. Γράφτηκε στη σχολή διορθωτών Formacom, λίγο έξω από το Παρίσι, πήρε το πτυχίο του και αφιερώθηκε στο κυνήγι ανακολουθιών και αμφιβολογιών. Τα πρώτα χρόνια ως ελεύθερος επαγγελματίας, κατόπιν σε μονογαμική σχέση με τη «Monde», την «εσπερινή εφημερίδα αναφοράς». Δεν ήταν διορθωτής, ήταν «συντάκτης – επιμελητής – διορθωτής». «Ενας φανατικός του κειμένου, σε επίπεδο ηδονοβλεψία, που έκανε το βίτσιο του τίμιο επάγγελμα» όπως συνήθιζε να λέει.

Ο ίδιος περιέγραφε τον εαυτό του ως «θεμελιωδώς ουμανιστή». Θεωρούσε πως «αυτά που αποκαλούμε λάθη δεν είναι τελικά παρά αβλεψίες, και η αβλεψία είναι ανθρώπινη, άρα συγχωρητέα, εκτός βέβαια από όταν επιμένεις υπερβολικά σε αυτή». Εκείνο που αγαπούσε περισσότερο στο επάγγελμά του ήταν η αμφιβολία, «που σου επιτρέπει κάθε μέρα να μαθαίνεις και κάτι καινούργιο». Οι συνάδελφοί του δημοσιογράφοι, πάλι, δεν ένιωθαν καμία αμφιβολία, είχαν την τύχη να έχουν τον καλύτερο διορθωτή του είδους του, και το γνώριζαν. Οι ίδιοι τον περιγράφουν ως έναν εραστή του παρόντος, του πραγματικού και του τώρα, έναν αιώνιο έφηβο με ντελικάτο λόγο και κινήσεις που μπορούσε να σου προτείνει να «πάμε για χορό κάτω από το φεγγάρι όλη νύχτα» και έστελνε μέιλ για να ενημερώσει πως ένα κείμενο είχε διορθωθεί όπως θα έκανε ένα βήμα ο Φρεντ Αστέρ, γράφοντας «ε οπ!» στο θέμα, και επεσήμαινε τα τυπογραφικά λάθη με ένα χιούμορ που δεν έφερε ποτέ κανέναν σε δύσκολη θέση, και παρέμενε μονίμως ανήσυχος και περίεργος για τη ζωή και πειραχτήρι, και αγωνιζόταν για μια γλώσσα μοντέρνα, που εξελίσσεται και συμπεριλαμβάνει, δεν αποκλείει, και μισούσε τη σπουδή, και ήταν τόσο χαρούμενος που εργαζόταν στη «Monde» – βασικά ήταν χαρούμενος για όλα και συχνά για το τίποτα. Το μόνο που χρειαζόταν ήταν την αγαπημένη του από χρόνια Κριστίν, τα βιβλία του, τα ντοκιμαντέρ του, τις εξόδους με φίλους, το ποδήλατο και το καπέλο του, το μόνιμο καπέλο του.

«Δεν πρέπει να κλαίμε για αυτό που δεν υπάρχει πια, αλλά να είμαστε χαρούμενοι για αυτό που υπήρξε». Αυτό θα μας υπενθύμιζε αναμφίβολα ο “Ρίτσι” αν έβλεπε τα μάτια μας κοκκινισμένα και τα πρόσωπά μας απαρηγόρητα. Ο Ρισάρ Ερλέν, διορθωτής στη “Monde”, πέθανε την Τετάρτη 10 Ιουλίου από λευχαιμία. Ηταν ο σύντροφός μας, ο φίλος μας, ο αναντικατάστατός μας». Ετσι ξεκινούσε η νεκρολογία που δημοσιεύτηκε στη γαλλική εφημερίδα. Το κάνουν αυτό οι εφημερίδες όταν χάνουν έναν δικό τους άνθρωπο, κι ας μην είναι ευρύτερα γνωστός. Και ήταν τόσο τρυφερό το κείμενο, που σε έκανε να νιώσεις θλίψη για τον χαμό, και να χαμογελάσεις με τη ζωή ενός ανθρώπου που δεν γνώρισες ποτέ, δεν διάβασες ποτέ – αν και στην ουσία τον «διάβαζες» συνεχώς. Είναι σπουδαία η δουλειά των διορθωτών, ή καλύτερα των «συντακτών – επιμελητών – διορθωτών», μπορεί να μη βλέπουν ποτέ ή σπάνια το όνομά τους τυπωμένο, αλλά χωρίς τη δική τους τέχνη, τα μέτρια κείμενα θα ήταν κακά, τα καλά κείμενα μέτρια και τα λιγοστά «διαμάντια» θα έμεναν ακατέργαστα. Οταν κάνουν δε και τη δουλειά τους με χαμόγελο και χιούμορ, όπως την κάνουν πολλοί, και εδώ στα «ΝΕΑ», και ας πιέζουν συχνά ασφυκτικά οι χρόνοι, είναι «οι σύντροφοί μας, οι φίλοι μας, οι αναντικατάστατοί μας». Δεν χρειάζεται, δεν πρέπει, να τους χάσουμε για να τους πούμε ένα «ευχαριστώ».