Δύο αιώνες δανεισμού

«Η ιστορία της δημόσιας οικονομίας του νεώτερου ελληνικού κράτους είναι εν πολλοίς η ιστορία του δημόσιου χρέους». Αυτά έγραφε πριν από 80 χρόνια ο καθηγητής Ανδρέας Ανδρεάδης. Ισως είναι διδακτική σήμερα αυτή η ιστορία…

Η ιστορία του δανεισμού αρχίζει το 1824. Ο επαναστατικός αγώνας για την απελευθέρωση της χώρας από τους Τούρκους βρίσκονταν σε κρίσιμη φάση.

Αμεση η ανάγκη εξοπλισμών και κυρίως η ενίσχυση του στόλου.

Η διαίρεση και η αντιπαράθεση μεταξύ κοτσαμπάσηδων και καραβοκυραίων από τη μια μεριά και οπλαρχηγών από την άλλη είχε φθάσει και πάλι στα πρόθυρα του εμφυλίου. Οι πρώτοι, με επικεφαλής τους Μαυροκορδάτο και Κουντουριώτη αγγλόφιλοι, ρωσόφιλοι οι δεύτεροι με επικεφαλής τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη.

Οταν ο Κουντουριώτης ανέλαβε πρόεδρος του Εκτελεστικού προσέφυγε στην Αγγλία και ζήτησε δάνειο. Οι Αγγλοι φάνηκαν πρόθυμοι να ανταποκριθούν. Οχι βέβαια για να ενισχύσουν τον αγώνα κατά των Τούρκων, αφού ήταν δεμένοι με το δόγμα της ακεραιότητας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Το δάνειο ήταν μέσο εφαρμογής της γνωστής αγγλικής πολιτικής «διαίρει και βασίλευε»!

Ούτως ή άλλως οι Αγγλοι θα ήταν κερδισμένοι. Είχαν εξασφαλίσει το δάνειο «επί της γης και των φθαρτών κτημάτων του Εθνους». Εάν η Επανάσταση δεν έφθανε στην ολοκλήρωσή της δεν θα είχαν πρόβλημα με τους Τούρκους και θα έλεγχαν το ισχυρότερο τμήμα της τότε ελληνικής ηγεσίας.

Εάν η Επανάσταση ολοκληρωνόταν θα ήσαν οι «μεγάλοι ευεργέτες» και ταυτόχρονα θα εξουδετέρωναν την ενοχλητική και ισχυρά ρωσική επιρροή.

Θα συναφθούν δύο δάνεια, το 1824 και το 1825. Πολιτικοί οι στόχοι της αγγλικής κυβέρνησης, ληστρικοί οι όροι των τραπεζιτών, που σχημάτισαν την περίφημη «τετραρχία». Το πρώτο δάνειο είχε ονομαστικό ποσό 800.000 λίρες, αλλά μόνο 308.000 λίρες και πολεμοφόδια αξίας 11.900 λιρών θα δίδονταν στην Ελλάδα!

Το δεύτερο δάνειο είχε ονομαστική αξία 2.000.000 λιρών και συμφωνήθηκε σε πραγματική αξία στο 55%, δηλαδή 1.100.000 λίρες. Από αυτό το ποσό θα κρατηθούν διάφορα ποσά για τόκους, έξοδα, μεσιτικά και προηγούμενα δάνεια συνολικά 529.000! Εχει και συνέχεια. Από τα υπόλοιπα θα σταλούν στην Αμερική 156.000 λίρες για να κατασκευασθούν δύο ατμοφρεγάτες και 123.000 θα παραμείνουν στην Αγγλία για την κατασκευή έξι ατμοκινήτων πλοίων. Ποσό 37.000 θα δοθεί για μισθοδοσία στον άγγλο ναύαρχο Κόχραν που αναλάμβανε την ηγεσία του υπό κατασκευή ελληνικού στόλου! Τελικά από τα 2.000.000 λίρες θα φθάσουν στην Ελλάδα 190.000 που θα σπαταληθούν στις εμφύλιες αναμετρήσεις την εποχή που ο Ιμπραήμ έφθανε ανενόχλητος στην Πελοπόννησο.

Οι περιπέτειες των πλοίων. Μετά τη ληστρική συμπεριφορά των τραπεζιτών έρχεται η αισχρή συμπεριφορά των «φιλελλήνων». Η περιβόητη τετραρχία χωρίς να ερωτήσει τους έλληνες απεσταλμένους στο Λονδίνο, Λουριώτη και Ορλάνδο, και προκειμένου να πάρει και από εκεί «μίζα» παραγγέλλει τα πέντε σκάφη στο ναυπηγείο Γκαλογουέι. Η ναυπήγηση των πλοίων καθυστερούσε και προβάλλονταν διάφορες δικαιολογίες. Οι τραπεζίτες, όμως, στα συμβόλαια «ξέχασαν» να θέσουν και κάποιες, έστω οικονομικές, ρήτρες.

Ηλθε όμως ένα δημοσίευμα των «Τάιμς» για να αποκαλύψει τη συνωμοσία τραπεζιτών και ναυπηγών.

Ο γιος του ιδιοκτήτη των Ναυπηγείων Γκαλαγουέι υπηρετούσε στον Μεχμέτ Αλή της Αιγύπτου και καθυστερούσε σκόπιμα την κατασκευή των ελληνικών σκαφών, τα οποία θα εχρησιμοποιούνταν εναντίον του αιγυπτιακού στόλου! Από τα έξι πλοία που επρόκειτο να ναυπηγηθούν στην Αγγλία και είχε δεσμευθεί το ποσό των 123.000 λιρών η «Καρτερία» έφθασε στην Ελλάδα «εις κακήν κατάστασιν» με καθυστέρηση 13 μηνών, τον Σεπτέμβρη του 1826. Ο «Ακαταμάχητος» κάηκε στον Τάμεση. Η «Επιχείρησις» όταν βγήκε στο πέλαγος κινδύνευσε να βουλιάξει γιατί έσκασαν τα καζάνια… Από τα τρία μικρότερα μόνο το «Ερμής» θα φθάσει με χαλασμένη μηχανή και θα χρειασθεί η αντικατάστασή της. Η Επανάσταση, όμως, είχε λήξει και είχε φθάσει και ο πρώτος κυβερνήτης Ιωάννης Καποδίστριας.

Ανάλογη ήταν και η περιπέτεια της ναυπήγησης των δύο φρεγατών στην Αμερική, για τις οποίες είχαν διατεθεί 156.000. Η ναυπήγηση ανατίθεται στον «φιλέλληνα» Ουίλιαμ Μπάγιαρντ ιδιοκτήτη ομώνυμου ναυπηγείου. Αυτός σε συνεννόηση με το ναυπηγείο Χάουλαντ προτείνουν τη ναυπήγηση δύο φρεγατών των 50 κανονιών και έξι μικροτέρων, σε διάστημα έξι μηνών, αντί του ποσού των 155.000 λιρών. Επέρχεται συμφωνία. Εισπράττουν το χρήμα και αναθέτουν τη ναυπήγηση σε άλλα ναυπηγεία και αρχίζει η πρωτοφανής απάτη. Το πάνε από αναβολή σε αναβολή και ζητούν συνέχεια και άλλα χρήματα. Τελικά θα ναυπηγηθούν μόνο δύο φρεγάτες και η υπόθεση θα φθάσει στα δικαστήρια. Η μία θα δοθεί στην Ελλάδα και η άλλη στο αμερικανικό ναυτικό, στη μισή τιμή από εκείνη που πλήρωσε η Ελλάδα. Και το όνομα αυτής «ΕΛΛΑΣ».

Και η τύχη της; Θα πυρποληθεί από τον πυρπολητή Μιαούλη όταν ξέσπασε το κίνημα για ανατροπή του Καποδίστρια!

«Θα ήταν διαφορετική η τύχη της Επαναστάσεως αν εις τα εν Αγγλία σκάνδαλα δεν προσετίθεντο και τα εν Αμερική συμβάντα», υποστηρίζει ο Ανδρέας Ανδρεάδης. Και ο άγγλος ιστορικός Φίνλεϋ θα γράψει ότι «η Ελλάδα ζημιώθηκε περισσότερο από αυτούς που αυτονομάζονταν φιλέλληνες».

Εμφύλιος για τα δάνεια. Προφητικός, όπως πάντα, ο αγωνιστής και θυμόσοφος Θεόδωρος Κολοκοτρώνης προειδοποιούσε τον Ανδρέα Ζαΐμη «Δεν πίστευα, ούτε ακόμη πιστεύω κυρ Ανδρέα να μην εννοείς τι ζητείς και τι θα πάθεις από τους συντρόφους σου. Ηρθε το δάνειο κυρ Ανδρέα κι αν ακόμη δεν ήρθε θα έρθει και τότε τα κουβεντιάζομεν. Εκείνο που σου λέγω εγώ τώρα, θα μου το λέγη η εκλαμπρότης σου ύστερα».

Μαυροκορδάτος και Κουντουριώτης και από κοντά και γεννήτωρ της φαυλοκρατίας Κωλέττης θα «αξιοποιούσαν» το δάνειο για να εξουδετερώσουν τους αντιπάλους τους και να εδραιώσουν την εξουσία τους.

Κατηγορηματικός ο ιστορικός Κ. Παπαρρηγόπουλος: «…η αγγελία της αλληλοδιαδόχου αφίξεως των δόσεων αυτού (του δανείου) ηύξανεν τον περί κατοχής της εξουσίας πόθον και ο πόθος ούτος απέληξε βαθμηδόν εις τον δεύτερον εμφύλιον πόλεμον».

Ο Γιώργος Ρωμαίος είναι δημοσιογράφος – συγγραφέας.
(Αποσπάσματα από το βιβλίο: «Η Ελλάδα των Δανείων και των Χρεωκοπιών»)