Λάθος ερωτήσεις

Στην αρχή, η είδηση δημιούργησε σύγχυση. Προσπαθεί ο Νίκος Παππάς να εξαγοράσει τον Κώστα Γαβρά; Πολλοί βιαστικοί απάντησαν θετικά όταν έμαθαν ότι η παραγωγή της νέας ταινίας του σκηνοθέτη, με την απόφαση 4873/28-03-2019, θα λάβει ενίσχυση 629.561,45 ευρώ, το 35% του προϋπολογισμού.

Λάθος απάντηση. Ο υπουργός Ψηφιακής Πολιτικής κ.λπ. υπέγραψε την επιδότηση, ως όφειλε, βάσει του νόμου 4487/2017. Ο νόμος ψηφίστηκε πρόπερσι και προβλέπει, με κριτήρια και αξιολόγηση, την ενίσχυση οπτικοακουστικών παραγωγών που γίνονται στην Ελλάδα. Είναι στο πλαίσιο ενός νόμου που έλειπε από την Ελλάδα, με αποτέλεσμα ακόμα και έργα με ελληνικά θέματα (π.χ. το σίκουελ του «Μάμα μία») να γυρίζονται στο εξωτερικό.

Προφανώς, κάθε κινηματογραφική παραγωγή δικαιούται να διεκδικεί χρηματοδοτήσεις από την αγορά και από τους κρατικούς φορείς – όπου υπάρχουν κριτήρια αμιγώς κινηματογραφικά και διαδικασίες, κι όπου είναι κατακτημένη η ελευθερία της έκφρασης. Η υπογραφή Νίκου Παππά στο συγκεκριμένο έγγραφο δεν προκύπτει από διάθεση ελέγχου του παραγόμενου προϊόντος, αλλά από τους ισχύοντες κανόνες. Λήξη συναγερμού για όσους φοβήθηκαν ότι η κυβέρνηση ετοιμάζει ζντανοφικές πρακτικές.

Το θέμα αυτή τη φορά δεν είναι η κυβέρνηση. Το θέμα είναι ο σκηνοθέτης. Παιδί μιας ουσιαστικής κινηματογραφοφιλίας, ο Κώστας Γαβράς βρέθηκε στον αντίποδα του γαλλικού νέου κύματος με έναν κινηματογράφο λιγότερο καλλιγραφικό αλλά πολιτικά ρηξικέλευθο. Το «Ζ» (1969) για τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη από το ομώνυμο βιβλίο του Βασιλικού και, λίγο μετά, η «Ομολογία», σε σενάριο Χόρχε Σεμπρούν, μίλησαν για τον ακροδεξιό και τον αριστερό αυταρχισμό σε εποχές που η πολιτική ανεξαρτησία δεν ήταν αυτονόητη. Ούτε η τόλμη. Ηθελε κουράγιο στα 1970 να είσαι κριτικός στα καθεστώτα που υπερασπιζόταν, π.χ., ο Σαρτρ.

Αλλά σήμερα ο Βαρουφάκης, τον οποίο ο Γαβράς εμπιστεύεται, αφού η νέα ταινία του για το ελληνικό 2015 στηρίζεται στο βιβλίο του πρώην υπουργού Οικονομικών «Ενήλικοι στο δωμάτιο», υπόσχεται μια υπονομευμένη «ανεξαρτησία» – από την αντικειμενική αδυναμία της χώρας να την υπηρετήσει. Είναι επαναστατικές σήμερα οι υποσχέσεις δημιουργικής καταστροφής, που έδιναν το 2015 ο Τσίπρας και ο Βαρουφάκης; Κάθε άλλο. Μηδενιστικές και καταστροφικές είναι.

Η ταινία του Γαβρά θα κριθεί με βάση το αποτέλεσμα. Πάντως, ο σκηνοθέτης δεν φαίνεται να κατανοεί ότι οι σημερινές ερωτήσεις είναι διαφορετικές από αυτές που έθετε η μεταπολεμική περίοδος του 20ού αιώνα. Και οι απαντήσεις δεν είναι αριστερά κλισέ.