Από την Ψωροκώσταινα στην «Ελλαδέξ»

Πριν από λίγες μέρες συμπληρώθηκαν 112 χρόνια από την ίδρυση του Συνδέσμου Ελλήνων Βιομηχάνων και Βιοτεχνών. Η επέτειος δεν είναι «στρογγυλή» και αυτό το «βιομήχανος» δημιουργεί συνειρμούς κοστουμαρισμένων κυρίων με κοιλιά, πούρο και υπεροπτικό ύφος, έτσι όπως αποτυπώθηκαν στις γελοιογραφίες των δεκαετιών του 1950 και 1960. Αυτό όμως είναι η γραφική – και πολύ συχνά η ιδεοληπτική – διάσταση ενός μεγάλου κεφαλαίου της σύγχρονης ελληνικής Ιστορίας. Που δημιουργήθηκε με μεγάλες δόσεις αφοσίωσης, έμπνευσης, οραμάτων, νεωτερισμού, εξωστρέφειας, σκληρής δουλειάς, ριψοκίνδυνων αποφάσεων, τόλμης. Και, τις περισσότερες φορές, βαθιάς αγάπης γι’ αυτήν τη χώρα που εδώ και διακόσια, περίπου, χρόνια, άλλοτε μπαλώνει τα κουρέλια της για να διασώσει την αξιοπρέπεια της φτώχειας της, άλλοτε τα κρύβει κάτω από πλουμιστά, δανεικά ρούχα παριστάνοντας τη μαντάμ Σουσού και άλλοτε τα επιδεικνύει ή τα εργαλειοποιεί διεκδικώντας την «εξουσία του καταφρονεμένου».

Σε μια εποχή που η επιχειρηματικότητα «διώκεται», κατά κάποιον τρόπο, οικονομικά και οι ελεύθεροι επιχειρηματίες έχουν στοχοποιηθεί από τον κρατισμό της ψευδοσοσιαλιστικής κυβέρνησής μας, αξίζει να θυμηθούμε ότι σε αυτόν το τόπο υπήρξαν και αυτοί για τους οποίους – και μάλιστα σε καιρούς πολύ πιο δύσκολους ακόμη και από τους σημερινούς – οι λέξεις «φιλοδοξία» και «δημόσιος υπάλληλος» ήταν ασύμβατες. (Σε πλήρη αντίθεση με το πώς το έθεσε η κυρία Τασία Χριστοδουλοπούλου στη Βουλή). Δεν υπήρχαν στη χώρα μας, τον 19ο και στις αρχές του 20ού αιώνα, και πολλοί βιομήχανοι «από κούνια». Παιδιά της περιφέρειας ή της φτωχογειτονιάς οι περισσότεροι, ξεκίνησαν με τρύπια ή και με καθόλου παπούτσια, έγιναν εργάτες, τεχνίτες, βιοτέχνες, ξενιτεύθηκαν, επέστρεψαν, ξαναέφυγαν, δημιούργησαν. Για να φέρουν καινούργια, πρωτόγνωρα προϊόντα. Μαζικής κατανάλωσης τα περισσότερα. Για τον «κοσμάκη» δηλαδή. Οπως ο Σπυρίδων Παυλίδης που το 1853 ρίσκαρε τα πάντα στην επιχείρησή του προκειμένου να φέρει στο επί της οδού Αιόλου «Γλυκισματοπωλείο» του ένα εξωτικό προϊόν που το έλεγαν κακάο και λίγα χρόνια αργότερα να γνωρίσει στους Ελληνες την «τσοκολάτα».

Ή η Κωνσταντινουπολίτισσα Μαρία Παπαδοπούλου που έφτιαχνε ωραία μπισκότα και, όταν την εγκατέλειψε ο άνδρας της, πήρε απελπισμένη τα τρία παιδιά της για να βρει την τύχη της στη Μασσαλία. Οταν το πλοίο έπιασε Πειραιά και κατέβηκε να πιει ένα τσάι, διαπίστωσε ότι εδώ ήξεραν μόνο το παξιμάδι. Και έτσι, με απόφαση της στιγμής, κατέβασε τα παιδιά της από το καράβι και έστησε, στα προσφυγικά της Λεωφόρου Αλεξάνδρας, το πρώτο εργαστήριο των «Μπισκότων Παπαδοπούλου». Ή οι αδελφοί Σουραπά, από τα Βέρβενα της Αρκαδίας, που μετανάστευσαν στην Αμερική, δούλεψαν, είδαν, έμαθαν αλλά το 1934 επέστρεψαν στην Ελλάδα για να κάνουν την ΕΒΓΑ και να μας μάθουν το παγωτό ξυλάκι. Ή ο Κωνσταντίνος Κωτσιόπουλος που το 1930 ίδρυσε την ΙΟΝ και γέμισε τις τσέπες των πιτσιρικάδων με καραμέλες και σοκολάτες. Ή ο Γιάννης και η Μαρία Γιώτη που, επίσης, το 1930 έστησαν τη βιομηχανία τους και με τα προϊόντα τους αναβάθμισαν την κουζίνα της ελληνίδας νοικοκυράς. Δίπλα στους μεγάλους μας ευεργέτες, υπάρχουν και αυτοί οι μικροί ευεργέτες της καθημερινότητάς μας που έκαναν την Ψωροκώσταινα Ελλαδέξ.