Το ψέμα αποτελεί διαχρονικά ένα εγγενές στοιχείο της ανθρώπινης φύσης. Αν και η λαϊκή ρήση λέει πως «ο ψεύτης και ο κλέφτης τον πρώτο χρόνο χαίρονται» (ή ότι ο ψεύτης πιάνεται πιο γρήγορα από τον κουτσό), ειδικοί και ψυχολόγοι αναζητούν εδώ και χρόνια επιστημονικές μεθόδους για την ανίχνευσή του. Η ανάλυση των χειρονομιών, των εκφράσεων του προσώπου, αλλά και των συγκεκριμένων λέξεων που επιστρατεύει κανείς για να ξεφύγει, βρίσκονται στο μικροσκόπιο των ερευνητών.
Παρότι η αποκωδικοποίηση αυτών των μοτίβων δεν είναι εύκολη υπόθεση, η Τεχνητή Νοημοσύνη έρχεται να ρίξει φως στο θέμα. Σύμφωνα με την ανάλυση δεδομένων της AI, υπάρχει μια συγκεκριμένη σειρά λέξεων και φράσεων που χρησιμοποιούν συχνότερα όσοι προσπαθούν να κατασκευάσουν ή να αλλοιώσουν μια ιστορία.
Οι ψεύτες τείνουν να χρησιμοποιούν αυτές τις εκφράσεις για να χτίσουν μια πιο πειστική εικόνα ή για να αποφύγουν την αποκάλυψη. Το «πρόβλημα» γι’ αυτούς είναι ότι, όταν τις χρησιμοποιούν με επαναλαμβανόμενο τρόπο, γίνονται εύκολα αντιληπτοί.
Τα γλωσσικά μοτίβα του ψεύδους
Μέσα από μελέτες και αναλύσεις λόγου, η Τεχνητή Νοημοσύνη κατηγοριοποίησε τις λέξεις που εμφανίζονται με τη μεγαλύτερη συχνότητα σε παραπλανητικές συζητήσεις:
1. Λέξεις έμφασης (Intensifiers)
Χρησιμοποιούνται για να «ενισχύσουν» τεχνητά την αξιοπιστία μιας δήλωσης, ακόμη κι όταν δεν υπάρχει πραγματικός λόγος.
«Στο ορκίζομαι»: Μια κλασική έκφραση που επιστρατεύεται για να ενισχύσει ένα ψέμα και να κερδίσει την εμπιστοσύνη του συνομιλητή.
«Πραγματικά» / «Όντως»: Χρησιμοποιείται για να δοθεί υπερβολική έμφαση σε έναν ισχυρισμό.
«Ειλικρινά»: Κατά ειρωνικό τρόπο, η λέξη αυτή χρησιμοποιείται συχνά στην προσπάθεια του ομιλητή να πείσει τους άλλους για την υποτιθέμενη εντιμότητά του.
2. Λέξεις υπεκφυγής (Evasion)
Στοχεύουν στο να κερδίσει ο ψεύτης χρόνο ή να προετοιμάσει το έδαφος για μια τροποποιημένη εκδοχή των γεγονότων.
«Λοιπόν…» / «Βασικά…»: Χρησιμοποιείται ως εργαλείο καθυστέρησης για να προλάβει ο εγκέφαλος να επεξεργαστεί μια πιο περίπλοκη (και ψεύτικη) απάντηση.
«Η αλήθεια είναι ότι…»: Εισάγει συνήθως μια νέα εκδοχή των γεγονότων, η οποία συχνά έρχεται σε αντίθεση με τα όσα ειπώθηκαν προηγουμένως.
«Στην πραγματικότητα…»: Αποτελεί συχνά ένδειξη ότι ο ομιλητής ετοιμάζεται να τροποποιήσει ή να ανασκευάσει μια προηγούμενη δήλωσή του.
3. Λέξεις απόλυτης άρνησης (Absolute Negation)
Χρησιμοποιούνται για να δημιουργήσουν μια ψευδή αίσθηση σταθερότητας, ακόμα και όταν τα στοιχεία δείχνουν το αντίθετο.
«Ποτέ»: Επιστρατεύεται για να τονιστεί κατηγορηματικά ότι κάτι δεν συνέβη, αγνοώντας εσκεμμένα τις όποιες αποδείξεις.
«Πάντα»: Χρησιμοποιείται για να χτιστεί ένα προφίλ απόλυτης συνέπειες και αξιοπιστίας, παρόλο που η πραγματικότητα είναι σαφώς πιο περίπλοκη.
