Η ενεργειακή ασφάλεια των Βαλκανίων μετατρέπεται σε πεδίο έντονης γεωπολιτικής αντιπαράθεσης, καθώς ένα νέο σχέδιο αγωγού φυσικού αερίου φέρνει σε τροχιά σύγκρουσης την Ευρωπαϊκή Ένωση με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Στο επίκεντρο βρίσκεται η προσπάθεια διασύνδεσης της Βοσνία και Ερζεγοβίνη με την Κροατία μέσω ενός νέου αγωγού, που φιλοδοξεί να μειώσει την ενεργειακή εξάρτηση της πρώτης από τη Ρωσία.
Η Βοσνία και Ερζεγοβίνη αντιμετωπίζει διαχρονικά σοβαρό έλλειμμα στην προμήθεια φυσικού αερίου, με τη ζήτηση να υπερβαίνει σημαντικά την προσφορά, ιδίως κατά τους χειμερινούς μήνες. Σε αντίθεση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες που μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία επιτάχυναν τη διαφοροποίηση των ενεργειακών τους πηγών, το Σαράγεβο παραμένει σχεδόν πλήρως εξαρτημένο από τη Μόσχα.
Το προτεινόμενο έργο αγωγού, μήκους 236 χιλιομέτρων, σχεδιάζεται να ξεκινά από το Ζάγκβοζντ της Κροατίας, να διέρχεται από την περιοχή του Ιμότσκι και να εισέρχεται στη Βοσνία κοντά στο Ποσούσιε, με τελικό προορισμό το Νόβι Τράβνικ. Παράλληλα, προβλέπεται και νότιος κλάδος που θα συνδέει το Ποσούσιε με το Μόσταρ, ενισχύοντας τη συνολική ενεργειακή κάλυψη της χώρας.
Ωστόσο, το έργο που θα μπορούσε να αποτελέσει στρατηγικό πλεονέκτημα για την ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική, έχει ήδη προκαλέσει έντονες αντιδράσεις. Σύμφωνα με διεθνή δημοσιεύματα, η ανάθεση της κατασκευής έγινε απευθείας σε αμερικανική εταιρεία χωρίς διαγωνιστική διαδικασία, γεγονός που εγείρει σοβαρά ερωτήματα διαφάνειας και θεσμικής νομιμότητας.
Η εταιρεία AAFS Infrastructure and Energy, με έδρα στο Ουαϊόμινγκ, φέρεται να συνδέεται με πρόσωπα του περιβάλλοντος του πρώην προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, όπως ο δικηγόρος Τζέσι Μπίναλ και ο Τζο Φλιν, αδελφός του πρώην συμβούλου εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ. Η απουσία διαγωνισμού και οι καταγγελίες για πολιτικές πιέσεις από αμερικανικούς κύκλους εντείνουν τις ανησυχίες για εξωθεσμικές παρεμβάσεις.
Η Διεθνής Διαφάνεια προειδοποιεί ότι τέτοιες πρακτικές υπονομεύουν τη θεσμική αξιοπιστία, δημιουργούν επικίνδυνα προηγούμενα και περιορίζουν τον υγιή ανταγωνισμό. Η στάση αυτή έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τις αρχές που απαιτεί η Ευρωπαϊκή Ένωση από υποψήφιες προς ένταξη χώρες.
Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα καθώς η Βοσνία και Ερζεγοβίνη βρίσκεται σε προχωρημένο στάδιο υποψηφιότητας για ένταξη στην ΕΕ. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι έχουν ήδη εκφράσει την ανησυχία τους ότι η υπόθεση του αγωγού ενδέχεται να επηρεάσει αρνητικά την ενταξιακή πορεία της χώρας. Ο επικεφαλής της ευρωπαϊκής αντιπροσωπείας στο Σαράγεβο έχει τονίσει τη σημασία του στενού συντονισμού με τις Βρυξέλλες και της συμμόρφωσης με τα ευρωπαϊκά πρότυπα διακυβέρνησης.
Από την πλευρά της, η αμερικανική εταιρεία υποστηρίζει ότι στόχος της είναι αποκλειστικά η ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας και η οικονομική ανάπτυξη της περιοχής. Ωστόσο, η έλλειψη διαφάνειας ως προς τη μετοχική της σύνθεση και η πρόσφατη ίδρυσή της δημιουργούν επιπλέον σκιές γύρω από το έργο.
Το διακύβευμα ξεπερνά κατά πολύ τα όρια ενός απλού ενεργειακού έργου. Ο αγωγός αυτός εξελίσσεται σε σύμβολο της ευρύτερης γεωπολιτικής αντιπαράθεσης για επιρροή στα Βαλκάνια, μια περιοχή που παραμένει στρατηγικά κρίσιμη τόσο για την Ευρώπη όσο και για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το επόμενο διάστημα αναμένεται να αποδείξει αν το έργο θα αποτελέσει γέφυρα συνεργασίας ή αιτία περαιτέρω ρήξης μεταξύ των δύο πλευρών.
