Μια νέα έρευνα ρίχνει φως στην προέλευση του ανθρώπινου είδους, προτείνοντας ότι ο Homo sapiens πιθανότατα διαμορφώθηκε μέσα από αλληλεπιδράσεις μεταξύ πληθυσμών που κατοικούσαν σε διαφορετικές περιοχές της Αφρικής, και όχι από έναν μοναδικό γεωγραφικό τόπο.
Μέχρι πρόσφατα, οι επικρατέστερες θεωρίες για την κατανομή αυτών των πληθυσμών επικεντρώνονταν κυρίως στο κλίμα. Ωστόσο, σύμφωνα με νέα επιστημονική μελέτη, καθοριστικό ρόλο φαίνεται να διαδραμάτισε και η ελονοσία, μια ασθένεια που επηρέασε σημαντικά τη διαμόρφωση των πρώιμων ανθρώπινων κοινοτήτων.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science Advances, πραγματοποιήθηκε από ερευνητές του Ινστιτούτου Γεωανθρωπολογίας Max Planck, του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ και συνεργαζόμενων ιδρυμάτων. Οι επιστήμονες εξέτασαν κατά πόσο η ελονοσία, που προκαλείται από το Plasmodium falciparum, επηρέασε την επιλογή κατοικίας των ανθρώπινων πληθυσμών μεταξύ 74.000 και 5.000 ετών πριν.
Η περίοδος αυτή θεωρείται κρίσιμη, καθώς προηγείται της μαζικής διασποράς των ανθρώπων εκτός Αφρικής και της εμφάνισης της γεωργίας, η οποία αργότερα άλλαξε ριζικά τον τρόπο μετάδοσης της νόσου. Τα ευρήματα ενισχύουν την άποψη ότι οι βιολογικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες συνδιαμόρφωσαν την εξέλιξη και τη γεωγραφική διαφοροποίηση του είδους μας.
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η ελονοσία – ένας από τους αρχαιότερους και πιο επίμονους παθογόνους οργανισμούς της ανθρωπότητας – επηρέασε καθοριστικά την επιλογή οικοτόπων. Οι ανθρώπινες ομάδες απέφευγαν περιοχές με υψηλό κίνδυνο μόλυνσης, γεγονός που οδήγησε σε γεωγραφικό διαχωρισμό πληθυσμών. Αυτή η μακροχρόνια απομόνωση συνέβαλε στη διαμόρφωση της σημερινής γενετικής δομής του ανθρώπινου είδους, υποδεικνύοντας ότι οι λοιμώξεις δεν αποτέλεσαν απλώς πρόκληση, αλλά θεμελιώδη παράγοντα της εξέλιξης του ανθρώπου.
«Χρησιμοποιήσαμε μοντέλα κατανομής ειδών για τρία κύρια σύμπλοκα κουνουπιών σε συνδυασμό με παλαιοκλιματικά δεδομένα», εξηγεί η επικεφαλής συγγραφέας δρ. Margherita Colucci από το Ινστιτούτο Max Planck και το Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ. «Συνδυάζοντας αυτά τα στοιχεία με επιδημιολογικά δεδομένα, μπορέσαμε να εκτιμήσουμε τον κίνδυνο μετάδοσης της ελονοσίας στην υποσαχάρια Αφρική».
Οι ερευνητές συνέκριναν τις εκτιμήσεις αυτές με ανεξάρτητες ανακατασκευές της οικολογικής θέσης του ανθρώπου την ίδια χρονική περίοδο. Τα ευρήματα δείχνουν ότι οι άνθρωποι απέφευγαν έντονα ή δεν μπορούσαν να επιβιώσουν σε περιοχές με υψηλή επικινδυνότητα μετάδοσης της ελονοσίας.
«Οι συνέπειες αυτών των επιλογών διαμόρφωσαν τη δημογραφική ιστορία των ανθρώπων τα τελευταία 74.000 χρόνια – και πιθανώς ακόμη παλαιότερα», δηλώνει ο καθηγητής Andrea Manica του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ, εκ των ανώτερων συγγραφέων της μελέτης. «Με τον κατακερματισμό των κοινωνιών, η ελονοσία συνέβαλε στη διαμόρφωση της πληθυσμιακής δομής που παρατηρούμε σήμερα. Το κλίμα και τα φυσικά εμπόδια δεν ήταν οι μόνοι παράγοντες που καθόρισαν πού μπορούσαν να ζήσουν οι άνθρωποι».
«Η μελέτη αυτή ανοίγει νέους ορίζοντες στην έρευνα για την ανθρώπινη εξέλιξη», προσθέτει η καθηγήτρια Eleanor Scerri του Ινστιτούτου Max Planck, επίσης ανώτερη συγγραφέας της εργασίας. «Η ασθένεια σπάνια είχε θεωρηθεί καθοριστικός παράγοντας για την πρώιμη προϊστορία του είδους μας, κυρίως λόγω της έλλειψης αρχαίου DNA από εκείνες τις περιόδους. Η έρευνά μας αλλάζει αυτή την οπτική, προσφέροντας ένα νέο πλαίσιο για τη μελέτη του ρόλου των ασθενειών στη βαθιά ιστορία του ανθρώπου».
