Βενεζουέλα εισέρχεται σε μια από τις πιο ασταθείς και επικίνδυνες περιόδους της σύγχρονης ιστορίας της, μετά τη σοκαριστική σύλληψη του προέδρου Νικολάς Μαδούρο από τον αμερικανικό στρατό. Αν και η αντιπρόεδρος Ντέλσι Ροντρίγκεςz ορκίστηκε άμεσα μεταβατική πρόεδρος με τη στήριξη της Ουάσιγκτον, αναλυτές προειδοποιούν ότι το πραγματικό πρόβλημα μόλις αρχίζει: ένα κενό εξουσίας σε μια χώρα κορεσμένη από όπλα, ένοπλες ομάδες και βαθιά αντικρουόμενα συμφέροντα.
«Η Βενεζουέλα είναι ώριμη για βίαιη αντίσταση απέναντι στον αμερικανικό έλεγχο του πετρελαίου», προειδοποιεί ο Robert Pape, καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο University of Chicago και διευθυντής του Chicago Project on Security Threats. «Είναι το ιδανικό έδαφος για εξέγερση. Έρχεται χάος».
Σύμφωνα με τον Πέιπ, η χώρα φιλοξενεί σήμερα δεκάδες χιλιάδες ένοπλους που δρουν είτε ανοιχτά είτε στο ημίφως της παρανομίας: οι φιλοκυβερνητικοί colectivos, που χρησιμοποιήθηκαν επί χρόνια ως μηχανισμός καταστολής, Κολομβιανοί αντάρτες όπως ο ELN και κατάλοιπα των FARC, ισχυρά εγκληματικά δίκτυα όπως το Tren de Aragua, αλλά και τμήματα των ίδιων των ενόπλων δυνάμεων που λειτουργούν σχεδόν αυτόνομα. «Έχουν βαθιά γνώση του τοπικού εδάφους και δεν πρόκειται να εξαφανιστούν επειδή άλλαξε η κορυφή της εξουσίας», σημειώνει.
Σε αντίθεση με την αμερικανική εισβολή στο Ιράκ, όπου η αλλαγή καθεστώτος συνοδεύτηκε από τον έλεγχο κρίσιμων ενεργειακών υποδομών, η περίπτωση της Βενεζουέλας προμηνύεται –κατά τους ειδικούς– πολύ πιο επικίνδυνη. Το γεωγραφικό ανάγλυφο, με ζούγκλες, βουνά, δύσβατες πετρελαιοφόρες περιοχές και αστικά κέντρα με στενούς δρόμους, ευνοεί κλασικές τακτικές ανταρτοπόλεμου και «χτυπώ-φεύγω».
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και ο ρόλος των καρτέλ ναρκωτικών. Ο αναλυτής Άνταμ Κόχραν προειδοποιεί ότι οι εγκληματικές οργανώσεις δεν δεσμεύονται από κανόνες πολέμου. «Για τα καρτέλ, τα πάντα είναι στόχος. Δεν υπάρχουν αιχμάλωτοι πολέμου. Αν συλλάβουν Αμερικανούς στρατιώτες, η βία θα είναι παραδειγματική και απολύτως ασύμμετρη», αναφέρει, σκιαγραφώντας ένα σενάριο ακραίας αγριότητας που, όπως λέει, ο αμερικανικός στρατός δεν είναι προετοιμασμένος να αντιμετωπίσει.
Ήδη, μόλις δύο ημέρες μετά την απομάκρυνση του Μαδούρο, καταγράφηκαν τα πρώτα ανησυχητικά σημάδια. Πυροβολισμοί ακούστηκαν το βράδυ της Δευτέρας στο Καράκας, κοντά στο προεδρικό μέγαρο Μιραφλόρες, ενώ ηχητικά ντοκουμέντα που επικαλούνται διεθνή δίκτυα κάνουν λόγο για συγκρούσεις μεταξύ αντίπαλων δυνάμεων ασφαλείας. Πλάνα στα κοινωνικά δίκτυα δείχνουν αντιαεροπορικά πυρά και drones να φωτίζουν τον νυχτερινό ουρανό της πρωτεύουσας.
Η κυβέρνηση, από την πλευρά της, προσπάθησε να υποβαθμίσει το περιστατικό, διαβεβαιώνοντας ότι «η χώρα παραμένει απολύτως ήρεμη» και ότι η αστυνομία πυροβόλησε κατά μη εξουσιοδοτημένων drones. Ο Λευκός Οίκος δήλωσε ότι οι ΗΠΑ «δεν εμπλέκονται», παρακολουθώντας ωστόσο στενά τις εξελίξεις.
Το πολιτικό τοπίο παραμένει θολό. Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει αποκλείσει προς το παρόν τη διεξαγωγή εκλογών και δεν στήριξε ανοιχτά την ηγέτιδα της αντιπολίτευσης María Corina Machado, η οποία έχει εκφράσει την πρόθεσή της να επιστρέψει στη χώρα και να ζητήσει λαϊκή νομιμοποίηση.
Για τον Ρόμπερτ Πέιπ, το συμπέρασμα είναι δυσοίωνο: «Η λαϊκή αντίσταση θα εντείνεται με τον χρόνο. Η αποκεφαλιστική λογική απέναντι στο κράτος σημαίνει ότι οι οικονομικές δυσκολίες θα χρεωθούν στην Αμερική. Μην περιμένετε πληροφορίες από τον τοπικό πληθυσμό. Να περιμένετε παθητική αντίσταση, μαζική απειθαρχία και ανοιχτή στήριξη στη βία εναντίον όσων θεωρούνται συνεργάτες».
Σε μια χώρα όπου το κράτος, τα όπλα και το οργανωμένο έγκλημα συνυπάρχουν εδώ και χρόνια σε μια εύθραυστη ισορροπία, η επόμενη μέρα της Βενεζουέλας μοιάζει λιγότερο με μετάβαση και περισσότερο με προαναγγελία σύγκρουσης.
