[Στιγμές] Οι πλευρές της Ιστορίας

Στον δυτικό κόσμο – και κυρίως στον αγγλόφωνο – κανένας ηγέτης δεν έχει αποθεωθεί τόσο όσο ο Γουίνστον Τσόρτσιλ. Πριν από λίγες ημέρες συμπληρώθηκαν 50 χρόνια από την κηδεία του και με αυτή την αφορμή έλαβαν χώρα πολλές εκδηλώσεις μνήμης του «βρετανικού μπουλντόγκ», που ηγήθηκε της Βρετανίας κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Μετά θάνατον οι συμπατριώτες του τον ψήφισαν ως τον «σημαντικότερο Βρετανό» στην Ιστορία της χώρας, ενώ το περιοδικό «Time» τον ονόμασε δύο φορές άνδρα της χρονιάς (1940, 1949). Το 1953 τιμήθηκε με Νομπέλ Λογοτεχνίας για την εξάτομη ιστορία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Ομως ο «πατέρας της νίκης» και ο «υπερασπιστής της δυτικής δημοκρατίας» είχε και μια σκοτεινή πλευρά, που συνήθως χάνεται μέσα στις ιαχές και στα εγκώμια. Για πολλούς, εκτός Δύσης, παραμένει ένας ρατσιστής, ένας πείσμων ιμπεριαλιστής που έμεινε για πάντα στη λάθος πλευρά της Ιστορίας.

Οι επικριτές του τονίζουν τον φανατισμό του που έχει καταγραφεί επανειλημμένως. «Μισώ τους Ινδούς» είχε πει κάποτε. «Είναι κτηνώδεις άνθρωποι με κτηνώδη θρησκεία». Αναφερόταν στους Παλαιστίνιους ως «ορδές βαρβάρων που τρώνε τα πάντα εκτός από κόπρανα καμήλας». Οταν συνέτριψε στασιαστές στο Σουδάν, στην αρχή της καριέρας του, ο Τσόρτσιλ καυχήθηκε ότι σκότωσε «αγρίους», ενώ όταν μελετούσε την αντιμετώπιση εξεγέρσεων πληθυσμών της Βορειοδυτικής Ασίας είχε κατηγορήσει την «αδράνεια» των συνεργατών του, οποίοι «δεν ήθελαν τη χρήση χημικών εναντίον απολίτιστων φυλών».

Κάποιος μπορεί να αναρωτηθεί: και λοιπόν; Οι απόψεις του Τσόρτσιλ δεν ήταν ασυνήθιστες στην εποχή του. Ολοι οι μεγάλοι έχουν ελαττώματα και αντιφάσεις – οι πατέρες της αμερικανικής ανεξαρτησίας είχαν στην ιδιοκτησία τους δούλους.

Ενας από τους βασικούς βιογράφους του υποστηρίζει ότι κανένα από τα μειονεκτήματά του δεν συγκρίνεται με τη μεγάλη επιτυχία του – να σώσει, δηλαδή, τη Βρετανία από μια ναζιστική εισβολή. Αυτό όμως δεν πρέπει να μας κάνει να διαβάζουμε την Ιστορία με παρωπίδες – μην ξεχνάμε τον ζήλο του για νέες κατακτήσεις της βρετανικής αυτοκρατορίας.

Η Ινδία, η πιο σημαντική βρετανική αποικία, τον απασχολούσε ιδιαίτερα καθώς μισούσε το κίνημα ανεξαρτησίας και τον πνευματικό ηγέτη του Μαχάτμα Γκάντι, τον οποίο χαρακτήριζε «μισόγυμνο» και «στασιαστή φακίρη». Ο Τσόρτσιλ ήταν υπεύθυνος για τον λιμό του 1943 στη Βεγγάλη, όπου έχασαν τη ζωή τους τρία εκατομμύρια Ινδοί, ως αποτέλεσμα της βρετανικής κακοδιαχείρισης. Και συμμετείχε, σύμφωνα με βιογράφους του, στη διασπορά μίσους μεταξύ ινδουιστών και μουσουλμάνων που οδήγησε στον βίαιο διαμελισμό της Ινδίας και σε ποτάμια αίματος.

Είναι πάντα ενδιαφέρον να ξανακοιτάμε την Ιστορία. Καμιά φορά, και χωρίς τα παραμορφωτικά γυαλιά της Δύσης.