Προτού αγοράσεις ένα μπλουζάκι

Ο θάνατοι και οι τραυματισμοί χιλιάδων εργατών στο Μπανγκλαντές εγείρουν ένα κρίσιμο ερώτημα: πώς θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν τη δύναμή τους οι καταναλωτές στην Αμερική και στην Ευρώπη προκειμένου να συμβάλλουν για να αλλάξουν οι άθλιες συνθήκες που επικρατούν στα εργοστάσια των μισών χωρών του κόσμου;

Να σταματήσουν οι δυτικοί καταναλωτές να αγοράζουν ρούχα τα οποία κατασκευάζονται στο Μπανγκλαντές; Να ψάχνουν για ετικέτες από άλλες χώρες, όπως η Ινδονησία, όπου οι συνθήκες μπορεί να είναι λίγο καλύτερες; Μήπως καλύτερα να αναζητούν καταστήματα και ρούχα που κατασκευάζονται «χωρίς εργασιακή εκμετάλλευση», όπως γίνεται με τον καφέ «δίκαιου εμπορίου»;

Δυστυχώς, οι πειστικές απαντήσεις που είναι δυνατόν να δοθούν στα παραπάνω ερωτήματα δεν είναι και πάρα πολλές. Ενα μποϊκοτάζ των προϊόντων που παράγονται στο Μπανγκλαντές θα ήταν πιθανότατα αντιπαραγωγικό. Θα μπορούσε να στερήσει σε μερικούς από τους φτωχότερους εργαζομένους τη δουλειά τους και από ένα εισόδημα η έλλειψη του οποίου θα τους υποχρέωνε να επιστρέψουν στη χειρωνακτική εργασία. Οι πρόσφατες απόπειρες από οργανώσεις όπως η Fair Trade USA να πιστοποιείται με κάποιον τρόπο το γεγονός ότι τα ρούχα δεν έχουν παραχθεί σε συνθήκες εργασιακής κόλασης έχουν τραβήξει ελάχιστα το ενδιαφέρον των επιχειρήσεων ή των καταναλωτών.

Πάντως, κάποιες έρευνες έχουν δείξει ότι οι αμερικανοί καταναλωτές θα προτιμούσαν να πλήρωναν περισσότερα για να αγοράσουν ρούχα από εργοστάσια που δεν εκμεταλλεύονται τους εργάτες. Το πρόβλημα, όμως, είναι ότι οι περισσότερες εταιρείες ή οι μπουτίκ προσφέρουν πολύ λίγες πληροφορίες για τα προϊόντα που κατασκευάζουν.

Οι μεγάλες εταιρείες έχουν μια αλυσίδα συνεργατών τους οποίους αλλάζουν συνεχώς για να κρατούν το κόστος χαμηλό. Η παραγωγή γίνεται με εργολαβίες ή υπεργολαβίες. Τον περασμένο χρόνο, η Walmart υποστήριξε ότι αγνοούσε πως ένας προμηθευτής είχε αναθέσει με υπεργολαβία τη δουλειά σε ένα εργοστάσιο του Μπανγκλαντές στο οποίο είχαν χάσει τη ζωή τους περισσότεροι από 112 άνθρωποι από πυρκαγιά. Τι μπορεί να κάνει ένας καταναλωτής όταν η εταιρεία δηλώνει ότι βρίσκεται στο σκοτάδι;

«Ειλικρινά, το πιο αποτελεσματικό πράγμα που μπορεί να κάνει ένας καταναλωτής είναι να ζητά να μάθει πώς φτιάχτηκαν τα προϊόντα που αγοράζει καθημερινά και να αναρωτιέται εάν, όντως, χρειάζεται και τα είκοσι μπλουζάκια που αγόρασε» λέει ο Ρίτσαρντ Λοκ, αντιπρύτανης της Σχολής Διοίκησης του ΜΙΤ.

Ο Ρίτσαρντ Λοκ υποστηρίζει ότι η αχόρταγη πείνα μας για φτηνά ρούχα σε διάφορες εκφάνσεις της μόδας δημιούργησε μια κατάσταση κατά την οποία οι επιχειρήσεις πιέζουν συνεχώς τους προμηθευτές τους στο Μπανγκλαντές, στην Καμπότζη ή οπουδήποτε αλλού να παραδίδουν πιο γρήγορα και με χαμηλότερες τιμές. Οι καταναλωτές, σημειώνει, πρέπει να σπάσουν αυτόν τον κύκλο αγοράζοντας λιγότερα φτηνά ρούχα. Αυτό βεβαίως μπορεί να ακούγεται πολύ ιδεαλιστικό και, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα, ίσως να μην μπορούσε να προσφέρει καμιά βοήθεια στους μπανγκλαντεσιανούς εργάτες.

Πρέπει να υπενθυμίσουμε, όμως, ότι στο παρελθόν οι καταναλωτές έχουν πιέσει πολύ αποτελεσματικά τις εταιρείες. Το 1992, η Nike υιοθέτησε έναν κώδικα διαγωγής για τα εργοστάσια που απαγόρευαν την καταναγκαστική και την παιδική εργασία – ήταν ένα από τα μεγάλα προβλήματα εκείνη την εποχή – ενώ ταυτόχρονα απαιτούσε συμμόρφωση με τους εργατικούς νόμους. Σύμφωνα με την έρευνα του Ρίτσαρντ Λοκ, προέκυψε ότι οι προσπάθειες της Nike απέφεραν μεγαλύτερους μισθούς και πιο ασφαλείς συνθήκες εργασίας σε κάποια εργοστάσια.

Επίσης, συλλογικά κείμενα που υπέγραψαν καταναλωτές έπεισαν πρόσφατα αρκετές μεγάλες ευρωπαϊκές εταιρείες, όπως η Η&Μ, να βάλουν την υπογραφή τους σε μια συμφωνία, βάσει της οποίας θα ενισχυθεί η ασφάλεια στα εργοστάσια του Μπανγκλαντές. Την υπογραφή τους έβαλαν και οι αμερικανικές εταιρείες PVH και Abercrombie & Fitch, αντίθετα με μερικές άλλες, όπως η Walmart και η Gap, που αρνήθηκαν να υπογράψουν.

Η διαφορετική στάση, σημειώνει η Λαϊάνα Μόσλεϊ, καθηγήτρια Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας, αποτυπώνει τη μεγαλύτερη αναγνώριση που έχουν στην Ευρώπη τα συνδικάτα και τα δικαιώματα των εργαζομένων. Οι αμερικανικές εταιρείες πιστεύουν ότι σε λίγο καιρό όλα αυτά θα ξεχαστούν. Και αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα. Για αυτόν τον λόγο η δύναμη του καταναλωτή έχει όρια.

Ο Βίκας Μπαγιάζ είναι σχολιαστής που ειδικεύεται σε θέματα οικονομίας
των επιχειρήσεων