Πάθη και πόθοι της οικογένειας Κλοντέλ

Το 1927, λίγα χρόνια πριν συνταξιοδοτηθεί από το Διπλωματικό Σώμα ο Πολ Κλοντέλ αγόρασε τον πύργο στην είσοδο του Μπρανγκ (Ιζέρ), ενός υπέροχου χωριού κοντά στην Αλσατία, το οποίο παλαιότερα είχε εμπνεύσει και τον Σταντάλ να γράψει το «Κόκκινο και το μαύρο». Ο πύργος, ένας παράδεισος με αναρίθμητα δωμάτια και διαδρόμους μέσα σε ένα κτήμα 170 στρεμμάτων στους πρόποδες της οροσειράς Μπιζί, όπου θα ρίζωνε ο Κλοντέλ μαζί με την πολυμελή οικογένειά του, είναι σήμερα ένα μνημείο αφιερωμένο στον μεγάλο γάλλο δραματουργό.

Τα πάντα έχουν μείνει όπως ακριβώς τα άφησε ο Κλοντέλ, η πολυθρόνα του στο «κόκκινο δωμάτιο», το τραπέζι για τα επιτραπέζια παιχνίδια, το γραφείο όπου έγραφε τα έργα του. Και όλα τον θυμίζουν. Πρώτα απ’ όλα η αλέα με τις φιλύρες, που εξακολουθεί να είναι ίδια και απαράλλακτη από τότε που ο Πολ Κλοντέλ τη διέσχιζε καθημερινά για να πάει στην εκκλησία του χωριού, αλλά και η βιβλιοθήκη του Μπρανγκ όπου βρίσκονται φυλαγμένοι 3.000 τόμοι με έργα των αγαπημένων του συγγραφέων, ανάμεσά τους και οι Ρεμπό, Σαίξπηρ, Αισχύλος, Δάντης.

Ο εντυπωσιακός τάφος και η λεύκα που φύτεψε εκεί δίπλα αμέσως μετά τον θάνατο του Κλοντέλ το 1955 ο θρύλος του γαλλικού θεάτρου Ζαν Λουί Μπαρό βρίσκεται μέσα στο πάρκο του πύργου. Ο ίδιος ο ποιητής άλλωστε είχε επιλέξει το σημείο «στην πιο απομακρυσμένη γωνιά του κήπου». Στην επιτύμβια επιγραφή διαβάζεις: «Εδώ κείτονται τα λείψανα και ο σπόρος του Πολ Κλοντέλ», φράση εμπνευσμένη από την επιστολή του Απόστολου Παύλου προς Κορινθίους. Με λίγα λόγια, ο Κλοντέλ εξακολουθεί να ζει στο Μπρανγκ. Η Βιβιάν, η κηπουρός ισχυρίζεται μάλιστα ότι έχει φωτογραφίσει το φάντασμά του να πλανιέται μέσα στους κήπους. Ακριβώς όπως στα παραμύθια.

Ο πύργος στο Μπρανγκ όμως έχει γίνει αφορμή για μεγάλους καβγάδες στους κόλπους της οικογένειας. «Το κόστος της συντήρησής του είναι πολύ μεγάλο», ισχυρίζεται η Ρενέ Ναντέτ Κλοντέλ, η μικρότερη κόρη του ποιητή που γεννήθηκε το 1917. Η γηραιά κυρία μοιάζει εντυπωσιακά με τον πατέρα της. Εχει το ίδιο γαλάζιο βλέμμα και το πλούσιο γέλιο, κληρονόμησε ακόμη και την αγροτική δύναμη και τη σκληράδα που διέθετε ο πατέρας της. Η Μαρί, ο Πιερ και η Ρεν, τα τρία μεγαλύτερα παιδιά του Κλοντέλ, τουλάχιστον τα νόμιμα, έχουν πεθάνει και ο Ανρί ο οποίος είναι ήδη 100 ετών δεν ασχολείται πλέον με τις οικογενειακές υποθέσεις.

Η μνήμη του Κλοντέλ διατηρείται ολοζώντανη και στο διαμέρισμα της Ρενέ στο Παρίσι, στην οδό Ντι Πον Λουί Φιλίπ, όπου βρίσκεται η έδρα του Ιδρύματος Πολ Κλοντέλ. Η Ρενέ ανέλαβε μαζί με τον αδελφό της Πιερ (πέθανε το 1979) την επίβλεψη και τη διάδοση του έργου του πατέρα τους. «Πάντοτε πίστευα ότι το Μπρανγκ δεν μπορεί να είναι μόνο τόπος διαμονής της οικογένειας», λέει σε συνέντευξή της στη «Monde». Ετσι το 1972 διοργάνωσε τις «Συναντήσεις του Μπρανγκ», που γίνονται κάθε Ιούνιο και κατά τη διάρκειά τους καλλιτέχνες και ακαδημαϊκοί από όλο τον κόσμο συναντιούνται στον πύργο και μιλάνε για τον Κλοντέλ. Βοηθούμενη από την κόρη της Μαρί Βικτουάρ Ναντέτ και την ανιψιά της (κόρη του Πιερ) Βιολέν Μποζόν, η Ρενέ παλεύει χρόνια τώρα να κάνει τον πύργο στο Μπρανγκ ένα βιώσιμο πολιτιστικό κέντρο. Οι τρεις γυναίκες όμως δεν είναι παρά ένα κομμάτι μιας μεγάλης οικογένειας. Οι υπόλοιποι, ο κλάδος του Ανρί Κλοντέλ π.χ., δεν συμμερίζονται καθόλου τις φιλοδοξίες τους. Θα προτιμούσαν να πουλήσουν τον πύργο ή να τον εκμεταλλευτούν εμπορικά αφού τα έσοδα του Ιδρύματος δεν επαρκούν για τη συντήρησή του.

Προς το παρόν οι έντεκα κληρονόμοι, τα παιδιά του Κλοντέλ, Ρενέ και Ανρί και τα εννέα εγγόνια του, μοιράζονται το μισό ποσό των χρημάτων από τα πνευματικά δικαιώματα, τα οποία όμως θα λήξουν το 2026, ενώ τα υπόλοιπα διατίθενται για τη συντήρηση της ιδιοκτησίας. Πέρυσι, π.χ., τα έσοδα ανήλθαν σε 96.000 ευρώ, αλλά το κόστος για τη συντήρηση του πύργου και του κτήματος ξεπερνά τα 6.000 ευρώ τον μήνα. Και αν εξωτερικά οι φθορές δεν είναι ορατές, στο εσωτερικό του πύργου πολλά πράγματα καταρρέουν όπως η ταπετσαρία στη βιβλιοθήκη του Κλοντέλ. Η λύση που βρέθηκε σε συνεργασία με την Κριστιάν Σιαρετί, διευθύντρια του Theatre National Populaire (TNP), να γίνει το Μπρανγκ κέντρο για πολιτιστικές εκδηλώσεις γενικώς, δεν φαίνεται να προχωράει καθώς οι αξιωματούχοι της περιοχής αντιμετωπίζουν μάλλον χλιαρά την πρόταση. Το θέμα είναι περίπλοκο αφού σύμφωνα με κάποιον που γνωρίζει καλά τα πράγματα, τα μέλη της οικογένειας δεν θέλουν να παραιτηθούν από το δικαίωμά τους να κατοικούν στον πύργο. Τι θα γίνει λοιπόν στο μέλλον; Αγνωστο προ το παρόν. Το μόνο σίγουρο είναι ότι η τρίτη γενιά των Κλοντέλ μετράει 60 μέλη.

Οι απόγονοι του Πολ Κλοντέλ που συνδέονται με την οικογένεια Καρτιέ (οι χρυσοχόοι) θα μπορούσαν κάλλιστα να αγοράσουν τον πύργο, όπως και ο γιος του Ανρί. Ο Πολ Ζορζ Κλοντέλ, τον οποίο όλοι αποκαλούν απλώς Πολ όπως έλεγαν και τον παππού του, παντρεύτηκε τη Μαρί Κλοντέλ, κόρη του Πιερ και αδελφή της Βιολέν Μποζόν. Εξαδέλφια και σύζυγοι, λοιπόν, ο Πολ και η Μαρί είναι ιδιοκτήτες ενός μεσαιωνικού πύργου στην άλλη όχθη του Ροδανού, απέναντι ακριβώς από το Μπρανγκ. Στην περιοχή ψιθυρίζεται ότι οι αιμομείκτες, όπως τους αποκαλούν πίσω από την πλάτη τους οι γηραιότεροι, ενδιαφέρονται για την εμπορική εκμετάλλευση του πύργου που αγόρασε ο παππούς τους. Θα μπορούσε για παράδειγμα να γίνει πολυτελές ξενοδοχείο.

Αυτά τα πράγματα όμως δεν συζητιούνται φανερά. Στα σαλόνια του πύργου εξάλλου ανέκαθεν επιβαλλόταν η σιωπή για κάποια θέματα. Για παράδειγμα, δεν μιλούσαν ποτέ για την Καμίλ, την αδελφή του Πολ Κλοντέλ, τη σπουδαία γλύπτρια και ερωμένη του Ροντέν. Είναι όμως γνωστό ότι λίγο μετά τον θάνατο του πατέρα της η μητέρα και ο (θρησκευόμενος) αδελφός της έκλεισαν την Καμίλ σε ψυχιατρική κλινική, από όπου δεν ξαναβγήκε ποτέ. Φυσικά δεν μιλούσαν ποτέ και για την ανεπίσημη οικογένεια του ποιητή, για τη Ροζαλί Βετκ και τη Λουίζ. Η Ροζαλί ήταν ο μεγάλος έρωτας του Κλοντέλ, η Ιζέ στον «Κλήρο του μεσημεριού» και η Προυέζ στο «Ατλαζένιο γοβάκι». Και η Λουίζ ήταν η κόρη που απέκτησε το παράνομο ζευγάρι, το «αγαπημένο παιδί της καρδιάς μου, το ακριβό και οδυνηρό μυστικό της ζωής μου» όπως έγραφε ο Κλοντέλ σε ένα γράμμα προς τη φίλη του Ανιές Μεγιέρ.

Ο Κλοντέλ και η Ροζαλί γνωρίστηκαν το 1900 στο πλοίο για την Κίνα. Ο νεαρός διπλωμάτης, 32 ετών τότε, ερωτεύτηκε παράφορα την κομψή γυναίκα που ταξίδευε με τα τέσσερα παιδιά της για να συναντήσει τον σύζυγό της Φράνσις Βετκ, έναν τυχοδιώκτη που έκανε δουλειές στην Απω Ανατολή. Την πήρε μαζί του, εγκαταστάθηκαν στο γαλλικό προξενείο της πόλης Φουζού στην επαρχία Φουτζιάν και επί τέσσερα χρόνια έζησαν ένα πάθος το οποίο παραλίγο να του καταστρέψει την καριέρα. Τον Αύγουστο του 1904 η Ροζαλί επιστρέφει στην Ευρώπη με την υπόσχεση ότι θα χώριζε τον Βετκ για να παντρευτούν. Είναι έγκυος και ο Κλοντέλ θέλει να δώσουν στο παιδί τους το όνομα Λουί ή Λουίζ ανάλογα με το φύλο. Ωστόσο η Ροζαλί εξαφανίζεται. Στο πλοίο της επιστροφής γνωρίζει τον ολλανδό επιχειρηματία Ζαν Λίντνερ και εγκαθίσταται μαζί του στις Βρυξέλλες. Δεκατρία χρόνια αργότερα στέλνει στον Κλοντέλ ένα γράμμα με τα νέα της Λουίζ, που θα τον εμπνεύσει να γράψει το «Ατλαζένιο γοβάκι».

Ο Κλοντέλ εν τω μεταξύ έχει παντρευτεί τη Ρεν Σεν Μαρί Περέν, γόνο πολύ καλής οικογένειας της Λυών με την οποία θα αποκτήσει πέντε παιδιά. Από την στιγμή όμως που αρχίζει να επικοινωνεί ξανά με τη Ροζαλί, η οικογένεια Κλοντέλ θα γίνει άνω κάτω. Ο λόγος; Μα η ζήλεια αλλά και τα χρήματα που στέλνει κάθε τόσο ο συγγραφέας στην κόρη του και τη μητέρα της, η οποία έχει ξεπέσει οικονομικά.

«Ο Κλοντέλ ανέκαθεν θεωρούσε ότι είχε τρεις οικογένειες, μία των γονιών του και της Καμίλ, μία με τη Ρεν και τα πέντε παιδιά τους και μία με τη Ροζαλί και τη Λουίζ», αναφέρει η Τερέζ Μουρλβά, συγγραφέας μιας βιογραφίας της Ροζαλί Βετκ «Το πάθος του Κλοντέλ» που κυκλοφόρησε πέρυσι. Αυτή η ανεπίσημη οικογένεια είναι πραγματικό αγκάθι στο πλευρό της επίσημης οικογένειας Κλοντέλ αφού χαλάει την εικόνα του πατριάρχη της, ο οποίος ήταν βαθύτατα θρησκευόμενος. Ο Πολ Κλοντέλ θεωρείται εξάλλου από τους κορυφαίους συγγραφείς της καθολικής ανανέωσης στη Γαλλία των αρχών του 20ού αιώνα. Η ερωτική αλληλογραφία του Πολ και της Ροζαλί υπάρχει και φυλάσσεται στα αρχεία του οίκου Gallimard, αλλά δεν πρόκειται να δει το φως της δημοσιότητας πριν πεθάνουν και τα δύο τελευταία παιδιά του Κλοντέλ, Ρενέ και Ανρί. «Ο αδελφός μου κι εγώ δεν θέλουμε να δούμε να διαδίδονται αυτές οι ιστορίες», παραδέχεται η Ρενέ.

Info
Η διαδρομή του Πολ Κλοντέλ
1868
Ο Πολ Κλοντέλ γεννιέται στη Βιλνέβ-σιρ-Φερ, στην περιοχή του Ταρντενουά
1886
Ασπάζεται τον καθολικισμό
1889
Γράφει την πρώτη μορφή του «Tête d’or» («Χρυσοκέφαλος»)
1893
Αναχωρεί για την πρώτη διπλωματική αποστολή του στη Νέα Υόρκη, όπου έχει διοριστεί υποπρόξενος
1900
Στο πλοίο για την Κίνα γνωρίζει τη Ροζαλί Βετκ, τον μεγάλο έρωτα της ζωής του
1905
Η κόρη του Πολ Κλοντέλ και της Ροζαλί, Λουίζ γεννιέται στις Βρυξέλλες. Γράφει τον «Κλήρο του μεσημεριού»
1906
Παντρεύεται τη Ρεν Σεν Μαρί Περέν
1919-1924
Γράφει το «Ατλαζένιο γοβάκι»
1935
Συνταξιοδοτείται και αποχωρεί από το Διπλωματικό Σώμα
1943
Ο Ζαν Λουί Μπαρό ανεβάζει το «Ατλαζένιο γοβάκι» στην Comédie Française
1955
Ο Πολ Κλοντέλ πεθαίνει στο Μπρανγκ (Ιζέρ). Η κηδεία του γίνεται δημοσία δαπάνη στο Παρίσι, στην εκκλησία της Νοτρ Νταμ και λίγους μήνες αργότερα θα ταφεί στο Μπρανγκ