[Φαινόμενα] Με τα μάτια της κάμερας

Μικροκάμερες τοποθετημένες μέσα στα τερέν, ρομποτικοί βραχίονες που έχουν στην άκρη τους τέλειες μηχανές λήψεις οι οποίες «ταξιδεύουν» πάνω από τους αθλητές, άλλες μηχανές τοποθετημένες από τα αποδυτήρια μέχρι τον βυθό της πισίνας συνθέτουν μια μεγαλειώδη τηλεοπτική επιχείρηση που δεν αφήνει ακάλυπτο ούτε πόντο από το πρόσωπο και το σώμα των ολυμπιακών αθλητών. Καταγράφει κάθε σύσπαση των μυών, κάθε δάκρυ που κυλάει στο πρόσωπό τους, κάθε λεπτομέρεια της ανθρώπινης δραστηριότητας που εξελίσσεται σε 38 διαφορετικά αθλήματα για τη διεκδίκηση 850 μεταλλίων.

Ναι, από το 1958 που οκτώ προτζέκτορες αναμετέδιδαν ασπρόμαυρες γενικές εικόνες από τους διαγωνιζόμενους στα χειμερινά σπορ της χρονιάς εκείνης, από το 1960 που το αμερικανικό κανάλι ABC έκανε την πρώτη τηλεοπτική αναμετάδοση Ολυμπιακών Αγώνων, από το 1964 που υπήρξε η πρώτη δορυφορική απευθείας αναμετάδοση και από το 1968 που τα πλάνα ήταν πλέον έγχρωμα, η σημερινή τηλεοπτική τεχνολογία απέχει «αιώνες».

Οι σημερινοί αθλητές, που γνωρίζουν αυτή τη μοναδική προβολή της εικόνας τους, ούτε που διανοούνται ότι οι παλαιότεροι παρέμειναν άγνωστοι στο μεγάλο, παγκόσμιο κοινό, με εξαίρεση τον αλήστου μνήμης, αλλά ως Ταρζάν πλέον, Τζόνι Βαϊσμίλερ (1904-1984), κατ’ επανάληψη χρυσό ολυμπιονίκη το 1924, παγκόσμιο ρέκορντμαν στα 100 μ. ελεύθερης κολύμβησης, που είχε την τύχη να γυρίσει μια ντουζίνα ταινίες ξεκινώντας από το 1929. Αν και το «ανέκδοτο» που κυκλοφορεί μεταξύ των σύγχρονων τεχνικών της ολυμπιακής εικόνας είναι ότι έμεινε στην ιστορία περισσότερο για την κραυγή του παρά για το στυλ της κολύμβησής του, που σήμερα προκαλεί μάλλον θυμηδία καθώς κολυμπούσε με μεγάλη ταχύτητα μεν, αλλά κρατώντας το κεφάλι του έξω από το νερό. Πάντως, είναι ο μόνος παλιός ολυμπιονίκης που γνώρισε κινηματογραφική και τηλεοπτική διασημότητα (η οποία έληξε μάλλον άδοξα με τηλεοπτικά διαφημιστικά για πισίνες).

Πλέον η αποτύπωση της κίνησης των αθλητών θεωρείται «έργο τέχνης», το οποίο έχει δημιουργήσει ακόμη και «σχολές» σκηνοθεσίας, όπως η βρετανική που αξιοποιεί το μεγάλο πλάνο («british touch») ή η γαλλική, με τη σφραγίδα του Ζαν-Πολ Ζοντ, που είναι ένας συνδυασμός κοντινών πλάνων και αργής κίνησης, υψηλών καλλιτεχνικών αξιώσεων (όπως ισχυρίζονται οι ίδιοι οι Γάλλοι βέβαια).

Οπως κι αν έχει, ο καλλιτεχνικός συναγωνισμός των σκηνοθετών αλλά και οι ανάγκες του ψηφιακού σήματος και της 3D αναμετάδοσης, που απαιτούν προσοχή ακόμη και στην τελευταία λεπτομέρεια, έχουν μετατρέψει τους Ολυμπιακούς Αγώνες σε μια υψηλής αισθητικής τηλεοπτική παραγωγή, όπου και ο ήχος – γράφαμε τις προάλλες για την τελειοποιημένη τεχνική του ειδικού στους ολυμπιακούς ήχους Ντένις Μπάξτερ – θεωρείται εξίσου καλλιτεχνικό επίτευγμα. Η κραυγή του επικοντιστή ή του σφαιροβόλου καθώς συνοδεύει την προσπάθειά τους, σαν να την ενισχύει, είναι η «λεπτομέρεια» που αποδίδει την αλήθεια της στιγμής.

Στα πρώτα χρόνια των τηλεοπτικών αναμεταδόσεων των αθλημάτων χρειαζόταν να εξηγούν οι δημοσιογράφοι τι ακριβώς συμβαίνει μιλώντας ακατάπαυστα. Πλέον το τηλεοπτικό κοινό προτιμά περισσότερο να παρακολουθεί τις εικόνες και χρειάζεται πολύ λιγότερες επεξηγήσεις. Υπάρχουν και εκείνοι που μαγεύονται και από τη σιωπή, ειδικά εκείνη που συλλαμβάνουν φακός και μικρόφωνο τη στιγμή της ύστατης αυτοσυγκέντρωσης των αθλητών, πριν ξεκινήσουν την προσπάθεια. Μοιάζει με τις φορτισμένες σιωπές του σινεμά ή του θεάτρου, ένα στοιχείο της σκηνοθεσίας που αποδίδει τη μαγεία των συναισθημάτων.