Βρισκόμαστε στο 1977. Ο Ιβάν Κάρδενας Ματουρέλ περιπλανώμενος στην παραλία της Αβάνας γνωρίζει έναν παράξενο άνθρωπο – του συστήνεται ως Λόπες -, ο οποίος του διηγείται μια παράξενη ιστορία. Την ιστορία του Ραμόν Μερκαντέρ, του νεαρού κομμουνιστή που δολοφόνησε τον Λέοντα Τρότσκι, εκ των πρωτεργατών της Οκτωβριανής Επανάστασης και μετέπειτα αμφισβητία της «σταλινικής» της «παρέκκλισης», υπερασπιστή της Διαρκούς Επανάστασης. Στο τέλος, ο Ιβάν συνθέτοντας το παζλ των πληροφοριών καταλαβαίνει ότι ο παράξενος τύπος και ο Μερκαντέρ είναι το ίδιο πρόσωπο.
Με αφετηρία ακριβώς τη δολοφονία του Τρότσκι, ο Κουβανός Λεονάρδο Παδούρα στήνει τον «Ανθρωπο που αγαπούσε τα σκυλιά» πάνω σε τρεις αφηγηματικούς άξονες.
Ο αναγνώστης παρακολουθεί παράλληλατη ζωή του Τρότσκι όταν φεύγει από τη Σοβιετική Ενωση και περιπλανιέται σε Τουρκία, Γαλλία, Νορβηγία, Μεξικό. Κατά δεύτερον, τον βίο του Μερκαντέρ, ενός παθιασμένου κομμουνιστή που συμμετείχε στον ισπανικό εμφύλιο, τον οποίο πλησίασαν οι μυστικές υπηρεσίες της ΕΣΣΔ και τον έπεισαν ότι ο Τρότσκι είναι εχθρός του καθεστώτος, τον εκπαίδευσαν και εκείνος τελικά τον σκότωσε, περνώντας στη συνέχεια είκοσι χρόνια από τη ζωή του στη φυλακή του Μεξικού και ζώντας τα τελευταία χρόνια του στην Κούβα. Και τρίτον, τη ζωή του Ιβάν, του νεαρού Κουβανού που συναντά τον Μερκαντέρ και γίνεται η αιτία να ξεδιπλωθεί το συγκλονιστικό θρίλερ. Ο άνθρωπος «που αγαπούσε τα σκυλιά» είναι και οι τρεις (Τρότσκι, Μερκαντέρ, Ιβάν). Και ο συνδετικός κρίκος τους είναι η κοινή τους αγάπη για τα σκυλιά.
Με αυτό το πολιτικό μυθιστόρημα ο Παδούρα θέλησε να ψάξει το πώς και γιατί διαστρεβλώθηκε η μεγάλη ουτοπία του κομμουνισμού στον 20ό αιώνα. Η εντυπωσιακή επιτυχία του βιβλίου στις χώρες όπου έχει μεταφραστεί οφείλεται ενδεχομένως στο ότι αποφεύγει αριστοτεχνικά το απλουστευτικό σχήμα θύτης – θύμα για όλα τα πρόσωπα του βιβλίου. Ο Τρότσκι είναι θύμα του Μερκαντέρ, αλλά ο ίδιος είχε συμμετάσχει στην καταστολή των πρώτων χρόνων της Οκτωβριανής Επανάστασης και υπήρξε ο ίδιος θύτης για άλλους. Ο Μερκαντέρ, από την άλλη, είναι δολοφόνος αλλά ενεπλάκη σε μια συγκυρία που τον ξεπερνούσε. Τρότσκι και Μερκαντέρ είναι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος, μπλεγμένοι σε γρανάζια που δεν ήλεγχαν, πιόνια και παίκτες μιας διαφορετικής εκδοχής της Ουτοπίας, όψεις μιας κοινωνικής χειραφέτησης, που όμως τους ήθελε αντιμέτωπους.
Ετσι, ο αναγνώστης συμπεραίνει ότι, κατά τον Παδούρα, υπάρχουν πολλές Αριστερές και όχι μόνο μία. Πολλές αλήθειες και όχι μία. Ακόμη και σήμερα που ο ίδιος αποφεύγει να σχολιάσει μονομερώς και μανιχαϊστικά την κοινωνική πραγματικότητα της Κούβας, απότοκο – αν θέλετε – της ίδιας ουτοπίας. Ο Λεονάρδο Παδούρα ζει εξάλλου στην Κούβα μόνιμα. Εχει φύγει από αυτή τη χώρα μόνο για ταξίδια, παρότι είχε τη δυνατότητα να ζήσει και αλλού. Δημοφιλής – και στην Ελλάδα -, δεν είναι η κλασική περίπτωση αντικαθεστωτικού όσον αφορά το καστρικό καθεστώς, αλλά ένας βραβευμένος και μεταφρασμένος συγγραφέας, ένας ελεύθερος σκοπευτής – από τα μέσα – των στρεβλώσεων του κοινωνικοπολιτικού συστήματος της Κούβας. Ο ίδιος διατηρεί μια αποστασιοποιημένη ματιά και αποφεύγει να στοιχηθεί στο μανιχαϊστικό δίπολο υπέρ ή κατά του Φιντέλ – αν και έχει τις δικές του αντιρρήσεις για την κατάσταση στη χώρα του. Τα βιβλία του έχουν πάντα κοινωνικό σχόλιο, αν και στην τετραλογία του «Οι τέσσερις εποχές» («Ενα άψογο παρελθόν», «Ανεμοι της Σαρακοστής», «Μάσκες», «Φθινοπωρινό τοπίο») ακολούθησε μια αστυνομική δομή. Πάντως και τότε και τώρα επιχειρεί μια κριτική από τα μέσα, χωρίς όμως να κουνάει το δάχτυλο. Η ματιά του είναι κοφτερή πάνω στη φτώχεια της Αβάνας, καθώς και στην κοινωνική παρακμή της (όπως στις «Μάσκες» όπου διαπραγματεύθηκε τις διώξεις ομοφυλοφίλων στην Κούβα της δεκαετίας του ’60) και η κριτική του οξεία αλλά μακριά από τις λογικές των αντιφρονούντων του Μαϊάμι. Δεν είναι τυχαίο ότι ο «Ανθρωπος που αγαπούσε τα σκυλιά» τιμήθηκε με το Βραβείο Κριτικών Κούβας, καθώς και με το Βραβείο Βιβλιοθηκών της Κούβας, βραβείο σημαντικό σε μια χώρα όπου η κουλτούρα του δανεισμού βιβλίων είναι έντονη και έτσι έχει αξία ότι οι αναγνώστες αναδεικνύουν οι ίδιοι τον καλύτερο συγγραφέα κάθε φορά. Σημειωτέον ότι «Ο άνθρωπος που αγαπούσε τα σκυλιά» πρόκειται να μεταφερθεί στη μεγάλη οθόνη.
Πενήντα πέντε ετών σήμερα ο Παδούρα, ζει στην Αβάνα. Τα αστυνομικά του μυθιστορήματα και συνολικά το έργο του είναι συμπαγή χρονικά της πόλης την οποία λατρεύει (συγκινείσαι όταν τον ακούς να μιλάει γι’ αυτήν, λένε αυτοί που τον γνωρίζουν). Εχει δουλεμένη γλώσσα, περίπλοκο ύφος, πλούσια εκφραστικά μέσα και φωτίζει μια ολόκληρη εποχή διαψεύσεων, μακριά όμως από διδακτισμούς. Ειδικά στον «Ανθρωπο που αγαπούσε τα σκυλιά» χρησιμοποίησε μια μέθοδο που θέλει πολυετή έρευνα σε βιβλιογραφία και πηγές, χωρίς να αποφεύγει και την ερμηνεία των γεγονότων βάζοντας τη δική του προσωπική λούπα. Μια πράξη χειραφέτησης έναντι του φόβου, όπως ο ίδιος σημειώνει, ή η άρθρωση μιας ιστορίας που δεν μπορεί να ειπωθεί. Μιας ιστορίας η οποία ξεδιπλώνει με ρυθμούς θρίλερ τις κοινωνικές μεταβολές που σημειώνονται τα τελευταία χρόνια στη μετασχηματιζόμενη κουβανική κοινωνία, αλλά και φωτίζει τα ερωτήματα και τον γρίφο των επαναστατικών μετασχηματισμών εν γένει, τα οποία παραμένουν πιο περίπλοκα από τις απλουστευτικές προσεγγίσεις και στρατηγικές.
Σχόλια
