Μήνυμα συμφιλίωσης

Εντεκα χρόνια έζησε το… Τουρκάκι ο Αρντιτί εσωτερικός σε ελβετικό σχολείο, από τα επτά του, αλλά κράτησε μέσα του τις «γλυκές αναμνήσεις» από τη μουσουλμανική Τουρκία. «Ενώ νιώθω την Ελβετία σπίτι μου», λέει, «ενώ είμαι ενσωματωμένος και μάλιστα βαθύτατα ενσωματωμένος, εξακολουθώ να μην αισθάνομαι απόλυτα αφομοιωμένος – ούτε και θα το ήθελα. Δεν ξεχνάω από πού έρχομαι. Παραμένω γεννημένος στην Ανατολική Μεσόγειο, και μου αρέσει να παραμείνω έτσι!». Εβραίος της Ανατολής, ο Αρντιτί είναι ιδιαίτερα ευαισθητοποιημένος στη μεγάλη περιπέτεια των Εβραίων που εκδιώχθηκαν από την Ισπανία κατά τον 16ο αιώνα και ζήτησαν καταφύγιο στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Στο μυθιστόρημά του, υπαινίσσεται ότι η θέση τους ήταν καλύτερη στην Ανατολή κι ας τους έδινε ο Σουλτάνος τις πιο ταπεινωτικές δουλειές, παρά στη Δύση όπου καθιερώθηκαν τα γκέτο και αντιμετωπίζονταν ως απόβλητοι. Επισημαίνει μάλιστα ότι η δημοκρατική Βενετία, τους είχε επιβάλει μεταξύ των άλλων, να φορούν ένα κίτρινο σκουφί και δεν δίσταζε να στέλνει πίνακες στην πυρά. Αραγε, η τέχνη μπορεί να νικήσει τη μισαλλοδοξία και τον ρατσισμό; Η απάντηση δεν είναι αυτονόητη. Στο βιβλίο του Αρντιτί πάντως, τη μάχη την κερδίζει ο σκοταδισμός που εκφράζεται από την τυπολατρική ελίτ τόσο των Καθολικών όσο και των Εβραίων. Αλλά τον πόλεμο τον κερδίζει η αυθεντική τέχνη εφόσον ξέρει (όπως ο Τουρκέτο) να βλέπει τον κόσμο που αλλάζει.