Κι όμως, είναι ώρα ανάπτυξης

Σε μια ιδιαίτερα δύσκολη περίοδο, μοναδική ελπίδα για την υποχώρηση της ύφεσης και την έξοδο της χώρας από την κρίση αποτελεί η ενίσχυση του παραγωγικού μας δυναμικού με στοχευμένες ενέργειες που να αξιοποιούν στο μέγιστο δυνατό τους πόρους και τα συγκριτικά μας πλεονεκτήματα.

Δυστυχώς, μέχρι πρόσφατα, οι πολιτικές ανάπτυξης στόχευαν στη μεγέθυνση της οικονομίας μέσα από την παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών που κατευθύνονταν κυρίως στην εγχώρια ζήτηση. Η υποχώρηση της ζήτησης, όμως, λόγω κρίσης, οδήγησε στο κλείσιμο πολλών βιομηχανικών και εμπορικών επιχειρήσεων που τροφοδοτούσαν αυτoύ του είδους τη ζήτηση.

Θεωρώ επίσης τραγικό λάθος το ότι, στις πολιτικές κρατικών ενισχύσεων, σχεδόν ταυτίσαμε τις παραγωγικές δραστηριότητες με τον τομέα των υπηρεσιών, αδιαφορώντας για το ότι οι παραγωγικές δραστηριότητες και ιδιαίτερα η βιομηχανία – βιοτεχνία έχουν υψηλό ρίσκο (μεγάλο ποσοστό παγίων) και επομένως ανάγκη περισσότερης στήριξης για την ανάληψη επενδυτικών πρωτοβουλιών.

Ετσι, μεγάλο μέρος των κρατικών ενισχύσεων κατευθύνθηκε στον τομέα των υπηρεσιών, επεκτάθηκε ακόμα και σε παρασιτικές δραστηριότητες, συμβάλλοντας αποφασιστικά στη δημιουργία ενός υπέρμετρα διογκωμένου τομέα υπηρεσιών και εμπορίας καταναλωτικών αγαθών. Μέσα απ’ αυτές τις πρακτικές, ο κεντρικός στόχος της αναπτυξιακής μας πολιτικής, που εστιαζόταν στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας, απέτυχε πλήρως, αφού η ανταγωνιστικότητά μας έχει υποχωρήσει σημαντικά. Μάλιστα, όταν το άνοιγμα στο εμπορικό ισοζύγιο ξεπέρασε το 14% του ΑΕΠ, τότε, μέσα από το ΕΣΠΑ, θέσαμε ως συμπληρωματικό στόχο και την εξωστρέφεια.

Αυτόν τον στόχο (ανταγωνιστικότητα – εξωστρέφεια) θέλουν να υπηρετήσουν και σήμερα όλα τα αναπτυξιακά μέτρα, το επιχειρούν όμως μέσα απ’ τον σχεδιασμό και τις διαδικασίες που θεσμοθετήθηκαν προ της κρίσης. Οι θεσμικές αλλαγές που έγιναν τελευταία, ελάχιστα επηρεάζουν τον αρχικό προσανατολισμό και η συνέχιση της ίδιας πορείας θα οδηγήσει σίγουρα στο ίδιο κακό αποτέλεσμα.

Βέβαια, την κύρια ευθύνη για την επενδυτική άπνοια στη χώρα μας, τα δύο τελευταία χρόνια, φέρουν ο φόβος για το ενδεχόμενο χρεοκοπίας και η έλλειψη ρευστότητας και πολύ λιγότερο ο σχεδιασμός ή οι διαδικασίες υλοποίησης των αναπτυξιακών μας προγραμμάτων.

Σ’ αυτή την κρίσιμη φάση, πιστεύω πως είναι απαραίτητο να επανεξετάσουμε την αναπτυξιακή μας στρατηγική. Η χώρα έχει ανάγκη ενός άλλου αναπτυξιακού προτύπου, ώστε τα λίγα χρηματοδοτικά μέσα και οι πόροι που σήμερα διαθέτει να υπηρετήσουν αποτελεσματικότερα την προσπάθεια ανάκαμψης. Σ’ αυτή την κατεύθυνση, προέχει, νομίζω, η στήριξη των παραγωγικών μας δραστηριοτήτων, που αποδίδουν άμεσα και έχουν τεράστιες πολλαπλασιαστικές επιπτώσεις στο σύνολο της οικονομίας. Ο στόχος της γρήγορης απορρόφησης των ευρωπαϊκών πόρων, στη λογική τού να πέσουν λεφτά στην αγορά, μπορεί να δώσει μια πρόσκαιρη ανάσα στην οικονομία, όμως κινείται στη λογική του παρελθόντος. Και τότε έπεσαν λεφτά στην αγορά, αλλά…

Το νέο αναπτυξιακό πρότυπο οφείλει να κατευθύνει τις ευρωπαϊκές και κρατικές ενισχύσεις σε επενδύσεις και προγράμματα που θα αξιοποιούν εγχώριους πόρους και θα ενισχύουν την παρουσία των ελληνικών προϊόντων στην εσωτερική αγορά. Είναι το μέγα ζητούμενο, μετά την τεράστια αύξηση των εισαγωγών και τη σημαντική υποχώρηση της εγχώριας παραγωγής, την τελευταία δεκαετία. Μια τέτοια στροφή θα ταυτιστεί απόλυτα και με τα αιτήματα των μικρομεσαίων μεταποιητικών επιχειρήσεων που κυριαρχούν στην οικονομία μας και δραστηριοποιούνται κυρίως στην εγχώρια αγορά.

Ιδιαίτερης προσοχής ακόμη πρέπει να τύχουν και επενδύσεις σε προϊόντα και κλάδους με εξαγωγικό προσανατολισμό και σε προϊόντα καινοτομίας που ενσωματώνουν νέες τεχνολογίες.

Η εφαρμογή του νέου αναπτυξιακού προτύπου μπορεί να γίνει μέσα από τη διαφοροποίηση των κριτηρίων χρηματοδοτικής ενίσχυσης επενδύσεων, είτε από τον αναπτυξιακό νόμο είτε από τα προγράμματα του ΕΣΠΑ είτε από τις διευκολύνσεις του ΕΤΕΑΝ και των τραπεζών είτε από προγράμματα που μπορεί να προκύψουν από πολιτικές της ΕΕ για την αντιμετώπιση της κρίσης.

Ώς τώρα, η αξιολόγηση των επενδύσεων βασίζεται σε πληθώρα ελεγκτικών κριτηρίων για να διασφαλίσουμε δήθεν τη διαφάνεια και τη μελλοντική επιτυχία. Μέσα απ’ αυτή τη διαδικασία, όμως, χάνεται ο κεντρικός στόχος και επιβαρύνεται η επένδυση με υπερβολική γραφειοκρατία, καθυστερήσεις και κόστος. Η πληθώρα των ελεγκτικών κριτηρίων αξιολόγησης των επενδυτικών σχεδίων που υποβάλλονται για ενίσχυση από τα αναπτυξιακά προγράμματα πρέπει να αντικατασταθεί από τα πιο κάτω λίγα, απλά, σαφή και απολύτως μετρήσιμα κριτήρια:

1. Την εγχώρια προστιθέμενη αξία (χαρακτηρίζει την ελληνικότητα του προϊόντος)

2. Την προστιθέμενη αξία στην παραγωγή (διακρίνεται ο παραγωγικός από τον εμπορικό χαρακτήρα της επιχείρησης)

3. Την αυξημένη ίδια συμμετοχή (συνδέεται με τη βιωσιμότητα της επένδυσης και την ανάληψη επιχειρηματικού κινδύνου)

4. Τον εξαγωγικό προσανατολισμό

5. Τη νεωτερικότητα του προϊόντος

Το κλίμα πανικού που κυριαρχεί τον τελευταίο καιρό από τα περιοριστικά μέτρα δεν πρέπει να μας αποπροσανατολίσει. Είναι ανάγκη αυτή τη φορά οι θυσίες του λαού να πιάσουν τόπο μέσα από τη δημιουργία μιας στερεής εγχώριας παραγωγικής βάσης.

Ο Γιώργος Τσούκας είναι τ. γενικός διευθυντής Βιομηχανίας του υπουργείου Ανάπτυξης