Μην πυροβολείτε τις διασκευές

Ο κινηματογραφικός θρύλος λέει ότι ο Στίβεν Κινγκ έμεινε στήλη άλατος όταν παρακολούθησε τη «Λάμψη» του Στάνλεϊ Κιούμπρικ. Προφανώς ποτέ του δεν χώνεψε – αδίκως – ότι ο σκηνοθέτης μεταμόρφωσε τη νουβέλα του 1977 για ένα στοιχειωμένο ξενοδοχείο στο απόλυτο ψυχολογικό θρίλερ. Οταν ένας από τους μετρ της λογοτεχνίας φανταστικού έχει τέτοιες αντιδράσεις, τι να πει κανείς για τα εκατομμύρια αναγνωστών που περιμένουν να δουν ποιος θα υποδυθεί στη μεγάλη οθόνη τον αγαπημένο τους ήρωα;

Τελευταίο κρούσμα η ταινία «One day», που σκηνοθέτησε η Δανή Λόνε Σέφρινγκ και αποτελεί μεταφορά του ομότιτλου μυθιστορήματος του Ντέιβιντ Νίκολς. Το φιλμ, στο οποίο πρωταγωνιστούν η Αν Χάθαγουεϊ και ο Τζιμ Στέρτζες, καταγράφει την 20χρονη πορεία της ζωής δύο ανθρώπων, με εύρημα ότι η δράση τοποθετείται μια συγκεκριμένη ημέρα κάθε χρόνου: τη 15η Ιουλίου. Από το 2009, οπότε πρωτοκυκλοφόρησε, έχει πουλήσει πάνω από ένα εκατομμύριο αντίτυπα, μεταφράστηκε σε 31 γλώσσες και παρέμεινε επί τρεις μήνες στη λίστα των «New York Times» με τα μπεστ σέλερ. Από τη στιγμή που άρχισε η κινηματογραφική διασκευή, τα social media πήραν φωτιά: ορκισμένοι θαυμαστές του βιβλίου προσπαθούσαν να βρουν τη λυδία λίθο που θα μεταμόρφωνε τους χάρτινους χαρακτήρες σε ισότιμα κινηματογραφικά είδωλα.

«Γιατί είμαστε τόσο ανήσυχοι, όταν ένα μυθιστόρημα δεν τα καταφέρνει στη μεγάλη οθόνη;», αναρωτήθηκε πρόσφατα ο κριτικός Τζίλιαν Ορ του «Independent». Με άλλα λόγια, γιατί μπαίνουμε στη διαδικασία να συγκρίνουμε δύο διαφορετικά είδη τέχνης; Ο ίδιος έβαλε κάτω πολλές ταινίες των τελευταίων δεκαετιών – «Ο άρχοντας των δαχτυλιδιών», «Παραλία», «Το μαντολίνο του λοχαγού Κορέλι», «Εξιλέωση» – και έχει μια πρώτη απάντηση. «Οταν πρόκειται για διασκευή κλασικού μυθιστορήματος, Ντίκενς, Οστιν, Μπροντέ, οι αντιδράσεις είναι μετρημένες. Η υστερία ξεσπάει για τα σύγχρονα βρετανικά φιλμ».

Η σκηνοθέτρια του «One day», από την άλλη, προσθέτει τη δική της εξήγηση: «Οποιον ηθοποιό κι αν επιλέξουμε, σίγουρα θα βρεθούν πολλοί που νομίζουν ότι ξέρουν καλύτερα. Αυτή είναι η κατάρα όταν “πειράζεις” το αγαπημένο τους βιβλίο».

Μεταξύ μας, δεν είναι μόνο κατάρα. Είναι και ευχή. Αλλιώς δεν θα υπήρχε η κινηματογραφική αποθέωση του «Νονού» διά χειρός Φράνσις Φορντ Κόπολα, εκεί όπου ένας χάρτινος ήρωας μετατρέπεται σε έναν από τους δυο – τρεις εμβληματικούς χαρακτήρες του παγκόσμιου σινεμά. Οπως δεν θα υπήρχε και ο «Γατόπαρδος» του Λουκίνο Βισκόντι, η νωπογραφία του οποίου συναγωνίζεται σε ραφιναρισμένη κομψότητα το βιβλίο του Λαμπεντούζα. Ούτε τα «Απομεινάρια μιας μέρας» του Τζέιμς Αϊβορι, που ναι μεν έχει «καταπιεί» το βιβλίο του Καζούο Ισιγκούρο, αλλά την ίδια στιγμή το ξεχνάει για να προχωρήσει τα πλάνα του ένα βήμα μπροστά.

Ηταν ένας κανόνας που τον εφάρμοσε ενστικτωδώς ο Χίτσκοκ, ο οποίος στην περίφημη συνέντευξη του Φρανσουά Τριφό είχε ερωτηθεί εάν θα διασκεύαζε ποτέ το «Εγκλημα και τιμωρία» του Ντοστογιέφσκι. «Στο μυθιστόρημά του υπάρχουν πολλές, πάρα πολλές λέξεις και όλες έχουν μία συγκεκριμένη λειτουργία», απάντησε ο μετρ. «Εάν προσπαθούσε κανείς να “μεταφράσει” τη γλώσσα σε κινηματογραφικούς όρους, θα χρειαζόταν μία ταινία με διάρκεια 6 έως 10 ώρες. Διαφορετικά, δεν θα πετύχαινε τίποτε».