1983 «Ζεχρά»

Κατ’ αρχάς να ξεκινήσουμε από το ιδεολογικό υπόβαθρο: τo μπουζούκι έπρεπε να είναι τρίχορδο, ο ήχος λιτός και καθαρός. Η δυτικόφερτη τεχνολογία των συνθεσάιζερ και της ψευτογκλαμουριάς που είχαν επιβάλει οι πίστες της παραλιακής δεν είχαν σχέση με το αυθεντικό λαϊκό τραγούδι, δεν έπρεπε να έχουν. Tα τραγούδια έπρεπε να χορεύονται. Να συμμετέχει το κοινό. Σε χώρους μικρούς, απέριττους, συνοικιακά ταβερνάκια ή ρεμπετάδικα, όπου η απόσταση πίστας και κοινού είναι εξ ορισμού καταργημένη.

Ο Αγγελος Σφακιανάκης ήταν ηθοποιός και μουσικός και ο φίλος του Αγγελος Εμμανουηλίδης έπαιζε μπουζούκι. Κοινό σημείο επαφής η αγάπη τους για το λαϊκό, αλλά και για την περιπετειώδη δράση της ζωής του πλανόδιου μουσικού. Αργότερα θα πέρναγαν πολλοί από το γκρουπ που θα ονομαζόταν Οπισθοδρομική Κομπανία, μουσικοί από εφηβικά συγκροτήματα, κυρίως, που αγαπούσαν κι έπαιζαν ξένη μουσική, αλλά η εποχή – τέλη του ’70 σε φουλ μεταπολιτευτική φάση – έψαχνε να βρει τη ρίζα της και ήταν η πρώτη φορά που νέα παιδιά εμφανίζονταν σαν συγκρότημα με τρίχορδα μπουζούκια υπερασπιζόμενοι το λαϊκό.

Οπισθοδρομική Κομπανία, ένα ακόμη παιδί της σαββοπουλικής ιδεολογικής και δισκογραφικής ομπρέλας, που ακολουθώντας την τάση «επαναπροσδιορίζω την ελληνικότητά μου» της μεταπολιτευτικής περιόδου μάς πρότειναν – όπως και το τιμ Παπάζογλου, Ρασούλη, Ξυδάκη – ένα νέο διέξοδο στο δίλημμα ντίσκο από την μια, ροκ από την άλλη.

Ας μην ξεχνάμε ότι το ’83 ήταν η εποχή που ο Σαββόπουλος έδινε νέα σημασία στων «Ελλήνων τις κοινότητες» και δήλωνε εμμέσως πλην σαφώς μέσα από τον νέο του δίσκο «Τα τραπεζάκια έξω» την προσήλωση του σε μια νέα, μάλλον αδιευκρίνιστη ιδεολογία που πολλοί από τους οπαδούς του θεώρησαν προδοτική. Η απειλούμενη ελληνικότητα, η χριστιανοσύνη, η παράδοση γίνονταν (και μέσω Σαββόπουλου) αντίπαλο δέος και ταυτόχρονα μια ιδεολογική απάντηση στο κύμα ευτελισμού που έφερναν τα ξενόφερτα ήθη και οι πολυεθνικές δισκογραφικές. Ομως σε πολιτικό επίπεδο, αυτό μεταφραζόταν σε μια μετατόπιση από τις καθαρές κατευθυντήριες γραμμές των κομμάτων της Αριστεράς, η οποία ειδικά εκείνη την εποχή έδινε τον τόνο σε όλες τις προοδευτικές τάσεις της τέχνης στην Ελλάδα. Του μούτρωσαν πολλοί τότε του Σαββόπουλου, τον ειρωνεύτηκαν όταν έφτασε με αερόστατο στη μεγάλη συναυλία του Ολυμπιακού Σταδίου (έγινε μετά το πάρτι του Κηλαηδόνη στη Βουλιαγμένη), εκείνος όμως είχε το πάνω χέρι στον χώρο του τραγουδιού, ήταν η προσωπικότητα (και ο παραγωγός) που αν σου έδειχνε την προσοχή του, σήμαινε πολλά – ακόμη και σε ψυχολογικό επίπεδο.

Μέσα σ’ αυτό το πνεύμα, λοιπόν, το παρεΐστικο και ιδεολογικά φορτισμένο, ξεκίνησαν το 1979 τις βόλτες τους στις ταβέρνες οι Οπισθοδρομικοί. Οταν ένα βράδυ ανάμεσα στα τραπεζάκια που διασκέδαζαν ήταν και το τραπέζι του Σαββόπουλου, η Κομπανία θα έκανε το πρώτο της ρουά ματ. Θυμάται ο Αγγελος Σφακιανάκης:

«Μέχρι τότε ήμασταν τα παιδιά που γυρνάνε στις ταβέρνες και δεν χρειαζόμασταν όνομα. Το Κομπανία σηματοδοτούσε την αγάπη μας για το ρεμπέτικο τραγούδι και τον κολεκτιβισμό. Θέλαμε και κάτι που να δικαιολογεί τα μακριά μας μαλλιά. Εκείνα τα χρόνια ακούγαμε συνέχεια τη λέξη πρόοδος, οπότε ονομαστήκαμε Οπισθοδρομική Κομπανία, σα να βγάζαμε τη γλώσσα των Stones, στο “αναπτυξιακό” και το “προοδευτικό” της εποχής εκείνης».

Συναντήσεις σημαδιακές. Συγκυρίες. Στην Αθήνα γνώρισαν το πρόσωπο – κλειδί για το επόμενό τους βήμα (Σαββόπουλο) – τους έκανε κρούση να είναι μαζί του την επόμενη σεζόν – αλλά στη Σκόπελο που πήγαν να περάσουν το καλοκαίρι του ’79 και να παίξουν γνώρισαν μια όμορφη κοπέλα που, αν και ερασιτέχνις, τραγουδούσε εξαιρετικά. Μας λέει ο Αγγελος: «Kαι ξαφνικά, ακούω μια γυναικεία φωνή να τραγουδά, “βαρέθηκα τον κόσμο πια, καλογριά θα γίνω”, του Βαγγέλη Παπάζογλου, και παθαίνω πλάκα. Σηκώθηκα αμέσως και πήγα να δω, και βλέπω τη συνάδελφο, δηλαδή την Ελευθερία Αρβανιτάκη. Τότε δούλευε ως γραμματέας σε μια εταιρεία και στη Σκόπελο έκανε διακοπές».

Τον Σεπτέμβρη χτύπησε το τηλέφωνο του Αγγελου και ήταν η φωνή που δεν περίμενε: “Αϊ πηδήξου, ρε Castaneda, του είπα – γιατί έτσι φώναζα έναν φίλο μου που διάβαζε Castaneda και μου έκανε πλάκα. Οταν κατάλαβα την γκάφα μου, δεν ήξερα πώς να τα μπαλώσω. Ηταν όντως ο Σαββόπουλος! Στο ραντεβού που κάναμε, σε μια ταβέρνα στην Αλκιβιάδου, πήγαμε με την κλασική σύνθεση της Κομπανίας, ως πεντάδα: ο Γιάννης, ο Στράτος, ο Εξαρχάκος, η Ελευθερία κι εγώ. Την επομένη μάς κάλεσε στο σπίτι του, όπου μας ανακοίνωσε πως ήθελε να δουλέψουμε όλο τον χειμώνα μαζί και βέβαια συμφωνήσαμε. Αλλά έπρεπε να συμφωνήσει και η κυρία Δώρα, η μητέρα της Ελευθερίας, που δεν είχε ιδέα για όλα αυτά. Πήγα στον Πειραιά και την έπεισα, λέγοντάς της να μη σταματήσει την πρωινή της δουλειά και τα βράδια θα την επέστρεφα εγώ στο σπίτι μετά το μαγαζί». Το μαγαζί ήταν ο “Σκορπιός”, η μπουάτ στην Πλάκα, και το πρόγραμμα ήταν το “Γιγανταιώρημα”, που ανέβηκε τον χειμώνα του ’80-81.

Κάπως έτσι μπαίνει το νερό στο αυλάκι και η “Ζεχρά” των Σαββίδη/ Σουγιούλ με τη φωνή της Ελευθερίας, από τον δεύτερο δίσκο της Οπισθοδρομικής Κομπανίας «Ενα βράδυ με την Οπισθοδρομική Κομπανία», στα γλέντια της εποχής. Το ’81 εμφανίζονται για πρώτη φορά μόνοι τους, στο ρεμπετάδικο “Κουασιμόδος” στην Τσακάλωφ και από την επόμενη χρονιά θα βάλουν λαμπιόνια και πάλκο στο κέντρο «Αλσος» του Οικονομίδη (Πεδίον Αρεως) και για τρεις σεζόν θα μας προτείνουν χορούς κυκλωτικούς και λικνίσματα, με Τσιτσάνη, Μπαγιαντέρα, Μπάτη, Σουγιούλ κ.ά. Το ’85 θα διαλυθούν έπειτα από δεκάδες συναυλίες στην Ελλάδα και στο εξωτερικό και την ηχογράφηση τριών δίσκων. Κάθε πράγμα στον καιρό του. Και ο καιρός της Οπισθοδρομικής ήταν για να αποκτήσουμε ένα νέο αυτί σ’ αυτά που ήδη γνωρίζαμε από το παρελθόν. Ασε που μας άφησαν και την Ελευθερία.