Γυρίσματα μετ’ εμποδίων

Τα γυρίσματα έχουν τη δική τους – με δόση περιπέτειας – ιστορία. Η Αννέτα Παπαθανασίου χρειάστηκε δύο χρόνια για να κάνει το ντοκιμαντέρ. «Κατέβηκα για πρώτη – κι όπως εξελίχθηκαν τα πράγματα – και μοναδική φορά, τον Οκτώβριο του 2008», λέει η σκηνοθέτις στα «ΝΕΑ». Είχε προηγηθεί πολύμηνη προετοιμασία με πολύ διάβασμα.

Το ταξίδι ώς τα χωριά των Καλάσα είχε τον δικό του βαθμό επικινδυνότητας λόγω του έντονου ανάγλυφου του εδάφους και του κακού οδικού δικτύου με τους στενούς κακοτράχαλους δρόμους, που είναι χαραγμένοι ψηλά σε απόκρημνες ορθοπλαγιές.

Τα πράγματα θα ήταν πιο δύσκολα σε οποιαδήποτε άλλη εποχή του έτους, διότι ο χειμώνας είναι βαρύς στα μέρη εκείνα με το μεγάλο υψόμετρο (έως 4.000) και την άνοιξη που λειώνουν τα χιόνια, τα ποτάμια και οι χείμαρροι πλημμυρίζουν.

«Οι γυναίκες με εμπιστεύτηκαν και μου ανοίχτηκαν για δύο λόγους. Ο πρώτος είναι ο Θανάσης και ο δεύτερος ότι απέναντί τους είχαν επίσης μια γυναίκα. Είχαμε πράγματα να μοιραστούμε. Μιλήσαμε για τον έρωτα, τα παιδιά, την οικογένεια, τις σχέσεις. Μιλούν για όλα αυτά, ανοιχτά, ελεύθερα, σε μια χώρα μουσουλμανική. Μέσα από τις συζητήσεις που κάναμε – ίσως να μου έλεγαν ακόμα περισσότερα αν είχα γυναίκα διερμηνέα – με εντυπωσίασαν με τις προοδευτικές αντιλήψεις, σε σχέση με τη χώρα όπου βρίσκονται, με την ντομπροσύνη τους, με τις πεποιθήσεις τους».

Η Αννέτα Παπαθανασίου ετοιμαζόταν για ένα ακόμη, δεύτερο ταξίδι στη γη των Καλάσα τον Μάιο του 2009, με σκοπό να κινηματογραφήσει τις γιορτές για την αλλαγή της εποχής η οποία είναι, σύμφωνα με την παράδοσή τους, η εποχή της γονιμότητας. «Τότε που οι άνδρες φεύγουν από τα βουνά με τα ζώα, στις πεδιάδες, και οι νύμφες ανακτούν τη γη τους».

Ομως στο Πακιστάν οι Ταλιμπάν κήρυξαν τον νόμο της σαρίας και είχαν προηγηθεί επεισόδια στην πόλη Σουάτ, που βρίσκεται στη διαδρομή για τη γη των Καλάσα. Για λόγους ασφαλείας δεν της δόθηκε βίζα. Εντούτοις λύση βρέθηκε. Τα γυρίσματα (σε δημοσιογραφική παραγωγή και έρευνα Ιωάννας Μπρατσιάκου) με τον διευθυντή φωτογραφίας Δημήτρη Κορδελά συνεχίστηκαν με πακιστανικό κινηματογραφικό συνεργείο. «Κάναμε συνεννοήσεις κι έδινα οδηγίες τηλεφωνικώς, μέσω φαξ και με ανταλλαγή μέιλ».

Και σαν να μην έφταναν αυτά, οι Ταλιμπάν απήγαγαν, τον Σεπτέμβριο του 2009, τον Θανάση Λερούνη κρατώντας τον όμηρο για επτά μήνες. Οι Καλάσα αναστατώθηκαν. Ο φόβος και η ανασφάλεια εισέβαλαν για πρώτη φορά στη ζωή τους. Το κινηματογραφικό συνεργείο ήταν εκεί. Και κατέγραψε το πρωτοφανές. Αναστατωμένα από την απαγωγή του δικού τους ανθρώπου μέλη της φυλής, μεταξύ τους και γυναίκες, έσπασαν τη συνειδητή απομόνωσή τους, ταξίδεψαν ώς την Πεσαβάρ κι απηύθυναν έκκληση για απελευθέρωση του Θανάση Λερούνη. «Για πρώτη φορά γυναίκες Καλάσα έδωσαν συνέντευξη Τύπου. Για πρώτη φορά γυναίκες με ακάλυπτα τα πρόσωπά τους μίλησαν δημοσίως».